Fotografia mund të ishte shkrepur në çdo festë ditëlindjeje: tri vajza me fustane duke qëndruar njëra pranë tjetrës në një dhomë ndenjeje, me balona dhe zbukurime të varura rreth hyrjes. Vajzat mund të jenë shoqe apo motra, secila me flokë të gjatë kafe që bien poshtë belit.
Por me fytyrat e tyre të kthyer larg kamerës, ekziston një arsye për anonimitetin e tyre dhe një domethënie më e thellë për flokët e tyre të pambuluar. Vajzat jetojnë në Kabul nën sytë gjithnjë e më të vëmendshëm të Talibanit, i cili u kthye në pushtet në Afganistan në vitin 2021, kur trupat amerikane u tërhoqën papritmas nga vendi. Pas premtimit fillestar për të respektuar të drejtat e grave, Talibani ka fshirë pothuajse plotësisht gratë nga jeta publike, duke i detyruar vajzat të mbyllen pas dyerve, madje edhe për të festuar raste si këto.
E shkrepur më herët këtë vit nga foto-reporterja iraniano-kanadeze Kiana Hayeri, kjo portretizim është vetëm një nga shumë imazhe të një pune gjashtëmujore që tregon jetën e grave afgane, ndërsa Talibani vazhdimisht u mohon të drejtat e tyre bazë, duke përfshirë detyrimin për të mbuluar kokën në publik dhe ndalimin e dëgjimit të zërave të tyre, si dhe ndalimin e vajzave nga shkollimi i mesëm, shumica e vendeve të punës dhe hapësirave shoqërore. Duke punuar me studiuesen franceze Mélissa Cornet, raporti i tyre i përbashkët “No Woman’s Land” (Toka pa gra) u financua nga Çmimi i Foto-Reportazhit Carmignac dhe po ekspozohet këtë muaj në Paris si një përzierje fotografish, videosh dhe arti bashkëpunues me vajza afgane.
Hayeri dhe Cornet udhëtuan në shtatë provinca dhe u takuan me më shumë se 100 gra gjatë gjysmës së parë të vitit për raportin. Ato u njohën në vitin 2018 në Kabul dhe të dyja kanë jetuar në Afganistan herë pas here për disa vite. Hayeri ishte e pranishme gjatë kaosit të tërheqjes së ushtrisë amerikane, ndërsa Cornet u kthye menjëherë pas saj.
“Çdo javë kishte një frikë të re,” kujton Hayeri për CNN, duke filluar nga shqetësimet për sigurinë e saj të menjëhershme mes tronditjes së rënies së vendit. “Ndërsa shihnim si ndryshonin gjërat e përditshme dhe si zhvilloheshin ngjarjet, frika u shndërrua në atë që do t’i ndodhte shoqërisë dhe çfarë do të ndodhte me gratë afgane.”
Një vështrim më i thellë
Dyshja donte të paraqiste një pamje të nuancuar të jetës së grave afgane, shpjeguan ato në një intervistë video. Në vend të një pamjeje njëdimensionale të shtypjes, “No Woman’s Land” synon të jetë një vështrim më i gjatë dhe më i thellë mbi “humbjet jomateriale” të një brezi grash që kanë humbur shpresën për të ardhmen, tha Cornet. Siç tregon puna e tyre, pasojat kanë qenë komplekse.
“Pa minimizuar sa e tmerrshme është situata… ka shumë shtresa,” shpjegoi Cornet. “Është një vend shumë heterogjen. Kështu që, nëse shkon në jug, në veri, në qendër, në perëndim, sheh realitete krejtësisht të ndryshme.”
Edhe pse shoqëria afgane është “thellësisht” patriarkale, shtoi Cornet, duke i lejuar talebanët që “të delegojnë kontrollin e grave” te burrat në familjet e tyre, ndarja urbane dhe rurale mund të jetë e madhe. Shumë gra nuk përjetuan kurrë përparimin drejt barazisë që u arrit në qendrat urbane gjatë dy dekadave të fundit, shpjeguan ato.
Cornet vuri në dukje se sundimi i talebanëve nuk është homogjen gjithashtu, me disa pjesë të grupit që mbyllin sytë përballë shkollave nëntokësore që ende edukojnë vajzat përtej klasës së gjashtë, të cilat ato i dokumentuan si pjesë e serisë. Tensionet në ideologjinë brenda Talibanit shkojnë deri në majë, sipas një raporti të fundit nga New York Times, ku militanti famëkeq dhe tani ministër i përkohshëm i Brendshëm, Sirajuddin Haqqani, thuhet se ka lobuar privatisht për arsimin e vajzave të reja, në kundërshtim me vendimet e kreut të ashpër të shtetit, Sheikh Haibatullah Akhundzada.
Gjatë gjashtë muajve, Hayeri dhe Cornet fotografuan vazhdimisht vajzat adoleshente të portretizuara në fotografinë e festës së ditëlindjes, si dhe rrethin e tyre të zgjeruar të shoqeve. Ato i takuan në shtëpitë e tyre dhe në mbledhje të tjera private për festa si ditëlindje dhe dasma.
“Në këtë rast të veçantë, ishte festa e ditëlindjes së 16-të të një prej vajzave,” tha Cornet. “Ajo nuk është në foto, por kishte një fustan të madh, të zi e të artë, shumë dramatik, që e ëma ia kishte bërë.”
Edhe pse muzika dhe kërcimi në publik janë ndaluar, vajzat në festë luajtën muzikë nga telefonat e tyre në një altoparlant të madh dhe kërcyen bashkë, thanë ato, duke pozuar për imazhe që i postuan në rrjetet e tyre sociale. Kanë parë disa nga vajzat që vazhdojnë të ndajnë imazhe të tyre pa mbulesa koke, duke rrezikuar çdo herë që e bëjnë këtë. Në projektin e tyre, Hayeri dhe Cornet u kthyen shpesh te ritualet e vogla të bukurisë që shpesh merren si të mirëqena, si gërshetimi i flokëve të njëra-tjetrës ose vendosja e grim ose hena, në një klimë ku këto akte janë bërë shumë të ngarkuara me domethënie.
“Rezistenca për gratë afgane nuk mund të nënkuptojë daljen në rrugë dhe protestën, apo të qenit e hapur,” tha Hayeri. Rezistenca, në vend të kësaj, është “të ekzistosh, sepse Talibani po përpiqet t’i fshijë ato nga jeta publike dhe… t’ua heqë identitetin.”
Edhe pse dyshja dokumentoi shumë aspekte të vështira të shoqërisë afgane, nga nëna që luftojnë për të ushqyer fëmijët e tyre deri te familjet e prekura nga vetëvrasjet e vajzave që janë nxjerrë nga shkolla, ato gjithashtu kërkuan “cep të gëzimit,” tha Hayeri. “Është e rëndësishme të mendosh për gëzimin si një formë rezistence. Është diçka që si unë ashtu edhe Melissa kemi qenë të fiksuara – kur nuk ka shpresë, kur nuk ka absolutisht asnjë dritë në fund të tunelit, si mund të vazhdosh me jetën tënde?”/ CNN
