Ten years after the implementation of the law on strategic investments (which began in 2016), official data show that the value of public assets (land) and budgetary expenditures for infrastructure that directly or indirectly support these investments is much higher than the benefits that the economy as a whole and the regions are receiving from them, not including the damage to the environment and the cost of lost opportunities in the country's most valuable lands.
From 2016 to 2026, the Strategic Investment Committee granted strategic investor status to about 55 entities, of which 27 operate in the field of tourism, most in the Vlora Region.
This region is the most typical example of how hundreds of hectares of state land and billions of euros from the budget were made available to strategic investors in tourism. Many of these investments, instead of genuine tourist services, resulted in luxury villas, which have often been described as facilities for money laundering, etc.
According to data processed from the decisions of the Strategic Investment Committee, for the area from Vlora to Ksamil, the SIC has approved since 2016 at least 20 decisions for tourism projects with strategic status, with a promised investment value approaching 2.4 billion euros and 7,200 expected jobs.
To support the development of these investments, the government has channeled a large portion of public investments to the Vlora Region. Official data from the Treasury of the Ministry of Finance on public investments show that, during the period 2016–2026, Vlora was among the most funded regions.
About 143 billion lek of measurable public investments in ten years include the Llogora Tunnel, the Vlora bypass, the Palasë-Dhermi road, promenades, power lines, and water supply and sewage systems in tourist areas.
Almost every year since 2016, Vlora received funding about twice as high as the national average, but, as official data shows, the region remains with the most deteriorating employment indicators, as Vlora's share of total enterprises nationwide decreased in 2025, compared to 2015.
Neritan Sejamini, an economic affairs analyst, said that the entire strategic investment model, both in the legal framework and during implementation, was a clientelist instrument for the alienation of public assets and funds in favor of ordinary government clients, avoiding public procurement, auction, concessions and a number of other laws that regulate public decision-making.
“Tani kemi plot prova për qëllimin e vërtetë të investimeve strategjike dhe nuk ka se si ekonomia të ketë përfitime, por ndërkohë kostot janë të pamatshme, pasi transferohen në breza”, tha ai.
“New Born”, investimi i parë strategjik
Në korrik të vitit 2016, një sipërfaqe prej 187 mijë metrash katrorë në Hamallaj u bë projekti i parë që mori statusin e investimit strategjik në Shqipëri. “New Born”, i njohur sot si “Vala Mar Residences”, u miratua si një kompleks turistik që parashikonte 250 vende pune gjatë ndërtimit dhe 80 të punësuar në fazën e operimit.
Projekti rezultoi në një lagje private me vila, ndërsa pronat u shitën tek individët.
Statusi strategjik iu dha projektit në vitin 2016, për një periudhë katërvjeçare. Përveç procedurave të përshpejtuara administrative, projekti përfitoi asistencë për furnizimin me ujë dhe energji elektrike, si dhe të drejtën e përdorimit të rreth 70 mijë metrave katrorë të bregut të detit. Përdorimi i vijës bregdetare u miratua për një afat 20-vjeçar.
Zhvillimi i investimit të parë strategjik u përqendrua vetëm te njësitë rezidenciale të destinuara për shitje. Sipas të dhënave të publikuara për kompleksin, sipërfaqja e ndërtimit arrin në rreth 66,500 metra katrorë dhe përbëhet kryesisht nga vila dhe apartamente me tipologji të ndryshme.
Ky model u bë më i dukshëm me projektin pasues “Vala Mar II”. Komiteti i Investimeve Strategjike e refuzoi propozimin, duke argumentuar se projekti nuk përmbante struktura akomoduese në përputhje me kërkesat e legjislacionit për turizmin. Refuzimi nxori në pah boshllëkun që kishte shoqëruar projektet e para, marrjen e statusit të investimit turistik pa një detyrim të qartë për ndërtimin e hotelit.
Kuadri ligjor u shtrëngua më pas. Ndryshimet e miratuara në vitin 2017 përcaktuan statusin e posaçëm për strukturat akomoduese me katër ose pesë yje dhe rritën kriteret për vlerën e investimit.
Sot, për të përfituar këtë status, investimi duhet të jetë 50 milionë euro për statusin e veçantë. Struktura duhet gjithashtu të menaxhohet nga një operator ose markë hoteliere e njohur ndërkombëtarisht.
Por, edhe pas këtyre ndryshimeve, tregu ka zhvilluar një model tjetër. Projektet ndahen në disa faza. Në fillim ndërtohen vilat dhe apartamentet, të cilat mund të shiten që në fazën e ndërtimit. Paratë e blerësve sigurojnë likuiditet të menjëhershëm dhe financojnë vijimin e kompleksit, duke reduktuar kapitalin që duhet të vendosë vetë zhvilluesi.
Hoteli kërkon një investim të madh fillestar, personel, menaxhim profesional dhe disa vite për të rikuperuar kapitalin. Për këtë arsye, ai vendoset zakonisht në fund të masterplanit, duke i shkaktuar humbje në kohë zinxhirit që lidhet me turizmin.
Sot, vija bregdetare po mbushet me komplekse vilash dhe apartamentesh që funksionojnë kryesisht si prona të dyta, ndërsa strukturat hoteliere janë të rralla dhe të pakta dhe realizohen shumë vonë.
Investimet strategjike, në skaner
Qëllimi kryesor i ligjit për investimet strategjike, i cili u miratua në maj të vitit 2015, afati i të cilit u shty edhe 6 herë të tjera, ishte nxitja e zhvillimit ekonomik përmes tërheqjes së investimeve të mëdha, duke u ofruar atyre procedura të përshpejtuara dhe lehtësi administrative. Në këmbim, ky mekanizëm synonte rritjen e punësimit, përmirësimin e infrastrukturës dhe ndikimin pozitiv në rritjen e qëndrueshme të vendit.
Ligji për Investimet Strategjike kërkon që investitori të realizojë një vlerë prej 5 milionë eurosh (procedurë e asistuar) ose 30 milionë eurosh (procedurë e veçantë) për të përfituar lehtësi shtetërore. Paralelisht, investitori duhet të krijojë minimalisht 80 ose 220 vende të reja pune, në varësi të kategorisë së procedurës së ndjekur.
Bazuar në ligj, shteti garanton aksesin në infrastrukturë dhe mbështetje administrative, ndërsa investitori detyrohet të respektojë afatet dhe standardet mjedisore, si dhe të përmbushë treguesit e punësimit.
Lista e investimeve që kanë përfituar statusin e investitorit strategjik tregon orientim të fortë të politikës së mbështetjes shtetërore drejt turizmit, zhvillimit të pronave dhe projekteve të mëdha bregdetare.
Industria, bujqësia dhe energjia zënë një pjesë më të kufizuar në numrin e projekteve, megjithëse disa prej tyre kanë ndikim më të madh në punësim ose kërkojnë kapital shumë më të lartë.
Që nga viti 2016, të paktën 55 subjekte morën statusin e investitorit strategjik; për arsye të ndryshme, disa prej tyre dështuan ta zhvillonin projektin. Të gjitha vendimet që shpallën investitorët strategjikë kanë deklaruar një vlerë të përgjithshme investimi rreth 8.83 miliardë euro dhe 46,566 vende pune.
Turizmi dominon në portofolin e investimeve strategjike
Turizmi, hoteleria, resortet, marinat dhe zhvillimi i pronave turistike përbëjnë pjesën dërrmuese të projekteve. Në këtë kategori përfshihen 39 nga 55 projektet strategjike, ose rreth 70% e portofolit.
Shuma nominale e investimeve turistike dhe të pasurive të paluajtshme arrin në rreth 6.31 miliardë, afërsisht 71% e vlerës totale të investimeve strategjike. Këto projekte parashikojnë rreth 24,257 vende pune, ose 52% të punësimit të përgjithshëm të deklaruar.
Pesha e turizmit lidhet kryesisht me projektet e mëdha bregdetare, si “Durrës Yachts & Marina”, resorti turistik në ishullin e Sazanit, “Marina Hills”, “Lëkurësi”, “Green Coast”, “Marina di Valona”, “Delta Falaise”, “San Pietro” dhe “Kep Merli Eco Resort”.
Statusi strategjik është përdorur në masë të madhe për projekte që ndërthurin hotelerinë me ndërtimin e rezidencave, vilave, marinave dhe zonave të mëdha të zhvillimit. Në të shumtën e rasteve nuk bëhet fjalë vetëm për investime në kapacitete akomoduese, por për projekte komplekse të zhvillimit të pronës.
Megjithëse turizmi është sektori me numrin më të madh të vendeve të punës, raporti mes kapitalit dhe punësimit është dukshëm më i lartë se në industri, tregti apo bujqësi.
Për projektet turistike, mesatarisht investohen 257 mijë euro për çdo vend pune të planifikuar. Ky raport ndikohet ndjeshëm nga projektet me vlera të mëdha investimi dhe numër relativisht të kufizuar punonjësish, si “Lëkurësi”, projekti në Sazan, “Marina Hills” dhe “Omnix Albania”.
Zonat ekonomike dhe industria krijojnë më shumë punësim
Industria, prodhimi dhe zonat e zhvillimit ekonomik përfaqësohen nga gjashtë projekte në portofolin e investimeve strategjike, por ndikimi i tyre i deklaruar në punësim është më i madh, edhe pse pjesa më e madhe e këtyre projekteve dështuan të realizohen.
Kjo kategori përfshin zonën TEDA të Vlorës, TEDA Tiranë, TEDA Prrenjas, “Vertigo Free Zone – Durrës Industrial Park”, fabrikën e sistemeve elektrike për automjete “Jura” dhe “Albpanel”.
Së bashku, këto projekte parashikojnë rreth 16,916 vende pune, ose më shumë se 36% të punësimit të përgjithshëm të listuar. Vlera e investimeve të raportuara arrin në rreth 342 milionë euro, pa përfshirë TEDA Tiranë.
Kjo kategori ka raportin më të ulët ndërmjet investimit dhe vendeve të punës. Investimi mesatar është rreth 28,700 euro për çdo vend pune.
Fabrika e pjesëve automotive “Jura” paraqitet si projekt me intensitet të lartë punësimi, me 516 vende pune dhe një investim prej 6.46 milionë eurosh, ose rreth 12,500 euro për vend pune.
“Vertigo Free Zone” parashikon 500 vende pune kundrejt një investimi prej 15.66 milionë eurosh, ose rreth 31,300 euro për çdo vend pune.
Të dhënat tregojnë se zonat ekonomike dhe investimet prodhuese kanë potencial më të madh punësimi në raport me kapitalin e angazhuar. Megjithatë, një pjesë e madhe e vendeve të punës mbetet e lidhur me objektiva të deklaruara dhe jo domosdoshmërisht me punësimin e realizuar.
Energjia, shumë kapital dhe pak punësim i drejtpërdrejtë
Në energji identifikohen katër projekte në listën e investimeve strategjike, me vlerë investimi prej rreth 1.92 miliardë eurosh. Kjo e bën energjinë sektorin e dytë për nga vlera e kapitalit, pas turizmit.
Projektet kryesore që morën statusin strategjik janë parku diellor 190 MW dhe parku me erë 636 MW në Tropojë, me një investim të deklaruar prej 1.2 miliardë eurosh, “Gas Power Plant Korça” me 349.7 milionë euro, “Biopower Green Energy” me 244 milionë euro dhe “Kirac Green Energy”, rreth 130 milionë euro.
Për projektin e Tropojës nuk është deklaruar numri i vendeve të punës. Tre projektet e tjera parashikojnë së bashku vetëm 597 vende pune.
Për tre projektet energjetike, që kanë të dhëna të plota, rezulton mesatarisht rreth 1.21 milionë euro investim për çdo vend pune. Ky është raporti më i lartë ndërmjet sektorëve dhe pasqyron natyrën intensive në kapital të prodhimit të energjisë.
“Gas Power Plant Korça” raportoi një investim prej 349.7 milionë euro dhe vetëm 123 vende pune, ose rreth 2.8 milionë euro për një vend pune. “Kirac Green Energy” arrin në rreth 1.05 milionë euro për vend pune, ndërsa “Biopower Green Energy” në rreth 697 mijë euro për një të punësuar.
Këto projekte mund të kishin rëndësi strategjike për kapacitetet energjetike, sigurinë e furnizimit ose diversifikimin e burimeve, por ndikimi i tyre i drejtpërdrejtë në punësim është i kufizuar.
Bujqësia dhe agroturizmi, me efikasitet më të lartë punësimi
Bujqësia dhe agroturizmi përfaqësohen nga pesë projekte në listën e investimeve strategjike me investime të deklaruara prej rreth 42.9 milionë eurosh dhe 796 vende pune.
Në këtë grup përfshihen ndërtimi i vreshtit, kantinës dhe agroturizmit, projekti “Zagroturizëm”, kompleksi i turizmit rural në Lajthizë, plantacioni me shegë, goji berry dhe avokado, si dhe “Agrocon Albania”.
Mesatarisht, këto projekte kërkojnë rreth 53,900 euro investim për çdo vend pune. Raporti është dukshëm më i ulët se në turizmin bregdetar dhe në energji.
Projekti i “plantacionit me shegë, goji berry dhe avokado” paraqet një nga raportet më të favorshme, me 6.63 milionë investim dhe 365 vende pune, ose rreth 18,200 euro për vend pune.
Megjithatë, pesha e bujqësisë në portofolin e përgjithshëm të investimeve strategjike mbetet shumë e ulët. Ajo përfaqëson më pak se 1% të vlerës nominale të investimeve dhe vetëm rreth 1.7% të vendeve të punës.
Vlora kryeson sipas numrit të projekteve
Sipas vendndodhjeve që mund të identifikohen nga emërtimet dhe të dhënat e tabelës, Qarku i Vlorës ka përqendrimin më të madh të investimeve strategjike.
Në Qarkun e Vlorës identifikohen të paktën 24 projekte, ose rreth 40% e projekteve totale, prej të cilave 20 janë në turizëm.
Në këtë qark përfshihen investimi në ishullin e Sazanit, TEDA Vlorë, “Lëkurësi”, “Marina di Valona”, “Green Coast”, “Pashaliman Laguna Eco Resort”, “Kep Merli”, “Manastir Resort”, “Dreamades Luxury Suites” dhe disa projekte të tjera turistike.
Vlora nuk kryeson vetëm për nga numri i projekteve, por paraqet edhe një kombinim mes investimeve turistike dhe projekteve që premtojnë punësim masiv. Megjithatë, pjesa më e madhe e projekteve mbetet e lidhur me bregdetin dhe zhvillimin e pronës.
Projekti TEDA Vlorë, një park industrial, parashikon ndikim të madh në punësimin e qarkut, me 10 mijë vende pune të deklaruara. Pa këtë projekt, ndikimi i investimeve turistike në punësim do të ishte shumë më i kufizuar.
Durrësi mbështetet te një megaprojekt
Në Qarkun e Durrësit identifikohen katër projekte me rreth 2.25 miliardë euro investime strategjike dhe 13,300 vende pune.
Pesha e Durrësit lidhet pothuajse tërësisht me projektin “Durrës Yachts & Marina”, për të cilin deklarohet një investim prej rreth 2.08 miliardë euro dhe 12 mijë vende pune.
Në Durrës përfshihen gjithashtu “San Pietro” dhe “Vertigo Free Zone – Durrës Industrial Park”.
Ndryshe nga Vlora, ku investimet janë të shpërndara mes një numri më të madh projektesh, portofoli i Durrësit është shumë i përqendruar. Vetëm projekti i marinës përbën rreth 93% të vlerës së investimeve të identifikuara në qark dhe 90% të vendeve të punës.
Tirana, më pak kapital i raportuar, por punësim i lartë
In Tirana, three TEDA Tirana projects are identified, "Tirana City Center", which is considered a failure, and "Dajti Express Resort".
These projects together foresee 6,584 jobs. TEDA Tirana alone foresees 5 thousand jobs, while “Tirana City Center”, 1,500. This makes Tirana the third district in terms of declared employment, after Vlora and Durrës, despite the limited number of projects. “Tirana City Center” has failed to develop.
Korça and Kukës are dominated by energy
In Korça, permits for projects with investments of around 367.8 million euros and only 217 jobs have been identified. The main part belongs to the “Gas Power Plant Korça”, while the other project is the “Green House Korça Resort”.
In Kukës, the main investment is the solar and wind park in Tropoja, worth 1.2 billion euros. No employment has been declared for this project, so its impact on the local market is not determined.
In Elbasan, TEDA Prrenjas is identified, with an investment of 205 million dollars and 600 jobs. In Shkodra, two projects are identified, with 25.1 million euros of investment and 290 jobs, while in Gjirokastra, the “Gerhoti Village” project has an investment of 60 million euros.
Three megaprojects account for over half of investments
Strategic investment permits are characterized by a very high financial concentration.
Only three projects have a value greater than 500 million euros, “Durrës Yachts & Marina”, the resort on the island of Sazan and the solar and wind park in Tropoja. Together, they have a nominal value of about 4.68 billion euros, or 53% of the total amount of strategic investments.
On the other hand, 10 projects have a value lower than 10 million euros. They represent only about 58.7 million euros of investment, but foresee 1,658 jobs.
Fifteen projects have investments from 10 to 50 million euros, with 4,065 jobs. Thirteen projects are in the range of 50-100 million euros and foresee 4,044 jobs/Monitor.al/
