Migrena, një nga çrregullimet neurologjike më të përhapura në botë, po rishikohet rrënjësisht nga shkenca. Studiuesit thonë se ajo nuk është thjesht një dhimbje koke e fortë, por një sëmundje kronike komplekse që përfshin trurin, sistemin nervor, enët e gjakut dhe madje edhe sistemin imunitar.
Rreth 1.2 miliardë njerëz në mbarë botën vuajnë nga migrena, e cila renditet si shkaku i dytë më i madh i paaftësisë globale. Megjithatë, për dekada me radhë ajo është keqkuptuar dhe nënvlerësuar, pjesërisht për shkak të paragjykimeve historike që e lidhën me “histerinë” apo stresin emocional, sidomos tek gratë.
Sipas neurologëve, simptomat e migrenës shfaqen shumë përpara dhimbjes së kokës dhe përfshijnë ndjeshmëri ndaj dritës dhe aromave, lodhje ekstreme, të përziera, marramendje, probleme me përqendrimin dhe në disa raste edhe aura vizuale. Rreth 25% e pacientëve përjetojnë këto aura para ose gjatë sulmit.
Shkaktarë apo simptoma?
Një nga zbulimet më të rëndësishme të viteve të fundit është ideja se shumë nga të ashtuquajturit “shkaktarë” të migrenës – si çokollata, djathi, parfumi apo drita – mund të jenë në fakt shenja të hershme të një sulmi që ka nisur tashmë, dhe jo shkaku i tij.
Skanimet e trurit kanë treguar se, në fazat paraprake të migrenës, disa zona të trurit bëhen tepër aktive, duke i bërë pacientët më të ndjeshëm ndaj stimujve të jashtëm.
Roli i trurit dhe i valëve elektrike
Teoria kryesore neurologjike flet për një fenomen të quajtur “depresion i përhapur kortikal”, një valë e ngadaltë elektrike që përhapet në tru dhe çliron molekula inflamatore, duke aktivizuar nervat e dhimbjes. Në vitin 2025, për herë të parë, shkencëtarët arritën ta regjistrojnë këtë valë në kohë reale tek një paciente gjatë monitorimit të trurit.
Kjo ndihmon të shpjegohet pse disa njerëz përjetojnë vetëm aura, të tjerë dhimbje koke dhe të tjerë të dyja në rend të ndryshëm.
Meninget dhe sistemi imunitar
Vëmendje e veçantë po i kushtohet edhe meningjeve, membranat që rrethojnë trurin. Ato përmbajnë qeliza imunitare që, kur aktivizohen në mënyrë jonormale, mund të shkaktojnë inflamacion dhe dhimbje. Kjo mund të shpjegojë lidhjen mes migrenës dhe alergjive, ndryshimeve hormonale apo faktorëve mjedisorë.
Zbulimi i molekulës CGRP
Një nga përparimet më të mëdha në trajtimin e migrenës lidhet me identifikimin e molekulës CGRP (Calcitonin Gene-Related Peptide), e cila gjendet në nivele të larta tek pacientët me migrenë. Medikamente të reja që bllokojnë këtë molekulë kanë dhënë rezultate shumë premtuese: deri në 70% e pacientëve kanë reduktim të ndjeshëm të sulmeve, ndërsa rreth 23% nuk përjetojnë më migrenë fare.
Ekspertët theksojnë se migrena nuk ka një shkak të vetëm dhe as një trajtim universal. Ajo është rezultat i një “kokteji biologjik” faktorësh gjenetikë, neurologjikë, hormonalë dhe mjedisorë.
Megjithatë, shkenca po i afrohet gjithnjë e më shumë zbërthimit të këtij misteri, duke i dhënë shpresë miliona pacientëve për trajtime më efektive dhe të personalizuara në të ardhmen.
