The price crisis caused by the war in the Middle East once again highlighted the fact that Albania has the highest prices for oil and some food products in the region.
The start of the conflict created uncertainty in supplies, following the blockade of the Strait of Hormuz, leading to an increase in the price of oil on foreign stock exchanges of up to 20% in the first days of the war.
The increase in the price of imported oil was immediately reflected in the entire retail market of the Western Balkan countries, but Albania resulted in the highest prices.
According to data in March, the average retail price of diesel in Albania reached 200-210 lek per liter or 2.1-2.2 euros per liter from 1.8 euros per liter before the war. Compared to February (the pre-war period), the retail price increased by 20%.
In Bosnia and Herzegovina , the price of oil at the end of March reached 1.7 euros per liter, while in April, 1.8 euros per liter, up from 1.19 euros per liter in February, the period before the war, and 1.32 euros, the average in March. In Bosnia and Herzegovina, the retail price of oil for March compared to the previous month increased by about 43%.
After the war, the price of oil in Serbia reached 1.78 euros per liter, up from 1.69 euros per liter in February. An increase of 5% in Serbia.
In Montenegro, the price of diesel in March reached 1.78 euros per liter, up from 1.34 euros per liter in February. An increase of about 33%.
In North Macedonia , the price of diesel for March reached 1.49 euros per liter, up from 1.1 euros per liter in February. In North Macedonia, the increase is 35.4%.
In Kosovo , the price reached 1.84 euros per liter from 1.17 euros per liter before the war. In Kosovo, the retail price of diesel increased by 57%.
Despite the price increase, it is clear that compared to the region, the price of oil in Albania is up to 61 euro cents higher or about 58 lek per liter more expensive.
The Chairman of the Hydrocarbons Association, Luigj Aliaj, says that the main reason for the high price is related to the taxes paid on oil, which are currently up to 100 lek per liter, constituting 50% of the price.
Aliaj emphasized that the only way to mitigate the price is through tax reduction. The Hydrocarbons Association proposed a review of the circulation tax, the level of which is 27 lek per liter. Their request was not taken into account by the responsible institutions.
Economic expert Alban Zusi also recommended intervention with similar fiscal measures, as is happening in other European countries.
"Fiscal measures and tax reductions should be introduced. If the government used to collect 20 lek in taxes from a product and now 25 lek are being collected, this difference created by the increase in prices should be eliminated. A fixed tariff should also be introduced for this period for fuels, including oil and gas, in order to help domestic industries that use gas as fuel and those that use oil for transportation."
Measures must be taken to facilitate manufacturing industries so that they do not go bankrupt in this period of crisis and serve as a support and amortizer of prices. Where the state is receiving higher undeserved taxes, more than the price of oil has increased in foreign markets, it should be switched to a fixed tariff. Taxes on oil should no longer constitute 50% of the price, but be fixed", said Alban Zusi.
In the absence of fiscal measures, the government once again reactivated the Transparency Board for Hydrocarbon Price Control.
The Board's control focuses on the formula for calculating the oil price, which is predetermined with fixed data, except for the Platts/fob price at which refined oil is purchased on the stock exchange. This price is taken as a reference from international markets, for the purchase of oil on the stock exchange, the day before. A fixed premium of 30 dollars per ton is added to this price, and is then converted into lek according to the official exchange rate.
On this basis, taxes are added, such as excise duty which is 39.4 lek per liter, circulation tax which is 27 lek per liter, carbon tax 3 lek per liter and VAT 20% calculated on the purchase price + taxes. Then, transportation costs and company profits are added to the price, which for the majority are 3 lek per liter and 12 lek per liter for the retail market.
Importers disagree only on the added margins for the majority and minority. They are claiming that the allowed profit margin for the majority companies should be 5 lek per liter and for the minority traders should be 15 lek per liter.
So, according to the established formula, the Board does not play a real role in lowering prices or actively stabilizing or controlling them, but rather plays a controlling role of a predetermined accounting formula and controlling the importers' claim for a 5 lek higher profit margin, saving about 5 lek per liter, a very minimal value.
Unlike Albania, some countries in the region immediately focused on reducing taxes.
In Montenegro, the government on March 20 used a legal provision to cut excise duties on diesel by 50% and on gasoline by 25%, also shortening the price adjustment period from 15 to 7 days. If these excise duties had not been halved, diesel would have been 0.25 euros more expensive, while gasoline would have cost 0.16 euros more.
Analisti ekonomik Mirza Muleskoviç thekson se ulja e akcizave ishte një veprim i arsyeshëm. Pa këtë masë, sipas tij, çmimet sot do të ishin dukshëm më të larta, duke përkeqësuar ndikimin e goditjeve të jashtme në rritjen e përgjithshme të çmimeve në Mal të Zi.
“Megjithatë, përtej kësaj, nuk kemi pasur masa konkrete, madje as njoftime për masa që synojnë të kufizojnë ndikimin e mundshëm të luftës në Iran, veçanërisht sa i përket inflacionit. Duhet theksuar se vendet e rajonit dhe shtete të tjera europiane kanë zbatuar paketa për të mbrojtur ekonomitë e tyre dhe standardin e jetesës së qytetarëve”, deklaroi z. Muleskoviç.
Në Maqedoninë e Veriut, më 22 mars, Qeveria mori vendimin e parë për ndërhyrje në çmimet e karburanteve. Konkretisht, TVSH u ul nga 18% në 10% dhe u shpall gjendje krize energjetike për të krijuar mundësi ligjore për lirimin e mazutit nga rezervat shtetërore.
Më 5 prill 2026, Qeveria mori një vendim të dytë, që ulja e TVSH-së mbetet në fuqi deri në përfundimin e krizës, ndërsa u ulën edhe akcizat: për naftën me 0.06 euro cent dhe për benzinën me 0.03 euro cent për litër.
Partitë opozitare LSDM dhe BDI vlerësuan se masat nuk janë vetëm të pamjaftueshme, por edhe sipërfaqësore, me efekt minimal në zbutjen e goditjes së përgjithshme të çmimeve.
“Masat e Mickoskit janë të vonuara, të pamjaftueshme dhe nuk do të kenë asnjë efekt, sepse spiralja e rritjes së çmimeve tashmë ka filluar. Kur paralajmëruam se masat duhej të merreshin në kohë, siç bënë shumë vende të rajonit, Qeveria nuk dëgjoi”, tha Venko Filipçe, lider i LSDM.
Sipas ekonomistëve, ndërhyrja shtetërore në çmimet e karburanteve ishte e nevojshme, por jo e mjaftueshme. Profesori Vanço Uzunov nga Fakulteti Ekonomik në Universitetin “Shën Kirili dhe Metodi”, thotë se mburrja e qeverisë me çmimet e ulëta të karburanteve dhe blerësit e huaj sinjalizon probleme likuiditeti në buxhet.
“Kjo nuk është diçka për t’u mburrur, sinjalizon problem buxhetor. Nga njëra anë, taksat ulen; nga ana tjetër, shteti gjen burim të ri të ardhurash përmes rritjes së shitjeve të karburantit. Këto masa janë vetëm ‘lëvizje taktike’. Nevojiten masa urgjente të targetuara për të mbrojtur qytetarët më të varfër dhe këto masa mungojnë. Problemi nuk janë vetëm çmimet e karburanteve, por edhe çmimet e produkteve bazë ushqimore”, thotë z. Uzunov.
Në Serbi qeveria, si masë të parë, në fund të muajit mars, mori uljen e akcizës te nafta dhe benzina me 20%. Më tej në muajin Prill vendosi ulje të akcizës me 25%, si te nafta dhe benzina, përfshirë zbatimin e masave për kufizimin e eksporteve të derivateve të naftës dhe hedhjen në treg të një pjese të rezervave me qëllim kontrollin administrativ të çmimeve.
Përveç kësaj, qeveria serbe siguroi edhe një zgjatje tremujore të kontratës së gazit me Rusinë. Megjithatë, natyra afatshkurtër e kësaj marrëveshjeje pasqyron tensionet më të gjera gjeopolitike që formësojnë sektorin energjetik të Serbisë.
Presidenti Aleksandar Vuçiç është përballur me presion në rritje pas sanksioneve të SHBA-së ndaj kompanisë së naftës NIS, në pronësi shumicë ruse, pjesë e një përpjekjeje më të gjerë për të kufizuar ndikimin rus dhe për të riformësuar balancat energjetike në rajon. Edhe pse Rusia ra dakord në fillim të vitit 2026 të shesë aksionet e saj te kompania hungareze MOL, marrëveshja ende nuk është përfunduar.
Dr. Sreçko Gjukiç, ish-ambasador dhe anëtar i Forumit për Marrëdhënie Ndërkombëtare, argumenton se vonesat janë strategjike. “Serbia varet plotësisht nga NIS. Pa të, nuk kemi benzinë vendase, as naftë. Jemi në një problem të madh. Rusia e di shumë mirë këtë dhe vepron në përputhje me interesat e saj.”
Ndërkohë, qeveria serbe ka zgjatur kontrollin e çmimeve deri në mesin e gushtit. Kur u pyet se sa mund të zgjasin këto masa, Dr. Gjukiç tha se kohëzgjatja e tyre do të varet kryesisht nga kalkulimet politike.
Ndërsa Mariç vlerësoi masat emergjente të shtetit, ai theksoi se ato kanë edhe koston e tyre. “Akcizat mbi naftën përbëjnë më shumë se 10% të të ardhurave totale publike të Serbisë. Ulja e tyre do të thotë reduktim i buxhetit shtetëror, i cili duhet kompensuar me ulje të shpenzimeve. Kjo rrezikon sektorë thelbësorë si arsimi, shërbimet sociale dhe shëndetësia”, tha ai.
Ndryshe nga këto shtete, në Bosnjë dhe Hercegovina, projektligji për ndryshime te akciza e karburanteve është miratuar vetëm nga Dhoma e Përfaqësuesve e Asamblesë Parlamentare të Bosnjë dhe Hercegovinës. Zbatimi ka mbetur pezull.
Ndryshimet e propozuara do të mundësonin që Këshilli i Ministrave i Bosnjë dhe Hercegovinës të autorizohej, në rast të çrregullimeve të tregut ose arsyeve të tjera të justifikuara, të vendosë për një ulje ose heqje të përkohshme të akcizave për një periudhë deri në gjashtë muaj brenda një viti.
“Meqenëse në Bosnjë dhe Hercegovinë, autoriteti i vetëm për të ndryshuar nivelin e akcizave qëndron te Parlamenti dhe duke pasur parasysh se procedurat parlamentare janë shpesh të ngadalta dhe jo mjaftueshëm të përgjegjshme në një moment të caktuar, është propozuar një ligj që do t’i lejonte Këshillit të Ministrave të ulë ose heqë akcizën mbi karburantin në kohë të çrregullimeve të tregut.
Kjo do të mundësonte një reagim të shpejtë dhe do të ndihmonte në ndalimin e një rritjeje të papritur të çmimeve të karburantit, dhe rrjedhimisht të mallrave dhe shërbimeve të tjera, që është gjithmonë një efekt zinxhir në treg”, shpjegoi Saša Magazinović, Anëtar i Dhomës së Përfaqësuesve të Asamblesë Parlamentare të Bosnjë dhe Hercegovinës dhe njëkohësisht propozues i këtyre ndryshimeve, për “Monitor”.
Duke komentuar se si kanë reaguar vendet e tjera, ai shton se të gjitha vendet në rajon e kanë përdorur këtë instrument.
“Mali i Zi ndërhyri në nivelet e akcizave, Serbia e bëri këtë dy herë, dhe vendet e BE-së pranë Bosnjë dhe Hercegovinës, Hungaria, Kroacia, Sllovenia dhe Italia, kanë ndërhyrë gjithashtu në treg në këtë mënyrë. Ekspertët thonë se kjo është praktikisht mënyra e vetme e duhur që shteti të ndërhyjë kur çmimet e karburantit rriten për shkak të çdo krize globale, dhe kjo nuk është vetëm një mjet i përkohshëm për këtë situatë. Ekspertët besojnë se Bosnjë dhe Hercegovina duhet ta ketë këtë instrument, pasi vendet e tjera tashmë kanë reaguar dhe e kanë pasur këtë mjet më parë”, tha Magazinović.
“Këshilli i Ministrave i Bosnjë dhe Hercegovinës ende nuk e ka këtë mjet për të ndërhyrë, dhe ky ligj i propozuar synon ta mundësojë atë. Nevoja për këtë konfirmohet gjithashtu nga deklarata e kryetares së Këshillit të Ministrave, e cila e mbështeti këtë ligj”, – përfundoi ai.
Miratimi i këtij ligji mund të çojë në një ulje të çmimeve të karburantit deri në 0.26 euro për litër, në varësi të llojit të karburantit, pa humbje financiare për shtetin.
Në Kosovë ekspertët e ekonomisë i vlerësojnë modeste masat administrative të qeverisë për kontrollin e çmimeve të naftës. “Këto masa kanë një funksion të qartë: të kufizojnë abuzimin dhe të disiplinonin tregun në kohë pasigurie. Ato nuk mund ta ndalin rritjen e çmimeve që buron nga shtrenjtimi i importeve”, tha drejtoresha e Iniciativës Kosovare për Stabilitet (IKS), Brikenë Hoxha.
Përkundër kësaj, ajo renditi rreziqet në rast se politika e çmimeve tavan nuk zbatohet si duhet. “Rreziku kryesor lind kur ndërhyrja bëhet e zgjatur ose e dizajnuar dobët. Nëse çmimi tavan vendoset afër ose nën koston reale, mund të krijohen mungesa produktesh në treg”, ka deklaruar ajo.
Nga ana tjetër, importuesit ankohen se vendosja e marzheve të fitimit po çon drejt falimentit biznesin. “Kjo situatë nuk është normale, pasi ka raste që shesim litrin e naftës me çmimin e importit dhe disa biznese mund të falimentojnë”, ka thënë Fadil Berjani, kryetar i Shoqatës së Naftëtarëve të Kosovës, duke paralajmëruar protesta në rast se kjo politikë nuk ndryshohet.
Në këtë situatë, masa më e duhur e rekomanduar nga eksperti i ekonomisë Muhamet Mustafa do të ishte ulja e akcizës dhe TVSH-së te karburantet.
“Shumë vende po ndërmarrin masa për të ulur koston e operacioneve dhe transaksioneve biznesore, përfshirë lehtësime fiskale si ulja e TVSH-së dhe akcizës. Qeveria duhet të forcojë rezervat shtetërore për të përballuar krizat, duke hedhur përkohësisht mallra në treg, si dhe të rrisë kapacitetet e autoritetit të konkurrencës për të parandaluar monopolet dhe konkurrencën jo të drejtë”, ka thënë ai.
Por, Ministria e Tregtisë nuk e sheh të arsyeshme uljen e përkohshme të akcizës dhe TVSH për produktet e naftës, pasi kjo do të kishte efekt në burimin e rregullt të të hyrave të shtetit.
“Në shumë raste, publikisht kemi deklaruar se nuk e shohim si alternativë heqjen e TVSH-së, pasi ajo përbën një burim të rregullt të të hyrave për buxhetin e shtetit dhe, në këtë fazë, nuk e kemi konsideruar të nevojshme një masë të tillë”, thuhet në përgjigjen e MINT.
Nafta në Shqipëri më e shtrenjta nga barra e 4 taksave, rajoni aplikon vetëm akcizë dhe TVSH
Të gjitha vendet e Ballkanit Perëndimor, me përjashtim të Shqipërisë, aplikojnë një model të thjeshtë taksimi për naftën, të përbërë vetëm nga akciza dhe TVSH. Shqipëria, përveç akcizës dhe TVSH-së, aplikon edhe taksa shtesë si taksa e qarkullimit dhe taksa e karbonit.
Kjo e bën barrën fiskale mbi naftën në Shqipëri më të rënduar dhe më komplekse krahasuar me shtetet e rajonit.
Për shkak të strukturës të thjeshtë dhe lineare për taksat te nafta që aplikojnë të gjitha vendet e rajonit (çmimi bazë i naftës + akciza dhe mbi këtë shumë llogaritet TVSH), dukshëm nafta në këto vende shitej deri 60 lekë për litër më lirë sesa në Shqipëri edhe para nisjes së luftës.
Sipas të dhënave krahasuese në vendet e Ballkanit Perëndimor, përfshirë: Serbinë, Bosnjë-Hercegovinë, Malin e Zi, Maqedoninë e Veriut dhe Kosovën naftën e taksojnë vetëm me dy taksa: akcizë dhe TVSH. Në vendet e rajonit niveli i akcizës te nafta varion nga 0.20 euro për litër deri në 0.62 euro për litër. Niveli i TVSH-së luhatet nga 17 deri në 21%.
Shqipëria aplikon një barrë të rënduar fiskale mbi naftën, përveç akcizës prej 0.37 euro për litër dhe TVSH-së 20%, aplikon edhe dy taksa të tjera shtesë, si: taksa e qarkullimit (27 lekë për litër), taksa e karbonit (3 lekë për litër). Kjo bën që struktura fiskale në Shqipëri të jetë dukshëm më e rënduar, duke përbërë 50% të çmimit që aktualisht janë 100 lekë për litër.
Në Serbi, si në të gjitha shtetet e rajonit, me përjashtim të Shqipërisë, mbi naftën aplikohen vetëm 2 taksa: akciza dhe TVSH.
Në Serbi niveli i akcizës te nafta para nisjes së luftës ishte 0.616 euro për litër (apo 59.5 lekë për litër). Niveli i TVSH është 20%. Pas luftës akciza u ul deri 25%, nga rreth 0.62 euro arriti në 0.46 euro për litër (apo 44.3 lekë për litër), si dhe duke vendosur çmime maksimale të kontrolluara çdo javë. Ekspertët vlerësojnë se me këto masa fiskale të ndërmarra, shteti pothuajse ka hequr dorë nga të ardhurat.
Në Malin e Zi akciza për naftën para luftës ishte 0.27 euro për litër dhe TVSH 21%. Më 20 Mars akciza te nafta u ul me 50%. Çmimi i naftës në mars arriti 1.78 euro për litër.
Në Maqedoninë e Veriut, akciza te nafta është 0.36 euro për litër dhe TVSH 18%. Para marrjeve të masave, ka rezultuar me çmimet më të ulëta në rajon (nafta tregtohet me pakicë 1.1 euro për litër). Pas luftës aplikoi një kombinim masash: ulje të TVSH-së nga 18% në 10%, dhe ulje akcize për naftën me 0.06 euro cent dhe 0.03 euro cent për litër. Çmimi i naftës pas luftës arriti 1.49 euro për litër.
In Bosnia and Herzegovina, the excise duty on oil before the war was 0.20 euros per liter. VAT is 17%. In March 2026, the government proposed a draft law to significantly reduce/remove excise duty. The draft law was only approved in Bosnia and Herzegovina, where the market only has controls. No final legal decision until April 2026. In April, the price of oil reached 1.8 euros per liter, up from 1.19 euros per liter in February, before the war.
In Kosovo, the excise tax on oil, both before and after the war, is 0.37 euros per liter (equivalent to 43 lek per liter) and VAT is 18%.
Even in Kosovo, the government has not taken measures to reduce taxes, but only active monitoring. In Kosovo, in March, the average price of diesel reached 1.8 euros per liter from 1.17 euros in February./monitor
