Një dokument i zbuluar në arkivin e farmacisë së një manastiri të lashtë në Firence ka ringjallur debatin mbi origjinën e pijes më të famshme në botë. Dokumenti përshkruan një eliksir medicinal të përgatitur me gjethe koka nga Bolivia, arra kola dhe verë, duke bërë që disa studiues të pyesin nëse kjo recetë mund të ketë qenë pararendëse e Coca-Cola.
Dokumenti u zbulua nga At Manuel Russo, rektor i Manastirit San Marco, teksa po sistemonte arkivin e farmacisë historike të manastirit.
Fletushka, që besohet se daton nga mesi i shekullit XIX, përshkruan recetën e një “eliksiri restaurues me verë” (elixir vinoso ricostituente), i përbërë nga 10 gramë gjethe koka boliviane dhe 30 gramë arra kola, të përziera me verë. Murgjit e promovonin këtë pije si një tonik për rikuperimin e trupit dhe mendjes nga lodhja e shkaktuar nga sëmundjet dhe plakja.
Në atë periudhë, gjethet e kokës importoheshin ligjërisht nga Bolivia përmes misionarëve dhe përdoreshin gjerësisht në Evropë, shumë përpara se të ndaloheshin në vitin 1961, pasi u kuptua se përmbanin alkaloidin natyror nga i cili prodhohet kokaina.
Ngjashmëria me recetën e John Pemberton, farmacistit amerikan që në vitin 1886 krijoi formulën e parë të Coca-Cola, ka tërhequr menjëherë vëmendjen. Edhe Pemberton përdori ekstrakt gjetheje koka dhe arra kola, por për shkak të ligjeve amerikane mbi alkoolin nuk përdori verë, duke i përzier me ujë të gazuar. Pikërisht kjo formulë u shndërrua më vonë në Coca-Cola.
Pas zbulimit, disa media italiane hodhën hipotezën se origjina e pijes mund të lidhej me Firencen dhe jo me Shtetet e Bashkuara.
Megjithatë, At Russo tregohet i kujdesshëm dhe thekson se nuk ka asnjë provë që lidh drejtpërdrejt recetën e manastirit me atë të Coca-Cola.
“Nuk dua të përfundoj në gjyq me Coca-Cola,” tha ai me humor. “Pemberton krijoi recetën e tij, pa alkool. Në atë kohë edhe në Itali e Francë prodhoheshin ilaçe të ngjashme me gjethe koka. E vetmja gjë që mund të them është se farmacia e San Marcos kishte recetën e saj.”
Russo gjeti gjithashtu disa shishe bosh që dikur përmbanin këtë eliksir, si edhe dokumente që tregojnë se produkti ishte ndër më të shiturit e farmacisë së manastirit. Çmimi varionte nga 2 deri në 6 lira italiane, më pak se një cent me vlerën e sotme.
Sipas tij, eliksiri ishte shumë i kërkuar sepse konsiderohej një kurë kundër lodhjes dhe efekteve të plakjes, derisa përdorimi i gjetheve të kokës u ndalua.
Farmacia historike e Manastirit San Marco u themelua në vitin 1460 për t’u shërbyer banorëve të varfër të Firences dhe funksionon ende sot, megjithëse që prej vitit 1995 është zhvendosur në një godinë tjetër të qytetit.
Në arkiv u zbuluan edhe etiketa të vjetra për oksigjen të pastër, konjak dhe alkool farmaceutik, ndërsa në ambientet origjinale vazhdon të qëndrojë i varur në tavan një krokodil i sjellë nga lumi Nil në shekullin XVII, një simbol që farmacistët evropianë përdornin dikur për të treguar se dispononin përbërës të rrallë dhe ekzotikë.
