Izraeli përballet me javë, e ndoshta muaj pasigurie politike, pasi rezultatet përfundimtare të zgjedhjeve nuk nxorën një fitues të qartë. As blloku i udhëhequr nga partia Likud e kryeministrit Benjamin Netanyahu dhe as ai i opozitës, i drejtuar nga partia centriste Yashar e rivalit të tij kryesor, Gadi Eisenkot, nuk kanë siguruar 61 mandatet e nevojshme për të formuar qeverinë në parlamentin me 120 vende.
Në një analizë të situatës paszgjedhore, CNN paraqet katër skenarë të mundshëm për daljen nga ngërçi. Ndarjet e thella politike dhe ideologjike e bëjnë të vështirë krijimin e një koalicioni, ndërsa dështimi i negociatave do ta çonte vendin sërish drejt kutive të votimit.
Skenari i parë: Një qeveri e opozitës
Në letër, rruga më e sigurt e opozitës për të larguar Netanyahun nga pushteti kalon përmes bashkëpunimit mes partive hebraike dhe atyre arabe. Por pikërisht ky bashkëpunim përbën edhe pengesën kryesore.
Dy drejtues të partive të djathta të opozitës, ish-kryeministri Naftali Bennett dhe ish-ministri i Mbrojtjes Avigdor Liberman, kundërshtojnë çdo qeveri që do të varej nga dy partitë arabe në parlament, Lista e Përbashkët dhe Raam. Kundërshtimi i tyre vlen si për përfshirjen e këtyre partive në koalicion, ashtu edhe për mbështetjen që ato mund t’i jepnin nga jashtë një qeverie pakice. Qëndrimet e të dyve janë ashpërsuar pas sulmit të udhëhequr nga Hamasi më 7 tetor 2023.
Vetëm një qeveri në historinë e Izraelit ka pasur pjesëmarrjen e plotë të një partie arabe. Në vitin 2021, Raam iu bashkua koalicionit me tetë parti që largoi Netanyahun nga pushteti, por kjo aleancë u rrëzua pas pak më shumë se një viti.
Megjithatë, edhe pa arritur të formojnë qeverinë, partitë e opozitës mund të përdorin shumicën e tyre parlamentare për të zëvendësuar kryetarin e Knessetit dhe drejtues të tjerë në poste kyçe. Kjo do t’u jepte mundësi të kufizonin hapësirën e veprimit të qeverisë në detyrë të Netanyahut.
Skenari i dytë: Një qeveri e unitetit kombëtar
Një mundësi tjetër do të ishte prishja e rreshtimeve aktuale dhe krijimi i një qeverie të unitetit kombëtar. Në të do të merrnin pjesë Likud, disa nga aleatët e tanishëm të Netanyahut dhe të paktën një parti e opozitës.
Sipas analizës së CNN, në këtë skenar Netanyahu besohet se do të ishte i gatshëm të hiqte dorë nga aleanca me ministrin e Sigurisë Kombëtare të së djathtës ekstreme, Itamar Ben-Gvir. Por ai nuk pritet të vepronte njësoj me ministrin e Financave, Bezalel Smotrich, dhe partitë ultraortodokse.
Pengesa kryesore mbetet qëndrimi i Eisenkotit, i cili ka përjashtuar pjesëmarrjen në një qeveri me Netanyahun. Një tërheqje nga ky premtim mund të shihej si tradhti nga shumë prej votuesve që kërkojnë largimin e kryeministrit.
Skenari i tretë: Netanyahu siguron shumicën përmes kalimeve nga opozita
Netanyahu mund të përpiqet të tërheqë në anën e tij parti të opozitës ose deputetë të veçantë, duke siguruar mandatet që i mungojnë për të formuar qeverinë.
Por të katër drejtuesit kryesorë të bllokut opozitar, Eisenkot, Bennett, Liberman dhe Yair Golan, kanë deklaruar se nuk do të qeverisin me të.
Bllokut të Netanyahut i mungojnë tetë mandate për të arritur shumicën. Bindja e tetë deputetëve të opozitës që të ndryshojnë krah do të ishte një sfidë e madhe politike.
Skenari i katërt: Zgjedhje të reja
Ndërsa partitë shqyrtojnë mundësitë për marrëveshje, presidenti Isaac Herzog do të zhvillojë konsultime me drejtuesit e forcave që kanë hyrë në parlament. Më pas, ai do t’i japë njërit prej tyre mandatin për të provuar formimin e qeverisë.
Partitë arabe pritet të mbështesin Eisenkotin, çka mund t’i japë drejtuesit të Yashar mundësinë për ta provuar i pari.
Kandidati i mandatuar do të ketë 28 ditë në dispozicion, me mundësi shtyrjeje edhe për 14 ditë. Nëse përpjekja dështon, presidenti mund t’ia kalojë mandatin një kandidati të dytë, i cili do të ketë 28 ditë për të arritur një marrëveshje.
Nëse edhe kjo përpjekje nuk jep rezultat, shumica e deputetëve të Knessetit mund t’i kërkojë presidentit të mandatojë një kandidat të tretë. Ky i fundit do të ketë vetëm 14 ditë për të ndërtuar koalicionin. Dështimi i të gjitha përpjekjeve do ta çonte vendin në zgjedhje të reja.
Sipas CNN, Netanyahu duket në pozicionin më të favorshëm për ta përballuar këtë proces. Si kryeministër në detyrë, ai mund të presë përfundimin e negociatave, duke qëndruar në pushtet deri në formimin e një qeverie tjetër.
Nëse Eisenkot e merr i pari mandatin dhe dështon, radha mund t’i kalojë Netanyahut. Edhe nëse ky i fundit nuk arrin të sigurojë shumicën, ai mund të vijojë drejtimin e qeverisë në detyrë gjatë muajve që do të nevojiteshin për një tjetër proces zgjedhor.
Zgjedhjet e përsëritura, të cilat nuk do të mbaheshin përpara pranverës së ardhshme, mbeten një mundësi reale. Nëse ky skenar realizohet, Izraeli do të shkonte në zgjedhjet e shtata parlamentare brenda tetë vjetësh.
