Për më shumë se dy dekada, Marwan Barghouti ka qenë figura më e njohur dhe më e diskutuar në burgjet izraelite – një udhëheqës palestinez që, edhe pas hekurave, ruan ndikim të gjerë politik dhe shpresën e një populli të tërë. Për shumë analistë ndërkombëtarë, ai shihet si kandidati më i mundshëm për të udhëhequr Gazën në periudhën e pasluftës.
Gjatë negociatave të fundit në Sharm El Sheikh, Hamasi ka këmbëngulur në përfshirjen e tij në listën e të burgosurve që duhet të lirohen në kuadër të një marrëveshjeje shkëmbimi, duke e paraqitur lirimin e tij si kusht të panegociueshëm. Izraeli, megjithatë, e ka përjashtuar çdo diskutim për të. Fati i Barghoutit është kthyer në simbol të dilemës së përhershme për Lindjen e Mesme: paqe apo përballje e pafundme.
I lindur në vitin 1959 në fshatin Khobar, pranë Ramallahut në Bregun Perëndimor, Marwan Barghouti iu bashkua Fatahut dhe Organizatës për Çlirimin e Palestinës (OÇP) që në moshën 15-vjeçare. Në moshën 18-vjeçare u arrestua për herë të parë nga autoritetet izraelite. Gjatë qëndrimit të tij të parë në burg, ai përfundoi shkollën e mesme dhe mësoi hebraisht – një gjuhë që më vonë do ta ndihmonte të kuptonte më thellë sistemin dhe mentalitetin izraelit.
Pas lirimit, Barghouti vazhdoi studimet në Universitetin Birzeit, ku u zgjodh president i këshillit studentor. Qysh atëherë, ai u dallua për aftësitë e tij udhëheqëse dhe për ndikimin e madh që kishte te brezi i ri palestinez. Në fund të viteve ’80, Barghouti u bë anëtari më i ri i Këshillit Revolucionar të Fatahut dhe luajti një rol të rëndësishëm gjatë Intifadës së Parë. Pas një periudhe internimi në Jordani, ai u rikthye në Bregun Perëndimor në vitin 1994, ku u zgjodh deputet në vitin 1996. Gjatë viteve 1990, Barghouti u shqua si drejtues i brezit të ri të Fatahut dhe komandant i krahut të armatosur të tij, Tanzim. Ai kritikoi hapur elitën palestineze të lidhur me Tunizinë, përfshirë edhe vetë Yasser Arafatin, duke kërkuar më shumë përfaqësim për palestinezët që jetonin nën pushtim. Në prag të Intifadës së Dytë, në vitin 2000, Barghouti përfaqësonte një mesatare mes rezistencës dhe diplomacisë. Ai u shpreh: “Ne provuam shtatë vjet Intifadë pa negociata dhe shtatë vjet negociata pa Intifadë. Ndoshta është koha t’i provojmë të dyja.” Në vitin 2002, pas një sulmi në Tel Aviv ku mbetën të vrarë tre persona, ai u akuzua për përfshirje dhe u bë një nga objektivat kryesorë të ushtrisë izraelite. U arrestua gjatë operacionit “Mburoja Mbrojtëse” në Ramallah dhe në vitin 2004 u dënua me pesë burgime të përjetshme plus 40 vjet.
Gjatë procesit gjyqësor, Barghouti refuzoi të njihte autoritetin e gjykatës izraelite, duke deklaruar se “po gjykohej jo si individ, por si përfaqësues i një populli që kërkon lirinë”.
“Mandela i Palestinës” dhe thirrja për unitet
Nofka “Mandela palestinez” nuk është rastësore. Ajo lidhet jo vetëm me vite të tëra burgimi, por edhe me aftësinë e tij për të ruajtur ndikimin politik e moral mbi popullin e tij. Në vitin 2006, nga burgu, Barghouti hartoi “Dokumentin e të Burgosurve”, i nënshkruar nga përfaqësues të Fatahut, Hamasit dhe Xhihadit Islamik. Ky dokument bëri thirrje për pajtim kombëtar, bashkim të fraksioneve palestineze dhe një zgjidhje të konfliktit me dy shtete – duke u konsideruar si një nga nismat më të rëndësishme të unitetit palestinez. Sipas shumë analistëve, Barghouti është një nga të paktët liderë që mund të kapërcejë ndarjet mes Fatahut dhe Hamasit. Për Hamasin, i cili përballet me mungesë legjitimiteti ndërkombëtar, Barghouti shihet si figura që mund të bashkojë palestinezët dhe të pranohet nga komuniteti ndërkombëtar si drejtues i Gazës së pasluftës.
Dilema izraelite dhe frika nga përsëritja e historisë
Në negociatat e vitit 2024, Hamasi refuzoi një armëpushim që nuk përfshinte lirimin e Barghoutit. Kryeministri izraelit Benjamin Netanyahu deklaroi asokohe se “nuk ka zgjidhje tjetër përveç fitores së plotë”. Autoritetet izraelite druajnë se lirimi i tij do të forconte politikisht Fatahun dhe Hamasin njëkohësisht, duke e bërë të pamundur kontrollin mbi zhvillimet e ardhshme në territoret palestineze. Përvoja e vitit 2011, kur lirimi i Yahya Sinwar në këmbim të ushtarit Gilad Shalit solli pasoja afatgjata – pasi Sinwar më vonë udhëhoqi sulmin e 7 tetorit – ka shtuar ndjeshëm skepticizmin izraelit.
“Sinwar u mjekua në një spital izraelit dhe më vonë udhëhoqi masakrën e 7 tetorit,” kujton një i afërm i pengjeve izraelite, duke nënvizuar frikën se historia mund të përsëritet.
Lideri që nuk qeverisi kurrë
Marwan Barghouti mbetet figura më e popullarizuar në politikën palestineze. Në sondazhet e fundit, ai kryeson me mbi 60% mbështetje, duke lënë pas si Mahmoud Abbasin, ashtu edhe drejtuesit e Hamasit.
Edhe pse nuk ka pasur kurrë mundësi të qeverisë, ai shihet si simbol i shpresës për shumë palestinezë – një udhëheqës që nuk është korruptuar nga pushteti, por që e ka fituar respektin përmes sakrificës dhe qëndrueshmërisë. Kritikët e përshkruajnë si një nacionalist me të kaluar të dhunshme, ndërsa përkrahësit e tij e konsiderojnë si figurën e vetme të aftë për të ringjallur unitetin kombëtar dhe për të rifilluar procesin e paqes mbi baza të reja.
Aktualisht, Barghouti ndodhet ende në burg, ku ka përfunduar një doktoraturë në shkenca politike dhe është njohës i thellë i politikës izraelite. Për shumë palestinezë, ai përfaqëson fytyrën e shpresës; për Izraelin, mbetet një armik i rrezikshëm.
Një simbol për një konflikt të pazgjidhur
Çështja e lirimit të Barghoutit nuk është më vetëm një debat politik apo juridik, por pasqyron vetë thelbin e konfliktit izraelito-palestinez. A do të jetë lirimi i tij një hap drejt paqes dhe unitetit kombëtar palestinez, apo një rrezik që mund të ndezë përsëri flakët e konfliktit?
Për Hamasin, përfshirja e tij në çdo marrëveshje të ardhshme është test për gatishmërinë e Izraelit për paqe. Për shumë të tjerë, është dëshmi se, pas gjithë dekadave të luftës, palestinezët ende kërkojnë një figurë që mund t’i bashkojë – dhe për ta, ai është Marwan Barghouti, “Mandela i Palestinës”.
