Ndërsa qeveria po përgatit një nismë të re ligjore që pritet të hapë rrugën për blerjen e tokës bujqësore nga shtetas të huaj, debati rikthen në vëmendje paralajmërimet e bëra më shumë se tre dekada më parë në Kuvendin e Shqipërisë.
Më 27 korrik 1995, gjatë diskutimeve për ligjin e shitblerjes së tokës bujqësore, deputeti Abdi Baleta mbajti një nga fjalimet më të forta kundër liberalizimit të tregut të tokës. Ai argumentonte se Shqipëria nuk kishte zgjidhur ende çështjen e pronësisë dhe se lejimi i shitjes së tokës para njohjes së pronarëve të ligjshëm përbënte një padrejtësi të re mbi atë që ai e quante “faji i ligjit 7501”.
Sipas Baletës, toka nuk mund të trajtohej si çdo mall tjetër në treg. Në fjalën e tij ai theksonte se toka për shqiptarët lidhej me trashëgiminë, identitetin dhe historinë familjare, duke paralajmëruar se shitja e saj mund të çonte në përqendrimin e pronës në duart e një pakice spekulantësh. Ai e konsideronte ligjin si një mekanizëm që do të favorizonte njerëzit e pasuruar përmes korrupsionit dhe jo ata që e punonin tokën.
Një tjetër shqetësim i ngritur prej tij ishte rreziku për interesat kombëtare. Baleta përmendi hapur frikën se tregu i lirë i tokës mund të krijonte mundësi për blerje masive nga interesa të huaja, duke e konsideruar çështjen jo vetëm ekonomike, por edhe politike e strategjike. Ai kujtonte se toka kishte qenë historikisht objekt konfliktesh dhe se vendimet e nxituara mund të kishin pasoja afatgjata për vendin.
Në thelb, argumenti i Baletës ishte se pronën duhet ta shesë pronari i ligjshëm dhe jo një përfitues administrativ i tokës. Për këtë arsye ai kërkonte që fillimisht të zgjidhej çështja e pronësisë dhe vetëm më pas të hapej debati për tregtimin e saj.
Sot, kur qeveria po shqyrton mundësinë e lejimit të blerjes së tokës bujqësore nga të huajt, shumë prej pyetjeve të ngritura në Kuvend në vitin 1995 rikthehen sërish në qendër të debatit publik: A është zgjidhur plotësisht çështja e pronësisë? A ekzistojnë garanci kundër përqendrimit të tokës në pak duar? Dhe deri ku mund të shtrihet liberalizimi i tregut pa cenuar interesat strategjike të vendit?
Fjalimi i Baletës, i mbajtur 31 vite më parë, mbetet një dëshmi e hershme e debatit që Shqipëria vazhdon të zhvillojë edhe sot: nëse toka duhet parë thjesht si aset ekonomik apo si një pasuri kombëtare që kërkon mbrojtje të veçantë.
