Kryetari i Bashkisë Himarë, Vangjel Tavo, ka zgjedhur të promovojë në faqen e tij zyrtare nisjen e vitit të ri shkollor në shkollën greke “Omiros” përmes një ceremonie që nuk ishte thjesht festive. Siç shkruan vetë Tavo, në shkollë u zhvillua “ceremonia e bekimit”, ndërsa më pas Bashkia Himarë u uron nxënësve, mësuesve dhe familjeve një vit të mbarë shkollor.
Ajo që në tekstin shqip quhet “ceremoni bekimi”, në të njëjtin postim në greqisht përcaktohet qartë si “Agiasmos” (Αγιασμός), një rit fetar ortodoks me ujë të bekuar, i praktikuar tradicionalisht në Greqi edhe me rastin e hapjes së vitit shkollor.
Në vetvete, zhvillimi i një ceremonie të tillë në “Omiros” nuk përbën ndonjë çudi juridike. “Omiros” është shkollë private, e hapur në vitin 2006 dhe me mësim edhe në gjuhën greke. Burime të fondacionit grek Athanasios and Marina Martinos e paraqesin atë si pjesë të programit “OMIROS”, të financuar nga shteti grek, ku punojnë mësues shqiptarë dhe grekë.
Shkolla ka ndër vite edhe një marrëdhënie të dokumentuar me pushtetin vendor. Në vitin 2016, Këshilli Bashkiak i Himarës i dha në përdorim OJF-së “Vëllazërimi” godinën e ish-shkollës 8-vjeçare në Himarë-fshat për zhvillimin e programit mësimor të “Omiros”.
Pikërisht këtu historia bëhet më interesante. Problemi nuk është që një shkollë private zhvillon një rit fetar. Pyetja është pse kryetari i një bashkie të një shteti laik e promovon atë me gjuhë institucionale, duke e lidhur drejtpërdrejt me urimin e Bashkisë Himarë për fillimin e vitit shkollor.
Shqipëria nuk ka fe zyrtare dhe Kushtetuta garanton njëkohësisht lirinë e besimit dhe neutralitetin e shtetit në çështjet fetare. Kjo nuk ia ndalon Tavos pjesëmarrjen në një ceremoni ortodokse dhe as shkollës organizimin e saj. Por ka një dallim mes respektimit të traditës së një komuniteti dhe mënyrës se si një institucion publik e bën atë pjesë të komunikimit të vet zyrtar.
Në postimin e Tavos ky kufi mbetet i paqartë. Në shqip kemi “ceremoninë e bekimit”, në greqisht kemi emrin e drejtpërdrejtë të ritit ortodoks, ndërsa në fund është Bashkia Himarë që përcjell urimin institucional.
“Omiros” mund të zhvillojë ritet që zgjedh dhe besimtarët janë të lirë t’i praktikojnë ato. Por Bashkia nuk është as shkollë private dhe as institucion fetar. Pikërisht për këtë, kur një ceremoni fetare promovohet nga kreu i saj, pyetja se ku përfundon tradita dhe ku fillon detyrimi për neutralitet institucional është krejt legjitime.
