Nga Zev Stub
“Safe for Jews” (E sigurt për çifutët) përdor inteligjencën artificiale, njoftimet zyrtare dhe burime të tjera për të vlerësuar vendet dhe qytetet për udhëtarët që duan të shmangin ngacmimet ose dhunën. Shqipëria, Bolivia dhe Kamboxhia renditen ndër vendet më pak të rrezikshme.
Një vit më parë Shay Yaish e la punën e tij në sektorin e teknologjisë, me synimin për të nisur i vetëm një startup të ri. I zhgënjyer që nuk po arrinte të gjente një ide për sipërmarrjen e tij, i tha gruas se kishte nevojë për pushime që të mendonte. Dhe pikërisht atëherë i erdhi ideja.
“Me gjithë antisemitizmin që ekziston në mbarë botën, filluam të kërkonim vende të sigurta për t’i vizituar ne izraelitët”, tha ai. “Dhe pastaj mendova: Pse nuk ekziston një faqe interneti ku mund ta gjej lehtësisht këtë informacion?”
Kjo ide e çoi Yaishin drejt krijimit të “Safe for Jews”, një faqe interneti në hebraisht dhe anglisht, e cila përdor inteligjencën artificiale, këshillat zyrtare të qeverive për udhëtimet dhe raportimet nga komunitetet për të vlerësuar sigurinë relative të vendeve dhe qyteteve për udhëtarët hebrenj. Ai tha se tani qindra njerëz e vizitojnë faqen çdo ditë për të marrë ndihmë që të vendosin se ku do të kalojnë pushimet.
Udhëtimi si hebre, veçanërisht kur kjo gjë është e dukshme, ka qenë gjithmonë problematik në disa pjesë të botës. Rritja e antisemitizmit global pas sulmeve të 7 tetorit 2023 dhe zemërimi ndërkombëtar ndaj reagimit të Izraelit në Gaza duket se kanë zvogëluar numrin e vendeve ku hebrenjtë nga Izraeli ose nga vende të tjera mund të presin që të ndihen mjaftueshëm të sigurt nga sulmet ose ngacmimet antisemite.
Shumë udhëtarë tani mendojnë dy herë përpara se të udhëtojnë në pjesë të botës ku ndjenjat antihebraike dhe antiizraelite janë veçanërisht të forta, ose të paktën sigurohen që të fshehin çdo simbol të jashtëm që mund të tregojë se janë hebrenj.
“Kur e krijova për herë të parë këtë faqe, mendova se urrejtja ndaj Izraelit do të ishte thjesht një modë e përkohshme”, tha Yaish. “Nuk e kisha imagjinuar që edhe sot do të ishte ende kështu.”
Yaish, 34 vjeç, ka lindur në Tiberias dhe tani jeton në Pardes Hanna. Ai e përshkroi veten si një “zhvillues nga natyra”, i cili merret me programim që kur ishte 16 vjeç. Ai e zhvilloi “Safe for Jews” me ndihmën e mjeteve të inteligjencës artificiale dhe përdor AI-në për ta përditësuar faqen me lajme mbi incidentet antisemite.
Faqja mbështetet gjithashtu në këshillat zyrtare të Izraelit për udhëtimet në vende të ndryshme, të cilat jo gjithmonë bazohen në qëndrimet antisemite apo kërcënimet ndaj hebrenjve, si dhe në raportimet e dërguara nga përdoruesit e faqes, për të krijuar një këshillë udhëtimi dhe një përmbledhje të informacionit përkatës për udhëtarët.
“Nuk bëhet fjalë thjesht për pyetjen ‘a është i sigurt ky vend?’, por ‘çfarë po ndodh në rajonin specifik që po planifikoj të vizitoj dhe çfarë lloj incidentesh janë raportuar atje kohët e fundit?’”, tha Yaish.
Gjithçka përpilohet automatikisht duke përdorur AI-në, tha Yaish, megjithëse ai e kontrollon informacionin çdo disa ditë për t’u siguruar që duket i saktë. Meqenëse faqja mbështetet te inteligjenca artificiale dhe te raportet e mbledhura nga interneti, këshillat e saj nuk janë gjithmonë të përditësuara ose të bazuara në kërkime rigoroze. Faqja këshillon përdoruesit të mos mbështeten vetëm te këshillat e saj.
“Ne kemi një deklaratë në faqe që u kujton përdoruesve se ky nuk është një vlerësim zyrtar dhe se nuk mbajmë përgjegjësi për vendimet e marra duke përdorur faqen”, theksoi Yaish. “Njerëzit duhet të bëjnë kërkimet e tyre dhe të përdorin gjykimin e shëndoshë.”
Lista e vendeve të sigurta për t’u vizituar nga hebrenjtë është zvogëluar me kalimin e kohës, tregon faqja. Ndër vendet me klasifikimet më të larta të sigurisë janë vende të Europës Lindore, si Republika Çeke, Shqipëria, Lituania dhe Bjellorusia; vende të Amerikës së Jugut, si Bolivia, Paraguai dhe Ekuadori; si dhe vende të Lindjes së Largët, si Japonia, Vietnami dhe Kamboxhia.
Nepali, Islanda dhe Qiproja klasifikohen gjithashtu si vende të sigurta, ashtu si destinacione të largëta dhe ekzotike, si Ishujt Marshall, Mikronezia, Palau dhe Tuvalu.
“Ka shumë vende për të cilat njerëzit nuk kanë dëgjuar”, pranoi Yaish.
Shumë destinacione të zakonshme, si Shtetet e Bashkuara të Amerikës, Australia dhe pjesa më e madhe e Europës, janë klasifikuar në faqen e internetit si “kujdes”, me një shënim se “simbolet hebraike/izraelite duhet të mbahen në minimum”.
Vende të tjera ku janë shënuar aktivitete më të theksuara antisemite, përfshirë Spanjën, Kanadanë, Mbretërinë e Bashkuar, Afrikën e Jugut dhe Rusinë, janë shënuar si “paralajmërim”, me një kujtesë për të qëndruar vigjilentë dhe për të shmangur identifikimin si hebre ose izraelit.
Një numër vendesh kryesisht myslimane, përfshirë Iranin, Afganistanin dhe Egjiptin, janë klasifikuar si “të rrezikshme”.
Yaish tha se nivelet e ndryshme synojnë të pasqyrojnë realitetet gjithmonë në ndryshim në terren dhe tensionet komplekse që shumë hebrenj përjetojnë kur udhëtojnë.
“Kam miq që mund të ndihen rehat të thonë se janë izraelitë kur ndodhen në Qipro, por nëse janë, për shembull, në Spanjë, përpiqen ta fshehin identitetin e tyre”, tha Yaish. “Kjo varet nga vendi dhe nga niveli i tyre i rehatisë.”
Aktualisht, Yaish nuk fiton para nga faqja, e cila u lançua një vit më parë. Në të ardhmen, ai shpreson ta zgjerojë atë duke e kthyer në një qendër ku udhëtarët hebrenj mund të gjejnë hotele miqësore ndaj hebrenjve, restorante kosher dhe burime të tjera që plotësojnë nevojat e tyre specifike.
Por për momentin, orientimi i udhëtarëve hebrenj përmes kaosit të antisemitizmit global është mjaft sfidues.
“Gjërat janë vërtet konfuze tani për izraelitët që duan të udhëtojnë”, tha Yaish. “Njerëzit thjesht duan të kuptojnë se ku mund të shkojnë pa marrë përsipër një rrezik.”
