Një studim i ri i publikuar në revistën shkencore The Lancet parashikon një rritje me gati 75% të vdekjeve nga kanceri deri në vitin 2050: në 4 raste nga 10, ato i atribuohen faktorëve të rrezikut të ndryshueshëm, siç janë duhani, alkooli, ushqyerja e keqe dhe ndotja mjedisore.
Numri i rasteve dhe vdekjeve nga kanceri në të gjithë botën pritet të rritet deri në vitin 2050, pavarësisht përparimeve në trajtim dhe përpjekjeve në parandalim dhe diagnostikim. Këtë e tregon një studim i ri i botuar në The Lancet, i cili përdori të dhënat e studimit Global Burden of Diseases, Injuries and Risk Factors Study (GBD) 2023 për të analizuar ndikimin e kancerit në 204 shtete dhe territore nga viti 1990 deri më 2023. Janë vlerësuar 47 lloje ose grupe tumorësh sipas moshës dhe gjinisë, si dhe janë parashikuar tendencat deri në vitin 2050.
Sipas studimit, në vitin 2023 kanceri shkaktoi 10.4 milionë vdekje në mbarë botën, nga të cilat rreth 40% i atribuohen faktorëve të rrezikut të ndryshueshëm si duhani, alkooli, dieta e pashëndetshme dhe ndotja. Nëse nuk merren masa efektive dhe të synuara, deri në vitin 2050 pritet një rritje prej 61% e rasteve të reja dhe 75% e vdekjeve nga kanceri, duke arritur në 18.6 milionë vdekje dhe 30.5 milionë raste të reja.
“Kanceri vazhdon të përbëjë një barrë të madhe për shëndetin global, dhe studimi ynë tregon se pritet të rritet ndjeshëm në dekadat e ardhshme, veçanërisht në vendet me burime të kufizuara,” – deklaroi autorja kryesore e studimit, doktoresha Lisa Force nga Institute for Health Metrics and Evaluation (IHME) dhe profesoreshë e asociuar në Departamentin e Pediatrisë, Divizioni i Hematologjisë/Onkologjisë Pediatrike në Universitetin e Uashingtonit.
“Pavarësisht nevojës së qartë për veprim – shtoi doktoresha Force – politikat për kontrollin e kancerit dhe zbatimi i tyre mbeten të nënvlerësuara në sistemet shëndetësore globale, dhe financimet për përballimin e kësaj sfide në shumë vende janë të pamjaftueshme.”
Katër nga dhjetë vdekje nga kanceri janë të parandalueshme
Një nga të dhënat më domethënëse të studimit është se 40% e vdekjeve nga kanceri lidhen me faktorë të rrezikut të ndryshueshëm, si pirja e duhanit, përdorimi i alkoolit, dieta jo e shëndetshme dhe ndotja mjedisore. Në vitin 2023, këto shkaqe të parandalueshme ishin përgjegjëse për rreth 40% të 10.4 milionë vdekjeve globale nga kanceri.
Duhani, në veçanti, ishte faktori kryesor i rrezikut në pothuajse të gjitha vendet, përveç atyre me të ardhura të ulëta, ku infeksionet e transmetuara seksualisht – si virusi HPV – përbënin shkakun më të zakonshëm. Tek burrat, përqindja më e madhe e vdekjeve nga kanceri (46%) lidhej me duhanin, dietën e pashëndetshme, konsumimin e lartë të alkoolit, rreziqet në vendin e punës dhe ndotjen e ajrit. Ndërsa tek gratë (36%), faktorët kryesorë të rrezikut ishin duhani, infeksionet seksuale virale, ushqyerja e keqe, obeziteti dhe niveli i lartë i sheqerit në gjak.
“Me katër nga dhjetë vdekje nga kanceri që lidhen me faktorë të njohur rreziku, përfshirë duhanin, ushqimin e keq dhe hipergliceminë, kemi mundësi të mëdha për të vepruar – duke parandaluar rastet e kancerit dhe duke shpëtuar jetë, përveç përmirësimit të diagnozës dhe trajtimit të hershëm dhe të saktë,” – deklaroi profesori Theo Vos nga Institute for Health Metrics and Evaluation dhe bashkautor i studimit.
“Ulja e rasteve me kancer në nivel kombëtar dhe global kërkon si veprime individuale, ashtu edhe qasje efektive në nivel popullate për të reduktuar ekspozimin ndaj faktorëve të njohur të rrezikut.”
