Presidenti serb, Aleksandar Vuçiç, ka njoftuar se do të largohet nga Presidenca në përfundim të mandatit të dytë dhe do të kandidojë për postin e kryeministrit në zgjedhjet e parakohshme parlamentare të tetorit. Lëvizja mund t’i mundësojë atij të shmangë kufizimin e mandateve presidenciale dhe të ruajë kontrollin mbi politikën serbe.
Prej më shumë se 14 vitesh, Vuçiç ka dominuar skenën politike të Serbisë, duke ndjekur një strategji të kujdesshme ekuilibrimi mes Bashkimit Europian, Rusisë, Kinës dhe Shteteve të Bashkuara. Ai ka ruajtur marrëdhënie të afërta me Vladimir Putinin dhe Xi Jinpingun, ndërsa në të njëjtën kohë ka kërkuar mbështetjen e Donald Trumpit dhe ka vazhduar negociatat për anëtarësimin e Serbisë në BE.
Megjithatë, zgjedhjet e ardhshme pritet të jenë prova më e vështirë për pushtetin e tij. Serbia është përfshirë prej afro dy vitesh nga protesta të drejtuara nga studentët, të cilat nisën pas shembjes së strehës së stacionit hekurudhor në Novi Sad në nëntor të vitit 2024, ku humbën jetën 16 persona. Demonstratat u zgjeruan më pas në një lëvizje kundër korrupsionit, kufizimit të lirisë së medias dhe mënyrës autoritare të qeverisjes.
Sipas raportimeve, telefonat e disa drejtuesve të protestave janë vënë në shënjestër përmes programit të përgjimit “Pegasus”, duke shtuar akuzat ndaj autoriteteve. Duke shpallur zgjedhjet, Vuçiç pranoi se vendi kishte kaluar “turbulenca të mëdha”.
Vendimi u mor vetëm pak ditë pas funeralit të Ratko Mladiçit në Beograd, ku morën pjesë mijëra persona. Edhe pse Vuçiç nuk ishte i pranishëm, në ceremoni morën pjesë disa ministra të qeverisë së tij. Bashkimi Europian kishte paralajmëruar se një ceremoni shtetërore për një person të dënuar për krime lufte ishte e papajtueshme me statusin e Serbisë si vend kandidat. Funerali nuk u shpall zyrtarisht shtetëror, por u organizua praktikisht si i tillë.
Kjo ngjarje nxori sërish në pah aftësinë e Vuçiçit për të kënaqur njëkohësisht bazën e tij nacionaliste dhe për të shmangur një përplasje të drejtpërdrejtë me Brukselin. Gjatë viteve ’90, ai ishte pjesë e një force ultranacionaliste që mbështeste trupat serbe të Bosnjës, ndërsa më vonë u rikrijua politikisht si konservator proeuropian dhe themeloi Partinë Progresiste Serbe.
Pas pushtimit rus të Ukrainës, Serbia refuzoi t’u bashkohej sanksioneve europiane kundër Moskës dhe vazhdoi të ruante marrëdhënie të ngushta me Rusinë. Në maj, Vuçiç mori pjesë në paradën e Ditës së Fitores në Moskë, në krah të Putinit dhe Xi Jinpingut. Megjithatë, vetëm dy muaj më vonë, Komisioni Europian rekomandoi hapjen e kapitujve të tjerë në negociatat për anëtarësimin e Serbisë.
BE-ja mbetet partneri kryesor tregtar i Beogradit dhe e konsideron integrimin e Ballkanit Perëndimor të rëndësishëm për kufizimin e ndikimit rus. Brukseli ka gjithashtu interes për rezervat serbe të litiumit, të nevojshme për prodhimin e baterive dhe teknologjive të gjelbra. Megjithatë, fuqia ekonomike e BE-së nuk është shndërruar në ndikim të mjaftueshëm mbi qeverinë e Vuçiçit.
Ndërkohë, presidenti serb ka kërkuar afrimin edhe me Donald Trumpin. Edhe pse Uashingtoni ka ushtruar presion ndaj Beogradit për varësinë nga nafta ruse, Vuçiç ka premtuar një pritje madhështore për presidentin amerikan nëse ai viziton Serbinë. Projekti për ndërtimin e “Trump Tower” në Beograd u anulua nga Jared Kushner pas protestave të forta.
Në të njëjtën kohë, Serbia ka thelluar bashkëpunimin me Kinën. Investimet kineze janë rritur ndjeshëm, ndërsa gjatë vizitës së tij në Pekin, Vuçiç mori nga Xi Jinping “Medaljen e Miqësisë”, nderimi më i lartë kinez për një shtetas të huaj. Kina është tashmë partnerja e dytë më e madhe tregtare e Serbisë pas BE-së dhe ka ofruar ndihmë për ndërtimin e centralit të parë bërthamor të vendit.
Por në zgjedhjet e tetorit, Vuçiç nuk do të mund të qëndrojë mbi palët. Koalicioni i udhëhequr nga Partia Progresiste Serbe përballet me sfidën e “Listës Studentore”, krahu politik i protestave, e cila synon të kandidojë figura të papërfshira më parë në politikë.
Analistët vlerësojnë se opozita studentore mund të përsërisë një skenar të ngjashëm me atë të Hungarisë, ku një sfidues pa mbështetjen e mediave dhe pa burimet e pushtetit arriti një fitore bindëse. Vuçiç pranoi zgjedhjet pas më shumë se 492 ditësh presioni nga studentët, me bindjen se është ende mjaftueshëm i fortë për t’i mposhtur.
Nëse fiton dhe rikthehet si kryeministër, Vuçiç mund të vendosë një aleat të besuar në Presidencë dhe të ruajë kontrollin politik të vendit. Nëse humbet, zgjedhjet mund t’i japin fund epokës së tij 14-vjeçare në pushtet dhe strategjisë së manovrimit mes Moskës, Pekinit, Uashingtonit dhe Brukselit.
