Pasi ka zgjidhur hallet e inteligjencës në Shqipëri, Edi Rama vendosi t’i tregojë edhe botës se si duhet të përballet me Inteligjencën Artificiale. Kryeministri e përdori pjesën dërrmuese të fjalimit në Asamblenë e Përgjithshme të OKB-së për të folur për algoritmet, manipulimin, sovranitetin digjital dhe rrezikun që teknologjia të bjerë në duart e njerëzve të gabuar.
Koha e këtij “predikimi”, siç e quajti vetë Rama fjalimin e tij, vështirë se mund të ishte më ironike.
Në Tiranë, Vlora Hyseni, drejtuesja e SHISH deri pak ditë më parë, ndodhet në “arrest shtëpie” dhe nën hetim nga SPAK, e dyshuar ndër të tjera për zbulimin e informacionit të klasifikuar personave të paautorizuar. Masa ndaj saj u vendos më 21 shtator dhe Hyseni është pezulluar nga detyra.
Në Nju Jork, ndërkohë, Rama mburrej me një tjetër inteligjencë: Diellën.
“Shqipëria u bë vendi i parë që solli një instrument të inteligjencës artificiale në arkitekturën e qeverisë”, deklaroi Kryeministri, duke e paraqitur vendin si një lloj laboratori të së ardhmes dhe Diellën si instrument për një shtet më transparent dhe më llogaridhënës.
Madje Rama paralajmëroi botën se problemi më i madh nuk është që Inteligjenca Artificiale të rebelohet kundër njerëzimit.
“Rreziku më i madh do të jetë që do t’i bindet në mënyrë të përkryer individit të gabuar”, tha ai.
Një fjali që në Shqipëri tingëllon veçanërisht interesante këto ditë, kur SPAK po heton se kujt dyshohet se i janë dhënë informacione që duhet të qëndronin brenda shërbimit sekret.
Por Rama nuk u mjaftua me Diellën. Ai i shpjegoi OKB-së edhe se si Inteligjenca Artificiale mund të manipulojë qytetarët, zgjedhjet dhe demokracinë.
Si shembull solli protestat në Shqipëri dhe atë që e quajti “revolucioni i flamingove”, duke folur për narrativën e një “pushtimi izraelit” të bregdetit shqiptar. Sipas Ramës, një histori e fabrikuar u personalizua për kategori të ndryshme qytetarësh: për disa si tradhti kombëtare, për të tjerë si provokim fetar apo pushtim i huaj.
“Qytetarët kishin arsyet e tyre për të protestuar, mos më keqkuptoni, por befas nisën të protestonin edhe kundër një armiku fantazmë”, tha Rama.
Kryeministri argumentoi se algoritmet mund të përdorin frikën dhe zemërimin e njerëzve për t’i mobilizuar politikisht, duke arritur në përfundimin se sot “sovraniteti nuk gërryhet më në kufi, gërryhet nëpër feed-e”.
Dhe Shqipëria, sipas Ramës, e ka edhe zgjidhjen.
He announced the construction of a “digital mirror” with Artificial Intelligence, which will identify manipulations in real time, check claims and uncover coordinated campaigns. Rama assured that the system will not be a “ministry of truth”, but a “transparency infrastructure”.
He also demanded an international agreement on Artificial Intelligence from the UN: identification of artificially produced political content, transparency on its funding and distribution, human responsibility for AI decisions in public institutions, and a warning system among democracies against manipulation.
So, the picture of Albania at the end of September is at least unusual: the head of the state's intelligence under "house arrest", while the Prime Minister presents the Minister of Artificial Intelligence at the UN and explains to other countries how democracy should be protected from algorithms.
Rama concluded his "sermon in the desert" with the question of who the machine will obey and in service of what human purpose.
In Albania, meanwhile, SPAK has a less futuristic issue to address: who is suspected of having obeyed human intelligence.
