Editorial by Muriel
On Monday, Vlora Hyseni was in Baku, among the heads of intelligence services from dozens of countries. She represented Albania in a world where relationships are built on something that is not photographed or written in communiqués: trust.
In Tirana, meanwhile, something completely different was happening. The SPAK investigation had reached the head of the SHISH. The GJKKO had placed her under house arrest and suspended from duty. The suspicions are serious: supporting the perpetrator of the crime and revealing secret acts or data. Hyseni enjoys the presumption of innocence. We must say this clearly.
But there is a contrast that is difficult to forget: while abroad it represented the institution that guards Albania's secrets, in Tirana the judiciary was raising suspicions related to state secrets.
Edi Rama reacted quickly. Dismissal. And the declaration that no one is above the law. Okay. But dismissal solves a position. It does not solve a question. What did the Prime Minister know? And, perhaps most importantly: what did he need to know?
Because Vlora Hyseni was not a name that Rama found by chance in an institution inherited from another government. She had been his national security advisor. In March 2023, it was Rama who proposed to President Bajram Begaj for the leadership of SHISH. At that time, the Prime Minister spoke publicly with confidence about her preparation, experience and professional reputation. The President decreed it a few weeks later.
So the story is very simple. Hyseni worked closely with the Prime Minister. The Prime Minister proposed her for the most sensitive Albanian security institution. For more than three years she led SHISH. Today she is under a security measure requested by SPAK.
This does not prove that Rama knew about the actions that justice is investigating today. It does not prove any criminal responsibility on his part. But criminal and political responsibility are not the same thing. The first is proven in court and is individual. The second begins much earlier: with the people he elects, the trust he gives them and the institutions he builds around them.
And it is here that Hysen's story becomes the Prime Minister's story. SHISH is not a directorate that deals with building permits or an agency that administers tenders. It is the institution that must see what the rest of the state does not see. It must recognize the danger before it knocks on the door. And, above all, it must inform the Prime Minister.
Prandaj Rama mund të mos ketë ditur. Por atëherë vjen pyetja tjetër: Pse nuk dinte? A kishte Kryeministria sinjale për atë që sot po heton SPAK-u? Nëse kishte, kur mbërritën? Kush i mori? Çfarë u bë me to? Dhe kur e mësoi Rama se drejtuesja e shërbimit sekret ishte objekt i një hetimi të kësaj natyre? Para se Hyseni të nisej për Baku? Ndërsa ishte atje? Apo vetëm kur drejtësia veproi?
Këto nuk janë pyetje për të prodhuar fajtorë. Janë pyetje normale për mënyrën se si funksionon një shtet. Sepse nëse Kryeministri kishte informacion, publiku duhet të dijë çfarë bëri me të. Nëse nuk kishte, duhet të kuptojmë pse sistemi që duhet ta informonte nuk e informoi. Dhe nëse askush në majën e shtetit nuk kishte kuptuar asgjë deri sa mbërriti SPAK-u, atëherë kemi një problem tjetër, jo më të vogël. Kemi një problem me vetë sistemin.
Këtu Baku merr një kuptim tjetër. Në një kryeqytet të huaj, drejtuesja e SHISH-it ishte mes homologëve të saj ndërkombëtarë. Në Tiranë, drejtësia po vendoste pezullimin dhe arrestin e saj në shtëpi. Në një vend, ajo përfaqësonte besimin e shtetit shqiptar. Në tjetrin, shteti po hetonte nëse ky besim ishte cenuar.
Në inteligjencë, besimi është pothuajse gjithçka. Një informacion ndahet sepse pala tjetër besohet se do ta ruajë. Një burim mbrohet sepse besohet se emri i tij nuk do të dalë. Një partneritet funksionon sepse sekreti që hyn nga një derë nuk del nga tjetra.
Nuk kemi prova publike se NATO, Shtetet e Bashkuara apo shërbimet partnere kanë kufizuar bashkëpunimin me Shqipërinë. Nuk duhet ta pretendojmë. Por është po aq e vështirë të besohet se një hetim ndaj drejtueses së inteligjencës për dyshime që lidhen me informacion sekret nuk do të prodhojë pyetje te partnerët. Edhe ata, në fund, do të duan të dinë çfarë ka ndodhur. Ashtu si publiku shqiptar.
Dhe këtu Rama ka një problem që nuk zgjidhet duke ndryshuar emrin në derën e drejtorit të SHISH-it. Në Shqipëri jemi mësuar me një ritual. Kur SPAK godet një zyrtar të lartë, qeveria thotë se përgjegjësia është individuale dhe se drejtësia duhet lënë të bëjë punën e saj. Është e vërtetë. Por është vetëm gjysma e së vërtetës.
Sepse një Kryeministër nuk mban përgjegjësi politike vetëm për atë që mund t’i provojë një prokuror. Mban përgjegjësi edhe për njerëzit që zgjedh, standardet me të cilat i zgjedh dhe mënyrën si funksionojnë institucionet që u beson. Rama nuk mund të marrë meritën politike për njerëzit që promovon kur gjërat shkojnë mirë dhe të bëhet spektator i tyre kur te dera shfaqet drejtësia.
Sidomos këtë herë. Vlora Hyseni kishte qenë këshilltarja e tij për sigurinë. Ai e propozoi për SHISH-in. Ajo drejtoi për vite institucionin që kishte për detyrë t’i tregonte Kryeministrit gjërat që të tjerët nuk i dinin. Dhe ky është paradoksi që mbetet pasi zhurma e operacionit të SPAK-ut të shuhet.
The man who was tasked with knowing state secrets is now being investigated for suspicions related to state secrets. Edi Rama may not have known. But for a Prime Minister, sometimes the question is not just “Did you know?” It’s also: “Should you have known?” And if the answer is yes, then there’s one last question: “Why didn’t you know?”
Rama can dismiss Vlorë Hyseni. He cannot dismiss the questions with him. Because, after the SHISH door closes and the cameras leave SPAK, one of them still remains on the Prime Minister's desk: What did he know, what should he have known, and when did he find out?
