Pothuajse çdo pasagjer që hipën sot në një avion mban me vete disa bateri litium-ion – në telefonin e xhepit, laptopin e punës, karikuesin portativ apo edhe cigaren elektronike. Për shumicën janë të padëmshme, por kur diçka nuk shkon siç duhet, pasojat mund të jenë dramatike. Këtë e tregoi qartë një episod i fundit në bordin e fluturimit Delta Air Lines 1334, që u nis nga Atlanta për në Fort Lauderdale. Gjatë udhëtimit, nga një shportë shpine nisi të dilte tym dhe flakë, duke detyruar pilotët të shpallnin gjendjen e emergjencës dhe të devijonin në Fort Myers. Të 191 pasagjerët u evakuuan të sigurt, por shkaku – një powerbank personal – e bëri edhe më alarmante situatën.
Në qendrën kërkimore të FAA-së në New Jersey, inxhinierët e sigurisë kanë treguar se çfarë ndodh kur një bateri litium hyn në të ashtuquajturin “thermal runaway”. Fillimisht ajo mbinxehet, më pas qarku i brendshëm dështin, derisa struktura e baterisë shpërthen duke nxjerrë tym, flakë dhe gazra toksikë. Në një demonstrim për CNN, një karikues portativ i ngrohur mbi 300 gradë shpërtheu me shkëndija e flakë, duke djegur ulëset pranë dhe duke mbushur kabinën me re tymi. “Çdo zjarr në avion është një shqetësim serioz sepse nuk ka rrugë shpëtimi,” shpjegon Robert Ochs, drejtues i Seksionit të Sigurisë nga Zjarri në FAA.
Shuarja e një zjarri të tillë nuk është e thjeshtë. Zakonisht stjuardesat përdorin shuarësit me halon, të cilët janë pajisje standarde në avionë, por testimet tregojnë se flakët shpërthejnë përsëri pas pak sekondash. Zgjidhja më e mirë është që mbi pajisje të hidhet sa më shumë ujë apo lëngje jo-alkoolike, të mbledhura nga kuzhina e avionit. Megjithëse raste të tilla nuk janë të shpeshta, ato po rriten: sipas organizatës UL Standards and Engagement, ka deri në dy incidente në javë në avionë ose aeroporte, ndërkohë që mesatarisht çdo pasagjer sot udhëton me katër pajisje që përdorin këtë lloj baterie.
Për këtë arsye, rregullat janë bërë më të rrepta. FAA ka ndaluar mbajtjen e powerbank-ëve në bagazhet e dorëzuara, pasi atje janë të paarritshëm për t’u shuar në rast zjarri. Megjithatë, shumë pasagjerë i vendosin ende gabimisht në valixhet e kontrolluara. Në Kore të Jugut, pas një incidenti ku një avion i Air Busan u dogj në pistë dhe 27 persona u plagosën, autoritetet ndaluan mbajtjen e karikuesve portativë në dollapët e sipërm dhe ndaluan karikimin e pajisjeve gjatë fluturimit. Në SHBA, Southwest Airlines ka vendosur që powerbank-ët të mbahen gjithmonë në dukje dhe kurrë të mos përdoren në dollapët e sipërm.
Ekspertët këshillojnë pasagjerët të jenë të vëmendshëm: nëse një pajisje nxehet më shumë seç duhet, duhet njoftuar menjëherë ekuipazhi; nëse bie mes ulëses, nuk duhet shtyrë ulësja për të mos e shtypur baterinë; dhe mbi të gjitha, të shmangen pajisjet shumë të lira, që shpesh nuk kanë kaluar kontrolle të rrepta sigurie. Sepse, siç thotë Ochs, një zjarr nga bateria është i rrezikshëm edhe në tokë – por në 30 mijë këmbë lartësi, mund të kthehet në një katastrofë.
