Qasja e ashpër ndaj krimit është një dështim i kushtueshëm politik që ka mbipopulluar burgjet dhe e ka çuar sistemin e drejtësisë në gjunjë, shkruan eksperti ligjor dhe migracionit, Andi Hoxhaj.
Për çdo 100,000 persona në Angli dhe Uells, mesatarisht 134 prej tyre ndodhen në burg. Ky është një nga nivelet më të larta në Evropën Perëndimore. Me mbi 87,000 të burgosur që nga shkurti 2025, burgjet tona janë 98 për qind të mbushura, dhe sistemi i drejtësisë penale është në prag të kolapsit.
Nëse shkalla aktuale e arrestimeve dhe dënimeve vazhdon, disa parashikojnë se burgjet do të mbeten pa hapësirë brenda disa javësh. Janë nisur disa hetime parlamentare për të zbuluar shkaqet e krizës së mbipopullimit dhe për të gjetur mënyra për ta zgjidhur atë.
Gjetjet fillestare sugjerojnë se një qasje e bazuar në “populizmin penal” nga të dyja partitë, si Laburistët ashtu edhe Konservatorët, ka bërë që njerëzit të marrin dënime më të gjata për krimet e tyre. Nga viti 2012 deri në vitin 2023, dënimi mesatar është rritur nga 14.5 muaj në 21.4 muaj.
Një nga forcat kryesore pas këtij ndryshimi është perceptimi i publikut: sondazhet që nga fundi i viteve 1980 kanë treguar se tre të katërtat e britanikëve e konsiderojnë dënimin penal si shumë të butë. Si rezultat, qeveritë e njëpasnjëshme kanë përqendruar politikat e tyre te burgosja dhe dënimet më të gjata për të treguar se janë të ashpra ndaj krimit.
Situata e mbipopullimit me të cilën përballet qeveria aktuale i ofron kryeministrit Keir Starmer dhe sekretares së brendshme, Yvette Cooper, një mundësi të rrallë për të transformuar sistemin penal në Mbretërinë e Bashkuar. Sidomos për Starmer, ish-kreu i prokurorisë publike, kjo është një shans për të ndryshuar debatin publik dhe për të sfiduar idenë e ngulitur thellë se burgosja është përgjigja kryesore ndaj kriminalitetit.
Pothuajse gjysma e të burgosurve në Angli dhe Uells kryejnë një tjetër krim brenda një viti pas lirimit, dhe pakicat etnike janë të mbipërfaqësuara mes të akuzuarve në Mbretërinë e Bashkuar. Dështimi për të reformuar sistemin do të çojë në një humbje afatgjatë të besimit te drejtësia penale.
Besimi im në këtë argument mbështetet edhe nga vendi im i origjinës, Shqipëria, e cila ka një nga normat më të larta të burgosjes për frymë në Evropë. Në fillim të këtij viti, Shqipëria kishte rreth 166 të burgosur për 100,000 banorë. Ajo që është edhe më shqetësuese është se 61.3 për qind e të burgosurve janë në paraburgim dhe ende nuk janë dënuar. Nuk është për t’u habitur që publiku ka një nivel të ulët besimi në sistemin e drejtësisë – në fakt, ai shihet si pjesa më e korruptuar e shtetit shqiptar.
Burgosja e njerëzve pa një gjyq të plotë shkel të drejtat themelore të njeriut që i mbrojnë ata nga dënimet e padrejta. Për të përmirësuar këtë situatë, Shqipëria ndërmori një reformë të madhe në vitin 2016, duke vënë në proces verifikimi të gjithë sistemin e drejtësisë për një periudhë prej tetë vjetësh, duke përfshirë 805 gjyqtarë dhe prokurorë. Rezultatet ishin tronditëse: 60 për qind e tyre dështuan verifikimin, përfshirë pothuajse të gjithë anëtarët e Gjykatës Kushtetuese dhe të Gjykatës së Lartë, si dhe prokurorët e lartë të rretheve. Pasuritë e tyre të paluajtshme përfshinin vila në plazh, makina të shtrenjta dhe, në disa raste, rezidenca luksoze në qytete të Evropës Perëndimore, përfshirë Londrën – të gjitha të fituara përmes korrupsionit.
Shqipëria gjithashtu krijoi Strukturën e Posaçme Kundër Korrupsionit dhe Krimit të Organizuar (SPAK), e cila është projektuar për të luftuar korrupsionin dhe krimin e organizuar në nivelet më të larta. Deri më tani, SPAK ka ngritur akuza ndaj zyrtarëve të lartë, përfshirë ish-presidentë, ish-kryeministra, ministra, prokurorë të përgjithshëm dhe gjyqtarë të Gjykatës Kushtetuese dhe Gjykatës së Lartë.
Si rezultat, Shqipëria ka arritur njëfarë përmirësimi në besimin e publikut ndaj sistemit të drejtësisë, por kjo nuk ka ndryshuar mënyrën se si zhvillohen gjyqet. Njerëzit vazhdojnë të mbahen në paraburgim përpara se të dënohen nga gjykatat – një situatë që ka tërhequr kritika nga Këshilli i Evropës dhe Nënkomiteti i OKB-së për Parandalimin e Torturës për vonesat e gjata në proceset gjyqësore. Ndërtimi i një shoqërie civile që i beson institucioneve të saj është një detyrë e vështirë dhe kërkon më shumë sesa thjesht pastrimin e sistemit gjyqësor apo parlamentar.
Ndërsa Mbretëria e Bashkuar nuk ka magjistratë të korruptuar si Shqipëria, mbështetja e saj e tepruar në burgosje po ka një ndikim po aq negativ në shoqëri. Në Angli dhe Uells, një e pesta e të burgosurve janë në paraburgim. Dënimi është një pjesë e rëndësishme e sistemit të drejtësisë penale.
Por ideja se e vetmja qëllim i dënimit është ndëshkimi dhe se i vetmi lloj ndëshkimi që vlen është burgosja duhet të vihet në pikëpyetje. Kriza e mbipopullimit në burgje i ofron qeverisë laburiste një mundësi politike – dhe një njohje se entuziazmi i tepruar për dënime më të gjata ka një kosto të rëndë për taksapaguesit, qytetarët dhe shoqërinë.
Si Mbretëria e Bashkuar, ashtu edhe Shqipëria, kanë nevojë për një ndryshim rrënjësor: një kulturë të re që shmang kriminalizimin e panevojshëm dhe merr në konsideratë alternativa ndaj burgosjes.
Qeveria e mëparshme konservatore i ka bërë njerëzit të dyshojnë seriozisht në forcën e institucioneve tona civile, përfshirë një grumbullim të madh çështjesh në gjykata dhe burgje që janë pranë kolapsit. Ajo që është e qartë është se populizmi penal është i paqëndrueshëm, si në aspektin e infrastrukturës ashtu edhe të besimit publik.
Për ta rregulluar këtë situatë, ne duhet të diskutojmë mënyra për të përqendruar politikën e dënimeve në uljen e kriminalitetit, mbrojtjen e shtetit ligjor dhe shmangien e burgosjes së panevojshme. Besimi dhe siguria e qytetarëve në sistemin e drejtësisë britanike janë tashmë në nivelin më të ulët historik. Nëse qeveria laburiste nuk e reformon sistemin e drejtësisë penale, njerëzit do ta humbasin besimin edhe në të, dhe mund të duhet shumë kohë për ta rindërtuar atë./ The Independent
