Nga Muriel
Ka një moment në jetën politike kur këmbëngulja pushon së qeni forcë dhe bëhet pengesë. Shqipëria duket se po i afrohet pikërisht atij momenti.
Vendi po humbet njerëz. Popullsia rezidente vazhdon të tkurret dhe emigrimi i të rinjve ka ndryshuar jo vetëm demografinë, por edhe mënyrën se si shqiptarët e shohin të ardhmen. Ndërsa një pjesë e brezit të ri kërkon jetën diku tjetër, politika shqiptare vazhdon, me një këmbëngulje të habitshme, të prodhojë të shkuarën e vet.
Prej më shumë se njëqind ditësh, qytetarë protestojnë në Tiranë. Kërkesa kryesore është largimi i kryeministrit Edi Rama dhe i qeverisë. Por mes sloganeve është dëgjuar edhe një tjetër: “Rama në burg, Berisha në burg”. Është një thirrje proteste, jo një verdikt gjykate. Politikisht, megjithatë, ajo tregon diçka që nuk duhet shpërfillur: për një pjesë të qytetarëve, pakënaqësia nuk mbaron më në njërën anë të politikës.
Dhe ndoshta këtu fillon debati që Shqipëria e ka shtyrë për shumë kohë.
Edi Rama drejton qeverinë prej vitit 2013. Sali Berisha, ish-president dhe ish-kryeministër, vazhdon të drejtojë opozitën kryesore. Pas kaq shumë vitesh, përplasja qendrore e politikës shqiptare vazhdon të rrotullohet rreth figurave që kanë dominuar një pjesë të madhe të tranzicionit.
Edhe krizat e reja përfundojnë shpesh në betejat e vjetra. Këtë javë, çështja e ish-drejtueses së SHISH solli një tjetër përplasje në Kuvend: opozita kërkoi përgjegjësi nga Rama, ndërsa socialistët e kthyen debatin te drejtimi i shërbimit informativ në vitet 1990.
Një krizë e vitit 2026 u kthye, brenda pak minutash, në një betejë për të shkuarën.
Kjo është më shumë se ironi politike. Është simptomë.
Sepse pyetja nuk është më vetëm kush duhet të fitojë përballjen e radhës.
Pyetja është më e vështirë:
Po sikur pengesa për ndryshimin të jenë bërë edhe ata që premtojnë ndryshimin?
Dështimi në politikë nuk matet vetëm me humbjen e zgjedhjeve.
Mund të fitosh zgjedhje dhe të dështosh në ndërtimin e institucioneve që fitojnë besimin e qytetarëve. Mund të drejtosh opozitën dhe të dështosh në krijimin e një alternative që bind shumicën. Mund të mbijetosh politikisht për vite dhe, megjithatë, të mos prodhosh ndryshimin që u ke premtuar njerëzve.
Siç ka thënë dikur një njeri i mençur, tragjedia e politikës fillon kur udhëheqësi e sheh karrigen si pronë të përhershme dhe harron se vendi është shumë më i madh se çdo individ.
Prandaj përgjegjësia nuk mund të kërkohet vetëm në njërën anë.
Mazhoranca duhet të pyesë veten nëse pushteti i gjatë e ka dobësuar aftësinë e saj për të dëgjuar, për t’u vetëkorrigjuar dhe për ta mbajtur shtetin më të madh se partia.
Opozita duhet të bëjë një pyetje po aq të vështirë: nëse pas kaq shumë vitesh nuk ka arritur të krijojë besimin e nevojshëm për të prodhuar rotacionin që kërkon, a mjafton të fajësojë vetëm kundërshtarin?
Dhe pastaj vjen pyetja që çdo udhëheqës, herët ose vonë, duhet të ketë kurajën t’ia bëjë vetes:
Po sikur pengesa të jem edhe unë?
Në demokraci, një hap pas nuk është kapitullim. Mund të jetë një nga format më të rralla të përgjegjësisë.
Asnjë kryeministër, lider opozite apo kryetar partie nuk është i pazëvendësueshëm. Një demokraci fillon të ketë problem kur qytetarët binden se pas liderit nuk ekziston asgjë.
Të heqësh dorë nga pushteti, ndikimi dhe bindja se “pa mua nuk bëhet” është e vështirë. Por reflektimi nuk fshin atë që një politikan ka bërë më parë. Nuk ia heq fitoret, kontributet apo vendin në histori. Përkundrazi, mënyra se si një udhëheqës largohet mund të jetë po aq domethënëse sa mënyra se si erdhi.
Siç ka thënë një tjetër njeri i mençur, pjekuria e një udhëheqësi nuk shihet vetëm në mënyrën se si e merr pushtetin, por edhe në mënyrën se si di ta dorëzojë kur vendi ka nevojë për ndryshim.
Shqipërisë nuk i mungojnë njerëzit.
Ka profesionistë, sipërmarrës, pedagogë, juristë, ekonomistë, të rinj të arsimuar këtu dhe jashtë vendit. Shumë prej tyre e shohin politikën nga larg, sepse dera duket e zënë. Jo vetëm nga partitë, por nga njerëzit që, me kalimin e viteve, janë bërë pothuajse sinonim i tyre.
Hapja e asaj dere mund të jetë një nga reformat më të rëndësishme politike që nuk kërkon as ndryshim Kushtetute, as miliona euro.
Kërkon diçka shumë më të rrallë: vetëdije.
Partitë demokratike duhet të jenë në gjendje të prodhojnë pasardhës pa u shembur bashkë me liderin. Gara duhet të jetë reale, humbja duhet të ketë pasoja dhe lidershipi nuk mund të trajtohet si pronë.
Shqipërisë nuk i duhet thjesht një rrotullim tjetër pushteti, ku ndryshojnë emrat në zyra dhe mbetet e njëjta mënyrë e të bërit politikë. I duhet qarkullim idesh, brezash dhe përgjegjësish. I duhen institucione më të mëdha se individët dhe parti që mund të jetojnë edhe pa kryetarët e tyre historikë.
Dhe duhet të heqim dorë nga një iluzion që na ka kushtuar shumë: se Shqipëria duhet të zgjedhë pafundësisht mes të njëjtëve njerëz, sepse jashtë tyre nuk ekziston askush.
Ekziston.
Vetëm duhet t’i hapet dera.
Reflektimi është i vështirë, sidomos pas dekadash pushteti, beteje, humbjesh dhe rikthimesh. Por nuk është i pamundur. Dhe sa më gjatë të shtyhet, aq më shumë politika rrezikon të mbetet në vend, ndërsa Shqipëria ndryshon ose zbrazet rreth saj.
Ndoshta ndryshimi për të cilin flasim prej kaq vitesh nuk duhet të fillojë me një tjetër slogan, një tjetër miting apo një tjetër premtim për “fillim të ri”.
Mund të fillojë me diçka shumë më njerëzore.
Me njerëz që shohin pas vetes, shohin çfarë kanë bërë mirë, pranojnë çfarë nuk kanë arritur dhe kanë kurajën të thonë:
“Deri këtu. Tani është radha e të tjerëve.”
Sepse ndonjëherë, për ta çuar një vend përpara, gjëja më e përgjegjshme që mund të bëjë një udhëheqës është një hap pas.
