Pas sulmeve ajrore të Shteteve të Bashkuara ndaj tri impianteve bërthamore në Iran, regjimi në Teheran reagoi me tone të ashpra, duke kërcënuar jo vetëm me hakmarrje ushtarake ndaj bazave amerikane në rajon, por edhe me një paralajmërim të drejtpërdrejtë që alarmoi tregjet globale: mbylljen e Ngushticës së Hormuzit.
Ky kërcënim nuk është hera e parë që bëhet, por në këtë kontekst të ri, ku tensionet kanë kaluar në përplasje të drejtpërdrejta mes fuqive bërthamore dhe një rajoni të ndezur si Lindja e Mesme, skenari i bllokimit të Hormuzit është më realist dhe më i rrezikshëm se kurrë.
Pse është kaq e rëndësishme Ngushtica e Hormuzit?
Ngushtica e Hormuzit është një korridor i ngushtë detar, vetëm 33 km në pikën më të gjerë, që ndan Gjirin Persik nga Oqeani Indian dhe lidh disa nga eksportuesit më të mëdhenj të naftës me tregjet ndërkombëtare.
Përmes kësaj rruge kalojnë çdo ditë rreth 17 milion fuçi naftë, që përbën më shumë se 20% të konsumit të përditshëm global të karburantit. Përveç naftës, aty kalojnë edhe sasi të mëdha gazi natyror të lëngshëm (LNG), veçanërisht nga Katari – vendi i dytë më i madh në botë për eksport të LNG-së.
Vendet më të varura nga Ngushtica e Hormuzit për eksport janë:
- Arabia Saudite
- Irani
- Emiratet e Bashkuara Arabe
- Kuvajti
- Katar
- Iraku
Për shumë prej këtyre shteteve, nuk ekziston ndonjë rrugë tjetër efektive për të eksportuar naftën dhe gazin, përveç përmes kësaj ngushtice strategjike.
Çfarë do të ndodhte nëse Irani e mbyll Ngushticën?
Ekspertët ndërkombëtarë të energjisë dhe sigurisë janë të një mendimi: bllokimi i Hormuzit do të shkaktonte tronditje të menjëhershme në tregjet botërore, me këto skenare të mundshme:
1. Rritje e menjëhershme e çmimit të naftës
Çmimi i naftës mund të rritej ndjeshëm, madje të dyfishohej brenda pak ditësh, për shkak të mungesës së furnizimit dhe panikut në tregjet e energjisë. Në krizën e vitit 2012, vetëm retorika e ngjashme nga Irani e çoi çmimin e naftës mbi 120 dollarë për fuçi.
2. Krizë e furnizimit global
Shumë vende të industrializuara, përfshirë Japoninë, Korenë e Jugut dhe pjesën më të madhe të Bashkimit Evropian, varen nga importet e naftës nga Gjiri Persik. Bllokimi i furnizimit do të rrezikonte stabilitetin ekonomik dhe energjetik të këtyre vendeve.
3. Përshkallëzim i konfliktit
Një veprim i tillë nga Irani mund të konsiderohej casus belli – një arsye zyrtare për shpallje lufte – nga SHBA dhe aleatët perëndimorë, duke nxitur një përplasje të hapur ushtarake në ujërat ndërkombëtare.
4. Ndikimi në tregtinë globale të mallrave
Ngushtica e Hormuzit nuk ka rëndësi vetëm për energjinë. Ajo është gjithashtu një rrugë kyçe për transportin e mallrave mes Azisë dhe Evropës. Mbyllja e saj do të vononte zinxhirët e furnizimit dhe do të ndihmonte në rritjen e inflacionit global.
Sa i realizueshëm është ky kërcënim?
Ndërkohë që Irani ka kërcënuar edhe më parë me mbylljen e ngushticës, në praktikë kjo është një veprim i rrezikshëm edhe për vetë regjimin iranian. Së pari, një pjesë e madhe e të ardhurave të Iranit vijnë pikërisht nga eksporti i naftës dhe gazit përmes kësaj rruge. Së dyti, SHBA dhe aleatët e NATO-s ruajnë praninë më të madhe detare në botë pikërisht në këtë rajon dhe janë të përgatitur për operacione të shpejta për të ruajtur lirinë e lundrimit. Së treti, bllokimi do të përshpejtonte izolimin ndërkombëtar të Iranit dhe do të shtonte presionin për ndërhyrje ushtarake.
Ngushtica e Hormuzit është një nyje strategjike jo vetëm për Lindjen e Mesme, por për gjithë arkitekturën ekonomike globale. Çdo kërcënim serioz ndaj saj është një sinjal alarmi për tregjet dhe diplomacinë botërore. Në këtë moment të ndjeshëm, kërcënimi i Iranit për mbylljen e saj është më shumë se një manovër politike – është një kumt i mundshëm për një përshkallëzim që mund të ndryshojë ekuilibrat gjeopolitikë në mbarë globin.
