Retorika e fundit e kryeministrit Edi Rama lidhur me protestat e dhunshme ka rikthyer në qendër të debatit publik parimin e përgjegjësisë.
Gjatë fjalimeve të tij, Rama u ka dërguar një mesazh të prerë familjeve shqiptare, duke paralajmëruar se prindërit e të miturve do të mbajnë përgjegjësi të plotë financiare për çdo dëm që fëmijët e tyre shkaktojnë në pronën publike.
Ky standard i ri i përgjegjësisë objektive, ku kujdestari ligjor ndiqet deri në fund për aktet e personave që ka nën varësi, ngre një pikëpyetje të pashmangshme politike dhe morale: Nëse një prind mban përgjegjësi absolute për një adoleshent 15-vjeçar, përse kryeministri nuk mban përgjegjësi politike apo financiare për dy bashkëpunëtorët e tij më të ngushtë – zëvendëskryeministrat e tij – të cilët akuzohen zyrtarisht nga SPAK për korrupsion galopant?
Në njërën anë të këtij ekuacioni qëndron paralajmërimi i prerë i kryeministrit drejtuar familjeve.
Ai u shpreh hapur duke thënë: "U them të gjitha familjeve të atyre fëmijëve, që do ta paguani. I lini rrugëve nga 13 vjeç të marrin rolin e mburojës së të tjerëve. Fatura e atyre dëmeve do t'ju përndjeke deri në fund."
Sipas logjikës së kreut të qeverisë, mosha e mitur nuk shërben si amnisti për buxhetin e familjes, pasi siç deklaroi ai: "Prindërit do të paguajnë për dëmet e shkaktuara nga fëmijët e tyre. Nuk është ashtu 'ai është i mitur dhe nuk mban përgjegjësi'. Prindi ka përgjegjësinë e vet."
Ndërsa qeveria kërkon të vlerësojë faturat e pllakave të thyera të bulevardeve nga minorenët, Prokuroria e Posaçme (SPAK) ka dokumentuar fatura miliona euroshe të korrupsionit zyrtar pikërisht në majën e piramidës ekzekutive të drejtuar nga Edi Rama.
Për Arben Ahmetajn, ish-zëvendëskryeministrin e larguar në arrati, SPAK ka dërguar zyrtarisht dosjen për gjykim lidhur me aferën e inceneratorëve.
Mbi të rëndojnë akuza të rënda për korrupsion pasiv të kryer në 9 raste, ku dyshohet se ka përfituar rreth 700,000 euro nga sipërmarrësit e inceneratorëve.
Dosja e tij përfshin gjithashtu pastrim parash dhe fshehje e mosdeklarim të pasurisë në 15 raste, duke zbuluar llogari bankare të padeklaruara dhe vila luksoze në zonat bregdetare.
Nga ana tjetër, SPAK i ka komunikuar akuzat përfundimtare edhe ish-zëvendëskryeministres tjetër, Belinda Ballukut, duke e marrë zyrtarisht të pandehur për pesë vepra penale.
Akuzat ndaj saj lidhen me periudhën e drejtimit të Ministrisë së Infrastrukturës dhe përfshijnë shkeljen e barazisë në tendera publikë në 9 raste, korrupsion pasiv të funksionarëve të lartë, si dhe pastrim parash e fshehje pasurie në dy raste, ku dyshohet përdorimi i skemave fiktive me persona të tretë për të fshehur pronësinë e pasurive luksoze.
Ky ballafaqim nxjerr në dritë një asimetri të thellë logjike dhe ligjore midis përgjegjësisë prindërore dhe asaj politike. Nga njëra anë, prindërit e thjeshtë bëhen përgjegjës për akte impulsive dhe vandalizma të adoleshentëve 15-vjeçarë, me paralajmërimin se fatura do t'i ndjekë nga pas.
Nga ana tjetër, kur bëhet fjala për funksionarë të lartë shtetërorë, madhorë dhe të përzgjedhur me dekret, të cilët ndërtojnë skema të strukturuara korrupsioni e pastrimi parash, aplikohet parimi i përgjegjësisë strikt individuale.
Nëse prindi ka detyrimin të dijë se ku shkon dhe çfarë bën fëmija i tij, kryeministri ka të njëjtin detyrim kushtetues – në mos më të rreptë – të kontrollojë se si zëvendësit e tij menaxhojnë miliarda lekë të fondeve publike.
Kur një ministër apo zëvendëskryeministër firmos kontrata fiktive dhe përfiton ryshfete nën hundën e shefit të qeverisë, doktrina e përgjegjësisë individuale që përdor mazhoranca bie ndesh me doktrinën e përgjegjësisë kolektive familjare që po u imponohet qytetarëve.
Morali i këtij ballafaqimi është i qartë: nëse shteti do t'i ndjekë prindërit e thjeshtë për dëmet e fëmijëve, parimi universal i llogaridhënies kërkon që e njëjta përgjegjësi politike të rëndojë mbi udhëheqësin që ka përzgjedhur dhe promovuar zyrtarët e akuzuar për korrupsion.
