Në një seancë publike që, në pamje të parë, dukej thjesht teknike, Komisioneri Shtetëror i Zgjedhjeve Ilirian Celibashi vijoi shqyrtimin e kërkesës për pajisjen me fletë tip për mbledhjen e nënshkrimeve për një referendum të përgjithshëm mbi çështje të rëndësisë së veçantë. Në fund të seancës, Komisioni Qendror i Zgjedhjeve miratoi kërkesën dhe modelin e formularit, duke i hapur rrugë fazës së mbledhjes së firmave nga grupi nismëtar “Pro Familjes”.
Grupi, i përbërë nga 16 anëtarë, ka paraqitur kërkesën për nisjen e procedurave të referendumit me argumentin e “mbrojtjes së familjes” si një çështje me rëndësi të veçantë publike. Vendimi i KQZ-së nuk nënkupton zhvillimin automatik të referendumit, por është hapi i parë formal që lejon organizatorët të mbledhin nënshkrimet e nevojshme për të vijuar procesin.
Megjithatë, ajo që e bën këtë zhvillim më të veçantë është konteksti ligjor ku ai ndodh. Shqipëria, paradoksalisht, nuk ka një ligj të posaçëm për referendumet. Procedurat mbështeten në një situatë të pazakontë juridike: ekzistencën e dy ligjeve me të njëjtin titull – “Kodi Zgjedhor i Republikës së Shqipërisë”.
Ligji i vitit 2003, që dikur rregullonte të gjithë procesin zgjedhor, ka mbetur në fuqi vetëm për kapitullin që lidhet me referendumet. Ndërsa kodi i vitit 2008 zëvendësoi pjesën tjetër të sistemit elektoral, duke lënë në jetë vetëm këtë fragment të vjetër ligjor. Kështu, referendumi në Shqipëri funksionon mbi një bazë ligjore të ndarë në dy epoka, ku një pjesë e rregullave është moderne, ndërsa tjetra mbetet trashëgimi e një kodi që praktikisht nuk ekziston më si i tërë.
Në fund të ditës, për Ilirian Celibashi ky është edhe një proces tjetër që i shtohet kalendarit të Komisioni Qendror i Zgjedhjeve — një procedurë që sjell aktivitet institucional, angazhim administrativ dhe, natyrshëm, edhe nevojë për burime e financime shtesë për administrimin e saj. Në planin formal gjithçka duket në rregull: formularë, afate, seanca publike dhe një proces që ecën sipas procedurës. Por realiteti mbetet më i ndërlikuar: terreni ku zhvillohet ky referendum është ligjërisht i paqartë, i mbështetur mbi një fragment të mbetur nga një kod i vjetër dhe jo mbi një ligj të posaçëm e të unifikuar për referendumet. Kështu, ndërsa institucioni funksionon dhe procesi avancon, pyetja që mbetet pezull është nëse normaliteti procedural mund të fshehë faktin se baza ligjore ku mbështetet gjithçka vazhdon të jetë, në thelb, një zonë gri — më shumë kompromis praktik sesa siguri juridike.
