Pas 14 vitesh dominimi të Aleksandar Vuçiçit, Serbia përballet me një situatë të pazakontë: lëvizja studentore ka fituar shumicën absolute në parlament, por ende nuk ka një kandidat për kryeministër, një program të përbashkët apo një qëndrim të unifikuar për politikën e jashtme.
Në Beograd, mbështetësit e Aleksandar Vuçiçit kanë braktisur gjatë natës kampin e ngritur prej dy vitesh në Parkun e Pionierëve, mes parlamentit dhe presidencës. Në vend të tyre kanë mbërritur studentët, të cilët, pas festimeve të fitores zgjedhore, kanë kaluar pesë orë duke çmontuar çadrat dhe pastruar hapësirën që për një kohë të gjatë kishte shërbyer si simbol i kundërshtimit ndaj protestave të tyre.
Sipas një reportazhi të të dërguarit të gazetës italiane La Repubblica, Giampaolo Visetti, të publikuar më 27 tetor, fitorja e studentëve ka mbyllur epokën 14-vjeçare të dominimit politik të Vuçiçit, por ka hapur një pikëpyetje shumë më të madhe: kush do ta drejtojë tani Serbinë?
Lista Studentore ka siguruar 140 nga 250 vendet e parlamentit, duke fituar shumicën absolute, ndërsa koalicioni konservator i Vuçiçit ka mbetur me 103 mandate. Pjesëmarrja në votime iu afrua 70 për qind, një rekord historik që i dha fund përpjekjes së Vuçiçit për t’u rikthyer në pushtet si kryeministër, pasi kishte dhënë dorëheqjen nga posti i presidentit.
“Qytetarët ishin të qartë: Vuçiçi duhet të largohet në këmbim të shtetit të së drejtës, lirisë së shprehjes, transparencës dhe drejtësisë sociale. Tani duhet të vendosim kujt do t’ia besojmë qeverisjen”, deklaron Natalija Stepanoviç, përfaqësuese e Listës Studentore.
Lëvizja që nisi pas shembjes tragjike të strehës së stacionit hekurudhor në Novi Sad, në vitin 2024, arriti të fitonte zgjedhjet pas dy vitesh protestash. Por studentët, të cilët refuzuan që në fillim modelin e një udhëheqësi të vetëm, tani duhet të zgjedhin një kryeministër dhe një kabinet qeveritar.
Asambletë universitare janë thirrur tashmë për të diskutuar emrat e kandidatëve për kryeministër dhe ministra, të cilët më pas do t’u paraqiten deputetëve të rinj. Sipas Kushtetutës, qeveria duhet të formohet brenda tre muajve, por vendi përballet me afate më të ngutshme, përfshirë miratimin e buxhetit, zgjedhjet presidenciale dhe përgatitjet për Ekspozitën Ndërkombëtare të Beogradit në vitin 2027.
Një nga idetë që po fiton terren është krijimi i një qeverie të përbërë nga profesorë universitetesh, ekonomistë dhe specialistë të njohur në fushat e tyre, në vend të politikanëve profesionistë. Nga 140 deputetët e zgjedhur të Listës Studentore, 60 janë pedagogë universitetesh dhe studiues. Mes të tjerëve ka mësues, fermerë, avokatë, aktivistë dhe ish-basketbollistin e njohur Dejan Bodiroga.
Në diskutimet për drejtimin e qeverisë përmenden ish-guvernatori i Bankës Kombëtare, Dejan Shoshkiç, dhe ekonomisti Branko Milanoviç, ish-ekspert i Bankës Botërore dhe studiues i pabarazisë ekonomike, i cili jep mësim në Nju Jork.
Një tjetër emër është Ilija Srdanoviç, kardiolog dhe profesor në Fakultetin e Mjekësisë në Novi Sad, i cili kryesoi Listën Studentore. Megjithëse mbetet ndër kandidatët e mundshëm, ai është rikthyer në punën e tij në klinikën universitare, ashtu siç kishte premtuar gjatë fushatës.
Por problemi nuk kufizohet te zgjedhja e kryeministrit. Brenda Listës Studentore bashkëjetojnë pikëpamje politike shumë të ndryshme, nga e majta radikale te e djathta nacionaliste, nga mbështetësit e integrimit europian te simpatizantët e Rusisë, nga ambientalistët te përkrahësit e zhvillimit ekonomik me çdo kusht.
Për këtë arsye, fitorja e studentëve nuk nënkupton automatikisht një ndryshim të politikës së jashtme serbe. Përfaqësuesit e lëvizjes kanë sqaruar se rezultati zgjedhor nuk duhet interpretuar si përshpejtim i anëtarësimit në Bashkimin Europian, si zbutje e qëndrimit ndaj Kosovës apo si miratim i sanksioneve kundër Rusisë.
“Ky nuk është një përshpejtim drejt një anëtarësimi të sigurt në BE, as një zbutje ndaj Kosovës dhe as një dritë jeshile për sanksionet kundër Rusisë”, është qëndrimi i përcjellë nga selia e Listës Studentore.
Kjo do të thotë se ekuilibri tradicional i Beogradit mes Moskës, Uashingtonit, Brukselit dhe Pekinit mund të vazhdojë edhe pas largimit të Vuçiçit. Madje, partitë tradicionale proeuropiane të opozitës kanë mbetur jashtë parlamentit, duke e bërë edhe më të ndërlikuar përcaktimin e orientimit të ardhshëm të vendit.
Nga Moska ka ardhur një reagim që përmban njëkohësisht gatishmëri për bashkëpunim dhe një paralajmërim. Zëdhënësi i Kremlinit, Dmitri Peskov, ka shprehur mbështetje për forcën e re politike, me shpresën se do të garantojë stabilitet dhe do të veprojë në interes të Serbisë, por ka shtuar se “për të kërcyer tango duhen dy veta”.
Marrëdhënia me Rusinë mbetet një nga provat më të vështira për qeverinë e ardhshme, veçanërisht për shkak të varësisë energjetike dhe presionit europian për t’iu bashkuar sanksioneve ndaj Moskës.
Ndërkohë, fitorja e studentëve ka nxjerrë në pah edhe një tjetër veçori të fushatës. Në një epokë ku politika dominohet nga rrjetet sociale, videot virale dhe propaganda digjitale, të rinjtë serbë zgjodhën kontaktin e drejtpërdrejtë me qytetarët. Për muaj me radhë vizituan lagje periferike, fshatra dhe zona rurale, duke trokitur derë më derë për të bindur njerëzit se ndryshimi ishte i mundur.
Mesazhi i tyre ishte lufta kundër korrupsionit, largimi i politikanëve profesionistë dhe përfshirja e njerëzve me kompetenca në drejtimin e shtetit.
Tani, pas fitores, studentët përballen me provën më të vështirë: të kthejnë një lëvizje proteste në një qeveri funksionale, pa humbur unitetin që i solli në pushtet.
Në sheshin Slavija, mbështetësit e tyre vazhdojnë të festojnë me thirrjet se Aleksandri është larguar. Por në sallat e universiteteve, ku po diskutohen emrat e qeverisë së ardhshme, pyetja nuk është më si të rrëzohet Vuçiçi, por çfarë Serbie do të ndërtohet pas tij.
Burimi: La Repubblica, Giampaolo Visetti, 27 tetor 2026.
