Nga Muriel
Për më shumë se tri dekada, historia është përsëritur me një rregullsi të zymtë. Një aferë publike bëhet lajm, shifrat rriten nga dita në ditë, përgjegjësia shpërndahet përgjatë zinxhirit administrativ dhe, në fund, pasuria mbetet aty ku ishte. Ndryshojnë emrat, qeveritë dhe rrethanat, por modeli mbetet i njëjtë: fondet publike zhduken, ndërsa përfituesi përfundimtar fshihet pas një kompanie, një vartësi ose një procedure që, në letër, respekton ligjin.
SPAK-u u ngrit për ta ndërprerë këtë cikël.
Rezultatet e deritanishme nuk mund të injorohen. Hetimet ndaj zyrtarëve të lartë, zgjerimi i hetimeve financiare dhe pasurore, si edhe sekuestrimet e konfiskimet e raportuara në raportet vjetore, dëshmojnë një ndryshim të rëndësishëm krahasuar me të kaluarën. Për herë të parë pas shumë vitesh, funksionarë që dikur konsideroheshin politikisht të paprekshëm janë përballur me hetimin penal.
Megjithatë, pikërisht këtu fillon testi i vërtetë.
Një institucion antikorrupsion nuk matet vetëm me aftësinë për të ndjekur individë. Ai matet me aftësinë për të çmontuar mekanizmin që i prodhon ata.
Raportet e vetë SPAK-ut e përshkruajnë korrupsionin e nivelit të lartë si një sistem të ndërlikuar, ku ndërthuren procedura publike, kompani private, rrjete financiare dhe skema që synojnë të fshehin përfituesin real. Manipulimi nuk kufizohet në momentin kur hidhet firma. Ai mund të nisë që në hartimin e kritereve të tenderit, të vazhdojë gjatë vlerësimit të ofertave dhe të përfundojë me transferimin e përfitimeve përmes strukturave të ndërmjetme.
Nëse problemi është sistemik, edhe përgjigjja duhet të jetë sistemike.
Një procedim që ndalet te firmëtari i fundit nuk e shpjegon domosdoshmërisht mënyrën se si është marrë vendimi. Dokumenti formal mund të tregojë kush firmosi; rrallëherë tregon kush përfitoi. Pikërisht për këtë arsye, hetimi pasuror dhe identifikimi i përfituesit përfundimtar janë elementi që dallon një hetim administrativ nga një hetim që synon të zbulojë funksionimin e korrupsionit në tërësi.
Sekuestrimi dhe konfiskimi nuk janë vetëm masa procedurale. Në një sistem ku përfitimi ekonomik është motivi kryesor i korrupsionit, ato përbëjnë instrumentin më të drejtpërdrejtë për të goditur vetë logjikën financiare mbi të cilën ai ndërtohet. Kur pasuria mbetet e paprekur, rreziku është që rrjeti të rikrijohet me aktorë të tjerë, ndërsa mekanizmi të mbetet i pandryshuar.
Kjo është arsyeja pse debati mbi SPAK-un nuk duhet të reduktohet në numrin e arrestimeve apo në jehonën publike të një dosjeje. Pyetja më e rëndësishme është nëse hetimet arrijnë të lidhin vendimin administrativ me interesin ekonomik dhe politik që qëndron pas tij.
Studime dhe analiza të pavarura kanë evidentuar se, krahas rezultateve të arritura, mbeten sfida që lidhen me transparencën, ritmin e hetimeve ndaj korrupsionit të nivelit të lartë dhe ndjekjen e plotë të zinxhirit të përgjegjësisë. Këto vlerësime nuk e zbehin rëndësinë e SPAK-ut; përkundrazi, e vendosin institucionin përballë standardit për të cilin u krijua.
Në fund, besimi te drejtësia nuk ndërtohet mbi simbolikën e arrestimeve, por mbi bindjen se askush nuk mund të ruajë përfitimin e paligjshëm vetëm sepse ndodhet më lart në hierarkinë e pushtetit ose më larg nga firma që shfaqet në dokument.
Ky është standardi me të cilin do të gjykohet SPAK-u në vitet që vijnë. Jo nga numri i dosjeve të hapura, por nga aftësia për të ndjekur provat dhe pasurinë deri te përfituesi përfundimtar, pa u ndalur në kufijtë që vendos pushteti apo ndikimi politik.
Sepse një shtet i së drejtës nuk konsiderohet i tillë kur arrin të gjejë firmëtarin. Ai provohet i tillë vetëm kur arrin të identifikojë dhe të mbajë përgjegjës edhe përfituesin real.
