Nga Helen Pilcher
Për ditëlindjen e fundit të burrit tim, i dhurova një abonim mujor me kuti birrash artizanale. Ndërsa ai e pa si një dhuratë të shijshme dhe bujare, mua më lindi një ide djallëzore.
Një mbrëmje, ndërsa po e shihja të pinte shishen e fundit, hapa emailin dhe i thashë: “Sapo morëm një mesazh nga kompania e birrës. Po tërheqin serinë e fundit.”
“Çfarë problemi ka?”, pyeti ai.
“Duket se ka pasur një ndotje”, iu përgjigja.
Fytyra iu zbeh menjëherë.
“A je mirë? Dukesh pak i zbehtë”, i thashë.
“Në fakt, po ndihem pak keq”, tha ai.
Natyrisht, nuk kishte asnjë email dhe unë jam një bashkëshorte e tmerrshme.
Prej disa vitesh po shkruaj një libër me titull “This Book May Cause Side Effects”, mbi mënyrën se si mendimet tona ndikojnë në shëndetin tonë. Shumë njerëz e njohin efektin placebo, kur pritshmëritë pozitive prodhojnë rezultate pozitive për shëndetin. Por interesi im është te binjaku i tij i errët: efekti nocebo.
Efekti nocebo ndodh kur pritshmëritë negative prodhojnë pasoja reale negative për trupin. Ai mund të krijojë, përkeqësojë dhe zgjasë simptoma fizike. Kur këto simptoma bashkohen, njerëzit mund të sëmuren jo nga një sëmundje organike, por nga marrëdhënia e ngushtë mes mendjes dhe trupit.
Eksperimenti me birrën ishte një provë primitive për të parë sa e lehtë është të krijosh efektin nocebo. Përgjigjja është: shumë e lehtë. Ndonjëherë mjaftojnë vetëm disa fjalë të zgjedhura mirë për ta bërë dikë të ndihet realisht i sëmurë.
Dhe kjo nuk është thjesht teori. Studime të shumta shkencore e konfirmojnë fenomenin. Në një prej tyre, pacientëve që sapo kishin kryer një operacion të vogël iu dha një solucion fiziologjik i padëmshëm, por u tha se do t’ua shtonte përkohësisht dhimbjen. Dhe ashtu ndodhi.
Në një tjetër studim, 40 të rritur me astmë thithën avull uji nga një inhalator për të cilin u thanë se përmbante irritues. Nëntëmbëdhjetë prej tyre nisën të kishin vështirësi në frymëmarrje dhe 12 përjetuan krizë të plotë astme.
Efekti nocebo shfaqet edhe në jetën reale. Sa herë kemi pritshmëri negative për shëndetin, ato mund të kthehen në profeci që vetëpërmbushen.
Nëse jeni ndjerë keq pas vaksinës kundër Covid-19, ka mundësi që një pjesë e simptomave të mos kenë ardhur nga vaksina vetë. Duke analizuar 12 prova klinike me më shumë se 45 mijë pjesëmarrës, shkencëtarët zbuluan se shumë persona që kishin marrë placebo raportuan efekte anësore, duke arritur në përfundimin se efekti nocebo shpjegonte rreth 76% të reagimeve të zakonshme negative ndaj vaksinës.
Fenomeni mund të ndikojë edhe te efektet anësore të ilaçeve, madje edhe te intoleranca ndaj glutenit. Në disa eksperimente, njerëz që mendonin se nuk toleronin glutenin arritën të hanin bukë normale pa problem, kur nuk e dinin çfarë po konsumonin.
Efekti nocebo nuk prek vetëm individët. Ai mund të përhapet si virus në nivel shoqëror. Studiuesit besojnë se ai ka luajtur rol në “sëmundje misterioze” kolektive, nga epidemitë e vallëzimit në Mesjetë deri te sindroma Havana, ku diplomatët amerikanë zhvilluan simptoma të forta pasi besuan se ishin sulmuar nga një armë sekrete.
Gjatë pandemisë, një shpërthim tikesh nervore te të rinjtë u përhap pasi ata panë video të ngjashme në TikTok. Fenomeni u quajt “TikTok tics”.
Sot, shumë studiues mendojnë se rrjetet sociale po e përshpejtojnë përhapjen e simptomave të krijuara nga ankthi dhe pritshmëritë negative.
Pilcher beson gjithashtu se efekti nocebo qëndron pas një pjese të madhe të simptomave “të pashpjegueshme mjekësisht”, si lodhja, marramendja apo dhimbjet pa shkak organik të dukshëm.
Ajo argumenton se këto simptoma nuk janë imagjinare dhe nuk duhen tallur apo minimizuar. Sipas saj, shkenca po tregon gjithnjë e më shumë se mendimet dhe aktiviteti i trurit mund të prodhojnë pasoja shumë reale në trup.
