Në botën kuantike, konceptet tona të zakonshme për kohën mund të mos vlejnë. Kohë negative dhe retrokauzaliteti janë dy fenomene që sfidojnë intuitën tonë. Eksperimentet kanë treguar se në shkallë shumë të vogla, duket sikur disa ngjarje ndodhin përpara se të ndodhin shkaktarët e tyre. Një nga shembujt më të habitshëm është një eksperiment ku impulsët e dritës, pasi kalojnë përmes një pengese, duket sikur kanë kaluar më pak se zero kohë duke udhëtuar – një fenomen që teorikisht nuk duhet të ndodhë.
Shkencëtarët kanë shpjeguar disa nga këto dukuri përmes ideve si riorganizimi i valëve të dritës, por disa eksperimente të fundit kanë treguar se matjet e kohëzgjatjes së këtyre proceseve mund të jenë negative. Kjo është edhe më e çuditshme, sepse nënkupton që një foton, një grimcë drite, duket sikur kalon një barrierë përpara se të arrijë te ajo. Ky është një paradoks i pazgjidhur, pasi matjet tregojnë një rezultat që nuk përputhet me përvojën tonë të zakonshme të kohës.
Një tjetër fenomen i habitshëm është “retrokauzaliteti”, një ide që sugjeron se e ardhmja mund të ndikojë në të kaluarën. Kjo lidhet me ndërlidhjen kuantike, ku dy grimca të lidhura vazhdojnë të ndikojnë njëra-tjetrën, edhe kur ndodhen në distanca të mëdha. Matjet tregojnë se sapo të përcaktohet një grimcë, tjetra merr menjëherë një vlerë të caktuar, si të ishin të sinkronizuara në mënyrë të menjëhershme. Disa fizikantë sugjerojnë se kjo ndodh jo për shkak të një sinjali më të shpejtë se drita, por sepse e ardhmja ndikon në të kaluarën në një mënyrë të pashpjegueshme.
Një shpjegim i mundshëm për këtë fenomen është koncepti i “universit bllok”, i cili e sheh kohën si një dimension tjetër, ku e kaluara, e tashmja dhe e ardhmja bashkëjetojnë në një strukturë të pandryshueshme. Në këtë këndvështrim, ngjarjet nuk “ndodhin” në kuptimin që i përjetojmë ne, por thjesht ekzistojnë të gjitha njëkohësisht. Nëse kjo është e vërtetë, atëherë mund të mos kemi liri të vërtetë zgjedhjeje, pasi çdo gjë, përfshirë të ardhmen tonë, mund të jetë e përcaktuar që më parë.
Në fund, këto ide sfidojnë mënyrën tonë të zakonshme të të menduarit për realitetin. Konceptet e kohës negative dhe retrokauzalitetit tregojnë se në nivel kuantik, bota mund të funksionojë sipas rregullave krejt të ndryshme nga ato që njohim. Këto mistere na tregojnë se, edhe pas një shekulli eksplorimi të fizikës kuantike, ende kemi shumë për të zbuluar rreth natyrës së vërtetë të universit./BBC
