Në arkivat e historisë shqiptare ekzistojnë dokumente që nuk janë thjesht letra të vjetra.
Janë vendime për jetë a vdekje.
Një prej tyre është kjo “Komunikatë e Gjykatës së Naltë Ushtarake”, e datës 1 nëntor 1945, ku në disa rreshta të shkruar me dorë vuloset fati i Murat Bashes, i cilësuar në dokument si një nga drejtuesit e lëvizjes së Legalitetit.
Dokumenti vjen nga Prokuroria e Gjykatës së Naltë Ushtarake të Ushtrisë Nacional-Çlirimtare dhe i referohet një akt-gjykimi të mëparshëm të datës 26 maj 1945, me të cilin vendoset dënimi me vdekje.
Teksti i dokumentit është i shkurtër, por brutal në qartësinë e tij.
Prokuroria shkruan se:
“Ka qenë organizator i Legalitetit, ka bërë pjesë si anëtar i shtabit të Legalitetit, ka drejtuar të gjitha luftërat kundra forcave partizane… ku janë shkaktuar mjaft humbje nga ana e partizanëve. Është përpjekur pa pushim të shkatërrojë lëvizjen e popullit.”
Në fund, prokurori kërkon që vendimi të miratohet, duke e cilësuar veprën e tij si tradhti të lartë kundër atdheut.
Dokumenti mban firmën e prokurorit ushtarak famëkeq Myftar Tare, një nga figurat më të errëta të prokurorisë ushtarake në vitet e para të regjimit komunist, emri i të cilit lidhet me një seri procesesh politike dhe vendimesh që çuan në dënime me vdekje dhe pushkatimin e shumë njerëzve të shpallur “armiq të pushtetit”.
Në atë kohë, Shqipëria ishte në muajt e parë të konsolidimit të regjimit komunist.
Gjykatat ushtarake u kthyen në instrumentin kryesor për të eliminuar politikisht kundërshtarët e pushtetit të ri.
Dënimet shpesh vendoseshin shpejt, në procese të mbyllura, me një gjuhë juridike që sot duket e ftohtë dhe mekanike.
Por pas atyre rreshtave fshihej një dramë shumë më e madhe.
Një njeri që dënohej me vdekje.
Një familje që humbiste një baba, një djalë, një të afërm.
Dhe një damkë që do të ndiqte brezat për dekada.
Dokumente si ky nuk tregojnë vetëm historinë e një personi.
Ato tregojnë klimën e një kohe, kur lufta politike vazhdoi edhe pas luftës së vërtetë dhe kur drejtësia shpesh u përdor si armë.
Sot, gati tetë dekada më vonë, një fletë e verdhë arkivi rikthen një pyetje që historia shqiptare ende nuk e ka shteruar:
Sa jetë u vendosën në ato vite nga disa rreshta të shkruar në një tavolinë gjykate?
