Nga John Harris, The Guardian
Në një verë të shënuar nga thatësira në Britaninë e Madhe, zjarret në Europë dhe temperatura gjithnjë e më ekstreme në botë, John Harris mbërrin në Slough, rreth 30 kilometra në perëndim të Londrës.
Dikur, Slough ishte i njohur për shumë britanikë si periferia gri që u bë sfondi i serialit të famshëm komik The Office. Sot, peizazhi ka ndryshuar. Mes bizneseve tradicionale janë ngritur godina të stërmëdha të veshura me metal, struktura pothuajse pa identitet nga jashtë, por brenda të cilave punojnë mijëra serverë.
Janë Data Center-at, infrastruktura fizike mbi të cilën po ndërtohet ekonomia dixhitale dhe, gjithnjë e më shumë, revolucioni i inteligjencës artificiale.
Por pas botës në dukje jomateriale të AI-së ekziston një realitet shumë fizik: serverët kërkojnë energji, prodhojnë nxehtësi dhe kanë nevojë për sasi të jashtëzakonshme uji për t’u ftohur.
Kjo po i vendos Data Center-at në qendër të dy prej problemeve më të mëdha të verës së vitit 2026: energjisë dhe ujit.
Harris viziton fillimisht një Data Center të kompanisë amerikane Equinix. Jashtë ndërtesës ndodhen rreth 100 automjete të stafit dhe vizitorëve, ndërsa pothuajse asgjë nuk tregon se çfarë ndodh brenda saj. Ajo që dëgjohet, megjithatë, është një zhurmë e ulët industriale që vazhdon pa pushim.
Përballë, në një ironi pothuajse perfekte, ndodhen zyrat e Thames Water.
Një punonjëse e re me emrin Louise i tregon Harris se banorët janë të ndërgjegjshëm për konsumin e madh të ujit nga infrastruktura e AI-së. Ajo kishte parë në Instagram materiale që paralajmëronin se gjatë valëve të të nxehtit, kur serverët kanë nevojë për më shumë ftohje, rritet edhe kërkesa e tyre për ujë dhe energji.
Dhe problemi nuk përfundon te uji.
Pak minuta larg ndodhet Britwell, një zonë banimi e ndërtuar pas Luftës së Dytë Botërore për familjet londineze që kishin humbur shtëpitë nga bombardimet.
Sheryl, një nënë që jeton aty, i tregon Harris se gjatë natës dëgjohet vazhdimisht një gumëzhimë nga infrastruktura përreth. Por ajo ka vënë re edhe diçka tjetër: që prej ndërtimit të qendrave të reja, zona i duket më e nxehtë.
Ky perceptim i banorëve nuk është pa një bazë shkencore.
Kërkime paraprake të publikuara këtë vit nga studiues të Universitetit të Cambridge sugjerojnë se Data Center-at mund të krijojnë një efekt lokal të ngjashëm me “ishullin e nxehtësisë”. Sipas tyre, temperatura në zonat përreth mund të rritet mesatarisht me rreth 2 gradë Celsius, ndërsa në disa raste efekti mund të arrijë deri në 9 gradë Celsius.
Pronarët e zonës industriale të Slough kanë deklaruar se nuk kanë parë prova përfundimtare që aktiviteti i Data Center-ave atje po shkakton rritje të temperaturave lokale.
Por përmasat e industrisë janë të jashtëzakonshme.
Slough ka sot përqendrimin më të madh të Data Center-ave në Europën Perëndimore: deri në 40 të tillë, dhe të tjerë janë planifikuar.
Ka disa arsye pse pikërisht ky qytet është kthyer në një magnet për industrinë. Zona industriale ka përfituar nga një regjim më i thjeshtuar planifikimi; ndodhet pranë Londrës, gjë veçanërisht e rëndësishme për transaksionet financiare ku shpejtësia e transmetimit të të dhënave ka rëndësi; dhe, për një rastësi gjeografike e infrastrukturore, Slough ndodhet mbi kabllot që lidhin Britaninë me Shtetet e Bashkuara dhe Irlandën.
Kompanitë që zotërojnë apo operojnë këto qendra nuk janë domosdoshmërisht emra të njohur për publikun: Equinix, Digital Realty dhe Iron Mountain.
Por klientët e tyre janë ndër kompanitë më të fuqishme të planetit: Amazon, Google, Oracle dhe Microsoft.
Dhe ajo që po ndodh në Slough nuk është një debat vetëm britanik.
Në Shtetet e Bashkuara, Data Center-at po kthehen tashmë në çështje politike përpara zgjedhjeve të ndërmjetme.
Donald Trump ka mbajtur një qëndrim të qartë në favor të zhvillimit të tyre, duke argumentuar se komunitetet duhet të binden për avantazhet që sjellin dhe se zhvillimi teknologjik nuk mund të ndalet.
Por rezistenca lokale po rritet.
Në korrik, New York u bë shteti i parë amerikan që vendosi një pauzë njëvjeçare për ndërtimin e Data Center-ave të rinj “hyperscale”. Në pjesë të tjera të SHBA-së po zhvillohen beteja ligjore dhe po shtohet presioni për kufizime të ngjashme.
Politikani demokrat Abdul El-Sayed, fitues i zgjedhjeve paraprake për Senatin në Michigan, e ka përmbledhur brutalisht humorin e një pjese të elektoratit amerikan: njerëzit thjesht i urrejnë Data Center-at.
Edhe në Texas, një shtet tradicionalisht miqësor me biznesin dhe industrinë e energjisë, guvernatori republikan ka kërkuar ndalimin e zhvillimit të tyre në zonat rurale. Autoritetet kanë vendosur gjithashtu që qendrat e reja të mos lidhen me rrjetin elektrik të shtetit përpara se rregullatorët të shqyrtojnë konsumin e tyre të ujit dhe energjisë.
Arsyeja është e thjeshtë: AI kërkon energji në një shkallë që deri pak vite më parë ishte e vështirë të imagjinohej.
Gjithnjë e më shumë Data Center-a amerikanë po instalojnë turbinat e tyre me gaz për të prodhuar energji.
Edhe në Britaninë e Madhe, drejtues të rregullatorit të energjisë Ofgem kanë bërë të ditur se rreth 100 Data Center-a të planifikuar synojnë të përdorin sisteme të ngjashme.
Në SHBA, qendrat po shtojnë presionin mbi rrjetet ekzistuese të energjisë, ku vazhdojnë të përdoren edhe qymyri dhe nafta. Gjeneratorët rezervë me naftë janë gjithashtu pjesë normale e infrastrukturës së industrisë.
Ekziston një përpjekje për të zhvilluar Data Center-a “të gjelbër”, por industria përballet me një problem themelor: serverët duhet të funksionojnë 24 orë në ditë, 365 ditë në vit.
Energjia diellore dhe ajo e erës nuk prodhojnë vazhdimisht. Për këtë arsye, një pjesë e industrisë argumenton se burimet e rinovueshme nuk mund të jenë ende burimi kryesor i furnizimit për qendrat që duhet të funksionojnë pa asnjë ndërprerje.
Por nëse energjia është një problem, uji mund të bëhet konflikti politik shumë më shpërthyes.
Water UK, organizata që përfaqëson kompanitë e ujit në Britani, ka paralajmëruar se parashikimet aktuale të qeverisë për nevojat e ardhshme për ujë janë seriozisht të mangëta.
Arsyeja është befasuese: Data Center-at nuk janë përfshirë siç duhet në këto parashikime.
Dhe sasitë për të cilat bëhet fjalë nuk janë të vogla.
Një Data Center mund të konsumojë deri në 5 milionë gallonë ujë në ditë.
Kjo është afërsisht e barabartë me konsumin ditor të 50 mijë njerëzve.
Këtu Harris ngre një nga pyetjet më të forta të analizës së tij.
Çfarë do të ndodhë gjatë thatësirave të ardhshme?
Nëse qytetarëve u kërkohet të kufizojnë përdorimin e ujit, a do të vazhdojnë ndërkohë Data Center-at të konsumojnë miliona gallonë çdo ditë për të mbajtur të ftohtë serverët e AI-së?
Ky konflikt potencial po bëhet edhe më serioz për shkak të ambicieve të qeverisë britanike.
Objektivi zyrtar i Whitehall është që numri i Data Center-ave në Britaninë e Madhe të trefishohet deri në vitin 2030.
Madje, këto struktura janë klasifikuar tashmë si infrastrukturë kombëtare kritike, duke u dhënë një rëndësi strategjike të krahasueshme me infrastruktura të tjera thelbësore.
Por kjo sjell një tjetër konflikt: Data Center-at kundër shtëpive.
Një raport i Asamblesë së Londrës ka zbuluar se kërkesat e jashtëzakonshme për energji të Data Center-ave kanë ndikuar tashmë në vonesa të projekteve të reja të banimit në kryeqytetin britanik.
Një rast konkret është rizhvillimi i zonës së ish-fabrikës Truman Brewery në Londrën Lindore.
Planet e mbështetura nga autoritetet lokale përqendroheshin te ndërtimi i rreth 350 banesave të reja.
Por projekti i miratuar parashikon një Data Center që do të përpunojë transaksione financiare të City of London, ambiente zyrash dhe vetëm 44 banesa.
Diferenca është dramatike.
Në një qytet që vuan prej vitesh nga mungesa e banesave dhe çmimet e larta, infrastruktura dixhitale po fillon të konkurrojë drejtpërdrejt me hapësirën dhe energjinë që nevojiten për strehimin e njerëzve.
Dhe këtu analiza e Harris arrin te dilema që mund të përcaktojë politikën e viteve të ardhshme.
Revolucioni i AI-së prezantohet zakonisht si diçka abstrakte: algoritme, modele gjuhësore, cloud, automatizim.
Por në realitet AI ka nevojë për ndërtesa gjigante, tokë, kabllo, energji dhe miliona litra ujë.
Sa më shumë të rritet përdorimi i saj, aq më shumë këto nevoja do të konkurrojnë me nevojat e njerëzve.
Në fund të vizitës së tij në Britwell, Harris takon një grua të quajtur Jodie. Ajo i tregon se vëllai i saj kishte parë në TikTok pretendimin se, në rast lufte, Slough mund të bëhej objektiv pikërisht për shkak të përqendrimit të Data Center-ave.
Pretendimi mund të tingëllojë dramatik, por tregon sesa shumë ka ndryshuar perceptimi për qytetin.
Në horizont, godinat gjigante vazhdojnë të gumëzhijnë.
Dhe pas gjithë premtimeve për revolucionin e inteligjencës artificiale, Harris e lë lexuesin përballë një pyetjeje shumë më tokësore:
Kur energjia, uji dhe toka nuk mjaftojnë për gjithçka, çfarë do të zgjedhin qeveritë të ndërtojnë — shtëpi për njerëzit apo serverë për makineritë?
