The current shared interests between Israel and Serbia, coupled with their historical friendship, are creating a growing partnership that deserves more attention.
By JONATHAN SPYER, The Jerusalem Post
At a recent conference held at the National Assembly in Belgrade, which I also attended, the spotlight was placed on an important, but little-covered, aspect of Israeli foreign policy: the flourishing relations between Israel and Serbia.
These ties have been strengthened significantly during the almost three years of war in the Middle East. At a time when Israel's relations with several European countries have been strained, largely due to domestic opposition to Israel's war against Hamas in Gaza, the increased cooperation between Jerusalem and Belgrade is a development that attracts particular attention.
The relationship between the two countries is not without complications. Serbia's close historical ties with Russia, as well as the effort of its president, Aleksandar Vučić, to maintain, at least publicly, a balanced stance in the new geopolitical confrontation between the US and China, place Serbia in a different position on the strategic map compared to Israel.
However, these elements should not obscure the overall picture: relations between the two countries are expanding and consolidating. The deepening of these ties has been noticed even by their opponents. The UN special rapporteur, Francesca Albanese, during her visit to Belgrade in March, criticized Serbia for its "shameless" cooperation with Israel, accusing it of supplying it with military equipment.
Israeli and Serbian leaders would certainly object to Albanian's position that these actions are shameful. However, the UN rapporteur is not making anything up. Serbia played an important role during the first and most difficult months of the Israel-Hamas war.
Israel and Serbia expand military and intelligence ties
According to reports by the Balkan Insight portal and the Haaretz newspaper, Israeli officials contacted their Serbian counterparts on October 8, at a time when the Hamas attack had just been contained and preparations for a military response were still in the early stages. The request was simple: ammunition. Serbia's response came without delay. The export order was approved within four days, and the requested ammunition was sent to the Nevatim air base near Beersheba.
Me nisjen e ofensivës tokësore izraelite në Gaza, dërgesat nga Serbia vazhduan. Deri në mesin e vitit 2024, Beogradi kishte eksportuar në Izrael municione me vlerë totale prej 16.3 milionë eurosh. Në vitin 2023, para muajit tetor, vlera e përgjithshme e armëve të eksportuara nga Serbia drejt Izraelit ishte vetëm 540 mijë euro.
Kryeministri izraelit Benjamin Netanyahu, në një deklaratë publike në shkurt 2024 pas një bisede telefonike me Vuçiçin, shprehu mirënjohje për “mbështetjen e palëkundur, si me fjalë ashtu edhe me vepra” të Serbisë dhe e cilësoi presidentin serb si një “mik të vërtetë të Izraelit”.
Gjatë dy viteve pasuese, vlera e eksporteve serbe të armëve vazhdoi të rritej me ritme të shpejta. Në vitin 2025 ato u rritën me 140 për qind, duke arritur në 114 milionë euro. Po atë vit, 38 fluturime transporti nga Serbia, me ngarkesa municionesh, mbërritën në Izrael.
Izraeli, natyrisht, vazhdon të mbështetet kryesisht te Shtetet e Bashkuara për furnizimet ushtarake. Megjithatë, marrëdhënia me Serbinë përbën një shembull të hershëm të përpjekjes së Izraelit për të diversifikuar burimet e furnizimit dhe për të zhvilluar marrëdhënie me vende partnere në rajon, në vend që të varet vetëm nga një fuqi e madhe aleate, politika e brendshme e së cilës po kalon ndryshime të shpejta.
Çfarë përfiton Serbia nga marrëdhënia e mbrojtjes? Gjatë tre viteve të fundit, Beogradi ka mundur ta çojë përpara modernizimin e ushtrisë së tij falë bashkëpunimit me Izraelin. Ashtu si Izraeli, edhe Serbia synon të diversifikojë burimet e saj të pajisjeve të mbrojtjes.
Marrëdhëniet me Izraelin i mundësojnë Serbisë një afrim të kujdesshëm me Perëndimin. Tradicionalisht, Rusia ka qenë furnizuesi kryesor i armëve për Serbinë. Në vitet e fundit, Kina ka fituar një rol të rëndësishëm në fushën e mbrojtjes ajrore dhe dronëve. Zgjerimi i marrëdhënieve me Izraelin, si dhe deri diku me Francën, i lejon Beogradit të krijojë një ekuilibër në këtë orientim.
Në qendër të lidhjeve ushtarake Izrael–Serbi qëndron një marrëveshje prej 1.6 miliardë dollarësh me kompaninë Elbit Systems. Marrëveshja pesëvjeçare përfshin një plan të përbashkët mes Elbit dhe kompanisë shtetërore serbe SDPR për prodhimin në Serbi të dronëve të zbulimit dhe luftimit me rreze të gjatë dhe të shkurtër veprimi.
Marrëveshja përfshin gjithashtu zhvillimin e sistemeve ajrore pa pilot me aftësi luftarake të mbështetura nga inteligjenca artificiale, municioneve që qëndrojnë në ajër përpara goditjes së objektivit (“loitering munitions”), raketave artilerike me precizion me rreze të gjatë dhe infrastrukturës për luftë elektronike.
Në një marrëveshje të mëhershme, Serbia bleu nga Elbit Systems sistemet raketore shumëfishe PULS dhe dronët e zbulimit dhe luftimit Hermes 900.
Në vitin 2026, Beogradi dhe Jeruzalemi nënshkruan një marrëveshje për lehtësimin e shkëmbimit të të dhënave të inteligjencës dhe mbrojtjes, duke thelluar më tej bashkëpunimin në sektorin e sigurisë.
Interesat e përbashkëta të sigurisë dhe dëshira për të diversifikuar burimet e furnizimit janë baza e aleancës në rritje mes Izraelit dhe Serbisë. Nga këndvështrimi gjeostrategjik, Serbia përbën një pikë hyrëse drejt Europës nga Lindja e Mesme dhe, për këtë arsye, është një zonë me interes dhe konkurrencë mes aktorëve rajonalë.
Izraeli po forcon aktualisht një partneritet me Indinë, Emiratet e Bashkuara Arabe dhe Greqinë, ku në qendër qëndron IMEC – Korridori Ekonomik Indi–Lindje e Mesme–Europë. Serbia mund të luajë potencialisht një rol të rëndësishëm si rrugë tokësore transporti dhe shpërndarjeje nga qendrat detare të Europës Jugore drejt pjesëve të tjera të kontinentit.
Ky afrim në rritje nuk ka kaluar pa u vënë re nga rivalët rajonalë. Turqia, e cila ka ambiciet e saj në Ballkan dhe në rrugët tregtare drejt Europës, po i ndjek me kujdes këto zhvillime. Ankaraja po rrit marrëdhëniet e saj të mbrojtjes me Kroacinë, Shqipërinë dhe Kosovën, një çështje që shihet me shqetësim në Serbi.
Një faktor tjetër për t’u marrë parasysh është mundësia që Ballkani të shndërrohet në një zonë konkurrence mes aleancave rivale të tregtisë dhe lidhjeve ekonomike të përqendruara në Lindjen e Mesme. Veçanërisht domethënës është fakti se këto rivalitete strategjike nuk lidhen qartë me blloqe të mëdha globale të fuqive.
Si Izraeli, ashtu edhe Turqia janë aleatë të SHBA-së. Kroacia është vend anëtar i Bashkimit Europian, ndërsa Serbia është kandidate për anëtarësim. Kjo pasqyron realitetin e ri global, ku, ndryshe nga periudha e Luftës së Ftohtë, fuqitë e mesme po kërkojnë të diversifikojnë marrëdhëniet e tyre dhe të ndërtojnë lidhje horizontale.
Ato po e bëjnë këtë duke marrë parasysh se fuqitë e mëdha, SHBA-ja dhe Kina, shpesh i shohin marrëdhëniet me shtetet e tjera në mënyrë pragmatike dhe të bazuar në interesa, çka i shtyn edhe shtetet e tjera të ndjekin të njëjtën qasje.
Lidhja historike mes Beogradit dhe Jerusalemit
Ekzistojnë gjithashtu lidhje më të thella historike mes Izraelit dhe Serbisë. Këto kanë dy elemente interesante. I pari lidhet me mesin e shekullit XX dhe periudhën e Luftës së Dytë Botërore.
Përvoja e përbashkët e hebrenjve dhe serbëve, të cilët u vunë në shënjestër nga regjimi kroat progjerman i ustashëve, si dhe mbrojtja që gjetën te lëvizja e madhe antifashiste partizane gjatë luftës në Jugosllavi, e dominuar kryesisht nga serbët, përbën një aspekt të rëndësishëm të kësaj historie.
Më pak i njohur është roli që kryengritjet kombëtare serbe kundër Perandorisë Osmane mund të kenë luajtur gjatë zhvillimit të sionizmit modern. Gjyshërit e Theodor Herzlit jetonin në Zemun, një zonë periferike e Beogradit. Gjyshi i Herzlit, Shimon Loeb Herzl, ishte bashkëpunëtor i afërt i rabinit Yehuda Alkalai, një prej teoricienëve dhe mbështetësve të hershëm të nacionalizmit modern hebre.
Alkalai, the rabbi of Zemun, was inspired by the example of the successful Serbian national uprisings against Ottoman rule during the years 1804-1817. Theodor Herzl was known to be close to his grandfather, who regularly visited the family in Budapest. Herzl's first exposure to the idea of Jewish national revival likely came during his childhood, through his grandfather, who was a follower of Alkalai.
Of course, there is a long way to go from these early, vague dreams to today's drone deals and ammunition shipments. And perhaps states don't have long-term friends, only long-term interests.
However, the current shared interests between Israel and Serbia, coupled with their historical ties, are creating a developing partnership that deserves more attention.
