Ndërsa temperaturat bien dhe dimri afron, shkencëtarët po i kthejnë sytë nga një aleat i papritur i shëndetit: yndyra kafe. Ndryshe nga yndyra e bardhë që grumbullohet në bel, kofshë dhe ije, yndyra kafe djeg kalori për të prodhuar nxehtësi kur trupi ka të ftohtë – një mekanizëm i fuqishëm që tek fëmijët shërben si ngrohës natyral, por që ekziston edhe tek të rriturit.
Çfarë është yndyra kafe?
Kjo lloj yndyre përmban shumë mitokondri të pajisura me një proteinë të quajtur UCP1, e cila i lejon të shndërrojë energjinë drejtpërdrejt në nxehtësi. Sipas profesorit Michael Symonds, yndyra kafe mund të prodhojë deri në 300 herë më shumë nxehtësi se çdo ind tjetër i trupit.
Studiuesit e dinin prej kohësh rolin e saj tek kafshët e vogla, si minjtë, që e përdorin këtë yndyrë për të mbijetuar në temperatura të ulëta. Por në vitin 2009 doli zbulimi i madh: edhe të rriturit kanë yndyrë kafe, e cila aktivizohet në temperatura nën 16°C.
Studimet tregojnë përfitime të mëdha metabolike
Një analizë e vitit 2021 nga Rockefeller University mbi më shumë se 52,000 skanime tregoi se personat me më shumë yndyrë kafe kishin më pak raste të diabetit tip 2, sëmundjeve të zemrës, presionit të lartë të gjakut dhe madje edhe nivele më të ulëta të glukozës e triglicerideve.
Megjithatë, sasia e yndyrës kafe tek të rriturit është shumë e vogël – zakonisht nga 0.02g deri në 300g – prandaj shkencëtarët dyshojnë se nuk mund të shkaktojë humbje të madhe në peshë.
A mund të ndihmojë me dobësimin?
Ekspertët thonë se jo në mënyrë direkte. Yndyra kafe ka më shumë ndikim në përmirësimin e shëndetit metabolik, rregullimin e glukozës dhe ndjeshmërisë ndaj insulinës, sesa në djegien e sasive të mëdha të yndyrës së bardhë.
Si aktivizohet? Studimet zbulojnë disa mënyra:
• Ekspozimi ndaj të ftohtit: Disa minuta në ujë të ftohtë disa herë në javë rrit ndjeshëm aktivitetin e yndyrës kafe dhe përmirëson ndjeshmërinë ndaj insulinës.
• Dhoma të ftohta: Fjetja për një muaj në 19°C rriti volumin e yndyrës kafe me 42%.
• Dush i ftohtë: Vetëm 30 sekonda çdo ditë mund të përmirësojnë përgjigjen imunitare dhe metabolike.
• Kafeina dhe specat djegës: Studime të vogla sugjerojnë se kafeja dhe kapsaicina mund ta aktivizojnë yndyrën kafe, por efektet tek njerëzit janë ende të kufizuara.
Jo “mrekulli” për peshën, por një ndihmë për shëndetin
Shkencëtarët theksojnë se aktivizimi i yndyrës kafe nuk zëvendëson një stil jete të shëndetshëm. Dieta e ekuilibruar, ushtrimet dhe shmangia e sedentarizmit mbeten faktorët kryesorë për të kontrolluar peshën.
Ekspertët paralajmërojnë se ekspozimi ekstrem ndaj të ftohtit – si zhytjet në ujë akull– nuk është i sigurt për të gjithë dhe duhet bërë me kujdes dhe konsultë mjekësore.
Përfundimi:
Yndyra kafe po del si një “organ i harruar” me potencial për të luftuar diabetin dhe çrregullimet metabolike. Edhe pse nuk është zgjidhje e shpejtë për humbje peshe, studimet tregojnë se aktivizimi i saj mund të jetë një mjet i rëndësishëm në përmirësimin e shëndetit – sidomos në kombinim me zakone të tjera të mira jetese.
