Reforma territoriale nuk është thjesht një lojë me lapsa me ngjyra mbi hartë, por është llogaria e ftohtë se kush do t’i pastrojë mbeturinat, kush do t’i ndriçojë rrugët dhe kush do t’i ndërtojë shkollat në lagjen tënde.
Për shumicën e shqiptarëve, fakti që Shqipëria u nda në 61 bashki në vitin 2014 nuk ishte thjesht çështje kufijsh, por premtim për një jetë më të lehtë. Sot, kur vendi po diskuton sërish ndryshimin e kësaj harte, qytetari i thjeshtë pret të dëgjojë zgjidhje për ujin dhe rrugët, por ajo që po sheh nga ana e opozitës është një improvizim që të lë shije të hidhur.
Opozita po gabon rëndë sepse po hyn në këtë betejë jetike pa një dokument teknik në dorë, duke u mjaftuar vetëm me deklarata televizive që i merr era. Në vend që Partia Demokratike të paraqitej në Komisionin e Reformës me një “Libër të Bardhë” – ku të shpjegohej me shifra konkrete kostoja e çdo njësie të re dhe burimi i saktë i financimit – ajo po sillet si një ekip që pretendon të fitojë ndeshjen pa zbritur fare në fushë. Kur hidhen në qarkullim ide për rikthimin e komunave apo shtimin e numrit të bashkive pa një analizë kosto-përfitim, pyetja e parë që bën çdo shqiptar me këmbë në tokë është: “Kush do t’i paguajë rrogat e kësaj ushtrie të re zyrtarësh?”.
Pa një plan të qartë për decentralizimin fiskal — që në thelb do të thotë t’i japësh bashkisë mjetet për të gjeneruar të ardhura vetë dhe jo të presë lëmoshë nga korridoret e Tiranës — propozimi i opozitës zhvishet nga serioziteti. Ai mbetet thjesht një dëshirë e bukur elektorale, por tërësisht e parealizueshme në rrafshin profesional dhe financiar.
Dështimi më i madh profesional i opozitës fshihet te fakti që karriget e ekspertëve po mbushen për “qoka” politike dhe jo me njerëz që dinë të ndërtojnë shtet. Është e dhimbshme të shohësh që një reformë që prek bukën e qytetarëve, trajtohet si listë qokash për të rehatuar besnikët e radhës nëpër grupe pune. Kur dëgjon se emra si Luci, Xhodi apo “xholat” e radhës janë ata që do të vizatojnë të ardhmen e shërbimeve vendore, kupton se opozita nuk po kërkon të rregullojë Shqipërinë, por të sistemojë njerëzit e vet. Në ato tavolina nuk duhet të ulen njerëz që dinë vetëm të mbajnë mikrofonin e partisë, por duhen ekonomistë, urbanistë që njohin territorin dhe juristë që kuptojnë se si funksionon qeverisja moderne. Kjo mungesë e tmerrshme profesionalizmi e bën opozitën të duket e dobët përballë një mazhorance që e ka kapur procesin me kohë.
Një bashki e re pa buxhet është thjesht një ndërtesë ku zyrtarët pinë kafe, dhe këtu propozimi i opozitës rrëzohet sapo përballet me realitetin e financave. Sot, shumica e bashkive tona ekzistojnë vetëm sepse marrin para nga qeveria në Tiranë, pasi nuk arkëtojnë dot as taksat e tyre. Nëse shtohet numri i bashkive pa rritur fuqinë e tyre për të bërë investime, e vetmja gjë që do të arrihet është shtimi i numrit të rojeve, shoferëve dhe sekretareve nëpër zyra, ndërsa qytetari në periferi do të vazhdojë të presë rrugën që nuk vjen kurrë. Dokumentet ndërkombëtare e thonë qartë: nuk duhen thjesht zyra, duhen kapacitete administrative dhe standarde shërbimi.
Në fund të ditës, kostoja e kësaj papërgjegjshmërie bie mbi qytetarët, të cilët mbeten pa një alternativë serioze që t’i mbrojë nga centralizimi i pushtetit. Kur opozita nuk paraqet një skuadër që ngjall besim, ajo nuk dëmton vetëm veten, por i lë dorë të lirë qeverisë të bëjë çfarë të dojë me hartën e Shqipërisë.
Reforma territoriale nuk fitohet me mllef, por me mend. Nëse PD nuk e kupton që koha e “xholave” dhe e njerëzve që vijnë në punë për qoka ka mbaruar, ajo do të vazhdojë të mbetet një spektatore e trishtë inekzistente në një proces ku duhej të ishte arkitekte. Shqiptarët nuk kanë nevojë për zyra të reja për të sistemuar militantët, por për një shtet që funksionon.
