Kur Benjamin Netanyahu mbërriti në rezidencën Mar-a-Lago të Donald Trump më 29 dhjetor të vitit të kaluar, kryeministri izraelit kishte me vete një kërkesë – dhe një stimul jo shumë të fshehtë.
Pas muajsh përforcimi të mbrojtjes ajrore dhe furnizimit me raketa pas konfliktit 12-ditor të qershorit, në të cilin SHBA iu bashkua Izraelit për të bombarduar objektet bërthamore të Teheranit, Izraeli ishte gati të vepronte sërish, këtë herë me objektiva më të mëdha.
Në konferencën për shtyp të dy liderëve, Trump dukej se përsëriste argumentet e njohura të Netanyahu.
“Tani po dëgjoj që Irani po përpiqet të rindërtojë kapacitetet e tij”, tha Trump. “Atëherë do të duhet t’i godasim përsëri. Do t’i shkatërrojmë plotësisht. Por shpresoj që kjo të mos ndodhë.”
Netanyahu, si shumë liderë të tjerë para tij, i kishte ardhur Trump me një apel për egon e tij: dhënien e çmimit më të lartë të Izraelit, Israel Prize, një vlerësim që rrallë u jepet jo-izraelitëve, për “kontributin e jashtëzakonshëm për Izraelin dhe popullin hebre”.
Sipas revistës The Atlantic, Netanyahu kishte sugjeruar edhe një përfitim tjetër për presidentin amerikan: nëse Irani do të mposhtej, Izraeli do të mund të zvogëlonte varësinë e tij të madhe nga ndihma ushtarake amerikane.
Ky takim ishte vetëm një nga shumë kontaktet mes dy liderëve në javët që pasuan, ndërsa Netanyahu kërkonte të siguronte pjesëmarrjen e SHBA në një konflikt më të gjerë kundër Teheranit, me ambicie shumë më të mëdha se përplasjet e mëparshme.
Sipas një vlerësimi të përgatitur nga Mossad, shërbimi sekret izraelit, regjimi iranian shihej si i brishtë dhe i dobësuar nga protestat e brendshme. Për disa në Izrael, kjo dukej si një mundësi historike për një fushatë të shkurtër që mund të çonte në ndryshim regjimi.
Një tjetër argument që thuhet se u përdor ishte edhe ideja se Trump mund të hakmerrej për komplotet e supozuara iraniane kundër jetës së tij.
Megjithatë, zhvillimet që pasuan tregojnë se Netanyahu dhe establishmenti ushtarak izraelit kishin investuar shumë në idenë e një lufte të shpejtë dhe të lehtë.
Më 28 shkurt, ditën e parë të luftës, zyrtarë izraelitë i thanë gazetës Haaretz se kërcënimi iranian do të zhdukej brenda pak ditësh, pasi të eliminoheshin lëshuesit e fundit të raketave. Një tjetër artikull në të njëjtën gazetë raportonte se ushtria izraelite kishte grumbulluar raketa mbrojtëse për një luftë që pritej të zgjaste maksimumi tre javë.
Në realitet, konflikti është pjesë e një lufte më të gjerë rajonale që Izraeli ka zhvilluar që nga sulmi i Hamasit më 7 tetor 2023. Që atëherë, përplasjet janë përhapur nga Gaza në Liban, në Jemen dhe tani në Iran.
Në Gaza, pavarësisht një fushate shkatërruese, Hamasi vazhdon të ekzistojë mes rrënojave.
Në Liban, edhe pse Izraeli shpalli fitoren ndaj Hezbollahut, organizata vazhdon të ketë aftësi për të lëshuar raketa drejt Izraelit.
Edhe në Iran, pavarësisht vrasjes së liderit suprem Ali Khamenei dhe zyrtarëve të tjerë të lartë, strategjia e “prerjes së kokës së regjimit” nuk ka sjellë ndryshimin e shpejtë të regjimit që Netanyahu kishte premtuar. Përkundrazi, për momentin duket se pushteti është konsoliduar rreth Gardës Revolucionare Islamike.
Brenda administratës Trump është krijuar gjithashtu përshtypja se Netanyahu mund të ketë premtuar më shumë se ç’ishte realiste.
Sipas Axios, një burim amerikan tha:
“Para luftës, Bibi ia shiti presidentit idenë se gjithçka do të ishte e lehtë dhe se ndryshimi i regjimit ishte shumë më i mundshëm nga sa rezultoi në të vërtetë.”
Megjithatë, disa analistë janë më të kujdesshëm. Ish-ambasadori amerikan në Izrael Daniel Kurtzer dhe analisti Aaron David Miller shkruajnë se Trump ishte partner i plotë dhe i gatshëm në këtë konflikt.
Sipas tyre, edhe pse Netanyahu mund të ketë ndikuar në kohën e shpërthimit të luftës, Trump ishte tashmë i prirur drejt një përplasjeje me Iranin.
Ndërkohë lufta ka hyrë në muajin e dytë, pa një fund të dukshëm. Mbyllja e Ngushticës së Hormuzit ka goditur rëndë ekonominë globale dhe pasojat e konfliktit po përhapen shumë përtej rajonit.
Ekspertët e sigurisë Richard K. Betts dhe Stephen Biddle shkruan në Foreign Affairs se vetëm në javët e para lufta ka kushtuar miliarda dollarë, ka ulur mbështetjen për Ukrainën, ka vënë në presion rezervat e armëve më të avancuara amerikane dhe ka tronditur ekonominë globale.
Konflikti gjithashtu ka dobësuar NATO-n dhe mund të inkurajojë aktorë si Kina, Rusia dhe Koreja e Veriut.
Në planin diplomatik, lufta rrezikon edhe marrëdhëniet e Izraelit me shtetet e Gjirit dhe marrëveshjet Abraham, të ndërmjetësuara nga Trump.
Ndërkohë presidenti francez Emmanuel Macron paralajmëroi se sulmet ushtarake ndaj Iranit nuk mund të zgjidhin në mënyrë afatgjatë çështjen e programit bërthamor iranian.
“Nuk ka zgjidhje të qëndrueshme vetëm përmes veprimeve ushtarake,” tha Macron, duke e quajtur idenë e një operacioni ushtarak për të hapur Ngushticën e Hormuzit “jorealiste”.
Në të njëjtën kohë, mbështetja për Izraelin në opinionin publik ndërkombëtar po bie. Në SHBA, sondazhet tregojnë një rënie të ndjeshme të simpatisë për Izraelin, sidomos mes demokratëve dhe votuesve të rinj.
Një sondazh i Gallup tregoi se për herë të parë që nga viti 2001, amerikanët janë më simpatizues ndaj palestinezëve sesa ndaj izraelitëve.
Edhe brenda komunitetit hebre amerikan ka kritika. Një sondazh i organizatës J Street tregoi se 60% e votuesve hebrenj amerikanë kundërshtojnë veprimin ushtarak kundër Iranit.
Sipas Rahm Emanuel, ish-shef i stafit të Barack Obama, kjo mund të ketë pasoja afatgjata për marrëdhëniet mes SHBA dhe Izraelit.
“Në të ardhmen, Izraeli mund të mos jetë më përfituesi unik i ndihmës ushtarake amerikane,” tha ai.
“Do të trajtohet si çdo vend tjetër që blen armë nga SHBA. Loja ka ndryshuar.”
