Kur Juliet Schor publikoi librin e saj “The Overworked American” në vitin 1992, debati për reduktimin e orarit të punës mori vëmendje kombëtare në SHBA. Por entuziazmi u zbeh shpejt, derisa pandemia e vitit 2020 riktheu në qendër pyetjen thelbësore: A po punojmë shumë për një jetë që nuk na kënaq?
Schor, profesore e ekonomisë dhe sociologjisë në Boston College, është tashmë ndër zërat kryesorë në iniciativën globale “4 Day Week”, që ka pilotuar modele pune me 4 ditë (32 orë) pa ulje page në mbi 245 organizata me 8,700 punonjës në SHBA, Kanada, Europë e Australi.
Rezultatet? Punonjësit raportuan më pak stres, lodhje dhe ankth, përmirësim të shëndetit mendor dhe fizik, dhe një ndjesi më të fortë kontrolli mbi jetën. Produktiviteti u rrit, fitimet e bizneseve u përmirësuan dhe shkalla e dorëheqjeve u zhduk thuajse plotësisht.
“Nuk e prisnim këtë ndjesi mirëqenieje të përgjithshme që punonjësit kishin,” tregon Schor. “Ata ndihen më të freskët të hënave, më të motivuar dhe më të përkushtuar.”
Një tjetër surprizë? Asnjë rritje në numrin e punonjësve që gjejnë një punë të dytë. Në fakt, ai numër ra. Dhe ndryshe nga ç’pritej, ritmi i punës nuk u përshpejtua në 4 ditët e mbetura, ishte një riorganizim i përgjithshëm i proceseve, jo thjesht një ngjeshje orari.
Po pse atëherë nuk po e përqafojnë më shumë kompani këtë model?
Sipas Schor, pengesat kryesore janë kultura e kontrollit dhe frika nga ndryshimi. Shumë menaxherë ndihen të kërcënuar kur duhet të “lirojnë kohë” për stafin e tyre. Edhe kthimi me detyrim në zyrë, sipas saj, ka më shumë të bëjë me kontrollin sesa me produktivitetin real.
Nga ana tjetër, e premtja po bëhet gjithnjë e më shumë një ditë “gjysmë pushimi” në shumë kompani, çka tregon një tranzicion natyror drejt javës 4-ditore.
A ekziston rreziku që ky model të sjellë ulje page? Sipas rregullave të pilotimeve, jo. “Paga nuk mund të ulet,” thekson Schor. Uljet e pavullnetshme të pagës janë të papranueshme për shumicën e njerëzve. Por ka shqetësime se disa kompani mund të ngadalësojnë rritjen e pagave me kalimin e kohës, sidomos nëse rriten produktiviteti dhe përdorimi i teknologjisë.
Po roli i inteligjencës artificiale? Schor paralajmëron se nëse IA zëvendëson punonjësit pa një plan për reduktim të orarit të punës, rreziku i papunësisë masive është real. Alternativa më e qëndrueshme është ndarja e përfitimeve të produktivitetit duke ulur orët e punës, jo vendet e punës.
Ndërsa debati për legjislacionin mbetet i hapur, Schor beson se rruga drejt një jave 4-ditore kërkon më shumë përhapje praktike fillimisht. Vetëm atëherë do të jetë e mundur të bëhet një standard kombëtar.
Për momentin, është një ide që po ecën ngadalë, por me hapa të sigurt drejt normalitetit. /Monitor
