Ndërsa Italia po voton në një referendum kushtetues për reformën e drejtësisë, në Shqipëri është hapur një debat i ri politik pas deklaratave të kryeministrit Edi Rama, i cili kërkoi që ligji për referendumet të miratohet pa vonesë.
Deklarata u bë gjatë Asamblesë së Partisë Socialiste dhe erdhi në një moment kur Rama ka qenë gjatë vitit të fundit një nga kritikët më të fortë të mënyrës se si po funksionon sistemi i drejtësisë pas reformës së vitit 2016.
Në Itali, qytetarët po votojnë për një reformë që synon të ndryshojë disa elemente kyçe të sistemit gjyqësor, përfshirë ndarjen e karrierave mes gjyqtarëve dhe prokurorëve. Referendumi zhvillohet pa kuorum dhe rezultati do të varet kryesisht nga mobilizimi i votuesve.
Paralelizmi me këtë zhvillim ka ngritur një pyetje edhe në Tiranë: a po përgatitet edhe Shqipëria për një referendum të mundshëm mbi çështje që lidhen me drejtësinë apo me ndryshime të tjera institucionale?
Ligji për referendumet në Shqipëri është prej kohësh një boshllëk në praktikën institucionale. Edhe pse Kushtetuta e parashikon referendumin si instrument të demokracisë direkte, mungesa e një ligji funksional e ka bërë pothuajse të pamundur përdorimin e tij.
Insistimi i Ramës për ta miratuar këtë ligj ka shtuar spekulimet se qeveria mund të kërkojë në të ardhmen një legjitimitet të drejtpërdrejtë popullor për ndryshime të rëndësishme, përfshirë edhe çështje që lidhen me sistemin e drejtësisë.
Megjithatë, deri tani nuk ekziston një propozim konkret për referendum në Shqipëri. Reforma në drejtësi është një proces i lidhur ngushtë me partnerët ndërkombëtarë dhe çdo ndryshim i madh kërkon konsensus të gjerë politik dhe institucional.
Por fakti që ndërkohë në Evropë po përdoret sërish instrumenti i referendumit për çështje të drejtësisë, ndërsa në Tiranë diskutohet për miratimin e ligjit për referendumet, e bën të pashmangshme një pyetje që mund të bëhet gjithnjë e më e fortë në politikën shqiptare:
A do të shkojë edhe Shqipëria drejt një referendum për drejtësinë?
