Kriza e afërt globale e ushqimit është e parandalueshme. Atëherë pse nuk do të parandalohet?
Katër vite më parë, bota shmangu një katastrofë humanitare, ose të paktën kështu dukej, shkruan The Economist.
Një prodhues i madh drithërash, Rusia, pushtoi një tjetër, Ukrainën. Frika për mungesa ushqimore u përhap në vendet e varfra që nuk mund të përballonin papritur çmime të larta për grurin dhe produkte të tjera bazë.
Më pas, dy palët ranë dakord të lejonin anijet e ngarkuara me drithë të lundronin nga portet e tyre në Detin e Zi. Tregjet u qetësuan; uria u zhduk nga titujt e lajmeve. Por jo nga jetët e varfra.
Mendohet se lufta në Ukrainë ka shkaktuar më shumë viktima në jugun global sesa në fushëbetejat e Europës Lindore.
Tani një luftë në Gjirin Persik kërcënon një fatkeqësi të ngjashme me zhvillim të ngadaltë jashtë zonës së konfliktit. Të varfrit në Afrikë dhe Azi tashmë po prodhojnë më pak në parcelat e tyre dhe po hanë më pak vakte.
Programi Botëror i Ushqimit i OKB-së paralajmëron se, nëse Ngushtica e Hormuzit nuk hapet deri në mesin e vitit, më shumë se 300 milionë njerëzve që tashmë kanë vështirësi për t’u ushqyer do t’u shtohen edhe 45 milionë të tjerë. Bota mund të ndihmonte për të shmangur këtë skenar. Realiteti tragjik është se nuk do ta bëjë.
Edhe pse Irani dhe fqinjët e tij nuk janë eksportues të mëdhenj ushqimesh, ata janë një hallkë kritike në zinxhirët e furnizimit bujqësor. Rajoni i bllokuar shet 30% të plehrave kimike që tregtohen globalisht, 20% të gazit natyror të lëngshëm (që përdoret si lëndë bazë për prodhimin e plehrave dhe si karburant për gatim) si dhe 15% të naftës (e nevojshme për të vënë në punë pajisjet bujqësore).
Nëse afro 2 milionë tonë plehra kimike të bllokuara pas ngushticës nuk fillojnë të lëvizin së shpejti, shumë kultura bujqësore nuk do të marrin lëndët ushqyese në kohën e duhur gjatë sezonit të rritjes. Rendimentet do të bien ndjeshëm, çmimet do të rriten dhe shumë banorë të varfër të qyteteve do të përballen me uri.
Mungesat e plehrave kimike do të dëmtojnë më shumë bizneset bujqësore të botës së varfër sesa fermerët që prodhojnë për mbijetesë, të cilët gjithsesi përdorin pak nga këto inpute. Por zonat rurale do të mbajnë barrën kryesore të një katastrofe gjeofizike që pritet të përkeqësojë atë gjeopolitike.
Bota pritet të goditet nga fenomeni klimatik El Niño, që ngroh përkohësisht planetin çdo disa vite dhe krijon një model thatësirash dhe përmbytjesh në mbarë botën. Ky fenomen mund të jetë veçanërisht i fuqishëm.
Megjithëse efektet më të buta të El Niño jashtë zonave tropikale mund t’i ndihmojnë fermerët në ato rajone, në vendet më të varfra, pasojat e tij janë shumë shpesh negative.
Argjentina dhe Uruguai zakonisht përballen me reshje të tepërta; Afrika Jugore, India dhe Azia Juglindore me mungesë reshjesh. El Niño i viteve 2015–16 uli prodhimin e kulturave ushqimore deri në dy të tretat në disa vende të Afrikës Jugore.
El Niño i fundit, në vitet 2023–24, solli thatësirën më të rëndë në 100 vitet e fundit për rajonin në tërësi. Prodhimi bujqësor u dëmtua rëndë dhe mijëra krerë bagëti dhe kafshë të tjera ngordhën. Sipas Bankës Botërore, më shumë se 30 milionë njerëz kishin nevojë për ndihmë ushqimore.
Forca reale e El Niño të këtij viti nuk do të bëhet e qartë deri në verën e Hemisferës Veriore, por një gjë është tashmë e sigurt.
Ai do të shtohet mbi ngrohjen globale në përshpejtim, e cila i bën rajonet e thata edhe më të thata dhe ato të lagështa edhe më të lagështa. Kështu, do të grumbullojë ekstreme mbi ekstreme, si në klimë, ashtu edhe në varfëri.
Më e keqja mund të shmanget ende. Një pjesë e madhe e plehrave kimike të nevojshme tashmë ekziston dhe ka ende kohë, në disa rajone, për t’i përdorur ato në kulturat e këtij viti.
Edhe pse asnjë sasi ureje nuk mund të shpëtojë një kulturë të shkatërruar nga rrëshqitjet e dheut ose të djegur nga thatësira, përdorimi i kujdesshëm mund të kufizojë disa nga dëmet e El Niño. Bota nuk ka mungesë kalorish ushqimore.
Një pjesë e madhe e misrit që përdoret për prodhimin e etanolit për makinat mund të përdoret në vend të kësaj për ushqimin e njerëzve.
Dhe ndërkohë që qeveritë e vendeve të pasura shpenzojnë para për të mbrojtur qytetarët e tyre nga goditja e çmimeve të karburantit të shkaktuar nga lufta në Gjirin Persik, ato kanë mjetet për të financuar ndihmën ushqimore në botën e varfër.
Kaq sa i përket teorisë. Irani duhet të lejojë kalimin e plehrave kimike përmes Ngushticës së Hormuzit; SHBA-ja nuk duhet të bllokojë dërgesat e uresë nga Irani.
Në mënyrë tragjike, asnjëra palë nuk tregon vullnet për ta bërë këtë. Çmimet e larta të benzinës e bëjnë biokarburantin më tërheqës për fermerët, jo më pak. Dhe vendet e pasura po veprojnë me egoizëm. Dështimi për të vepruar duket i pashmangshëm. Përballë një katastrofe që mund të shmanget, kjo është e turpshme.
