Çfarë ndodh me drejtimin e Kishës Katolike kur Papa i nënshtrohet një operacioni dhe për disa orë humbet vetëdijen nga anestezia? Përgjigjja është e pazakontë për një institucion me histori dymijëvjeçare: e drejta kanonike nuk parashikon askënd që ta zëvendësojë.
Çështja është rikthyer në vëmendje pas njoftimit të Papa Leonit XIV se do t’i nënshtrohet një ndërhyrjeje kirurgjikale, për të cilën pritet të përdoret anestezi. Siç shkruan gazetari Iacopo Scaramuzzi në një artikull të botuar më 12 tetor në gazetën italiane La Repubblica, Vatikani nuk ka një mekanizëm ligjor që rregullon ushtrimin e pushtetit papnor në rast sëmundjeje, paaftësie të përkohshme apo shtrimi në spital.
E drejta kanonike rregullon vetëm atë që quhet “sede vacante”, periudhën kur Selia e Shenjtë mbetet pa Papë për shkak të vdekjes ose dorëheqjes së tij.
Në këtë rast, shumica e funksioneve drejtuese përfundojnë dhe administrimi i përditshëm i Vatikanit i kalon kardinalit kamerling, aktualisht amerikani Kevin Farrell.
Ndërkohë, dekani i Kolegjit të Kardinalëve ka detyrën të thërrasë kardinalët në Romë për organizimin e Konklavës, procesit të zgjedhjes së Papës së ri.
Gjatë kësaj periudhe, disa funksionarë të lartë vazhdojnë të ushtrojnë detyrat e tyre, por vetëm për administrimin e zakonshëm. Vendimet e mëdha për drejtimin e Kishës nuk mund të merren sikur Papa të ishte ende në detyrë.
Situata ndryshon tërësisht kur Papa është gjallë, por përkohësisht i paaftë të ushtrojë funksionet e tij.
Nëse Leoni XIV do të jetë nën efektin e anestezisë për disa orë, nuk do të ketë asnjë kardinal apo zyrtar që të marrë automatikisht kompetencat e tij. Ai do të mbetet drejtuesi i Kishës Katolike dhe sovrani i Shtetit të Vatikanit, edhe gjatë kohës kur nuk është i vetëdijshëm.
Në praktikë, aktiviteti i Vatikanit mund të ngadalësohet ose të pezullohet përkohësisht, në pritje të rikuperimit të Papës.
Një situatë e ngjashme është përjetuar gjatë pontifikatit të Papa Françeskut, i cili iu nënshtrua disa ndërhyrjeve kirurgjikale dhe kaloi periudha të gjata në spital.
Edhe gjatë shtrimit të rëndë për pneumoni në pranverën e vitit 2025, Françesku vazhdoi të mbetej autoriteti më i lartë i Kishës. Ai priste bashkëpunëtorët në dhomën e spitalit, komunikonte me Sekretarin e Shtetit dhe zyrtarë të tjerë dhe merrte vendime me shkrim, edhe kur gjendja shëndetësore ia kufizonte të folurin dhe lëvizjen.
Rasti i Leonit XIV nxjerr sërish në pah një veçori të sistemit të qeverisjes së Vatikanit: ndryshe nga shtetet ku ekzistojnë mekanizma për transferimin e përkohshëm të pushtetit, në Selinë e Shenjtë nuk ka një zëvendësues automatik të Papës.
Për sa kohë ai është gjallë dhe nuk ka dhënë dorëheqjen, pushteti papnor mbetet në duart e tij, edhe nëse për disa orë nuk është në gjendje ta ushtrojë.
