By Ryan McMaken
A common misconception about the French Revolution is that it is considered a kind of classical liberal or libertarian revolution. That is, some still claim that the revolution, with all its flaws, took place “in the spirit” of what is historically known as liberalism. This misinterpretation of the revolution is perpetuated for two reasons. One reason is used by postliberal conservatives, who try to use the bloodshed of the French Revolution as “proof” that liberalism leads to totalitarianism. A common mistake is to equate liberal ideology with the theories of various non-liberal “Enlightenment” theorists, such as Rousseau.
The other mistake is that of modern libertarians who try to rehabilitate the French Revolution by presenting it as a phenomenon of proliberty. In an essay entitled “Thinking about the French Revolution,” David Boaz, a libertarian, albeit of the ultra-mild libertarian type, lists the French Revolution among the “triumphs of liberalism.”
But the French Revolution was not liberal, neither in the way it unfolded nor in the results it achieved. In fact, the so-called “liberal spirit” or “spirit of 1789” existed only in the first months of the revolution. Yes, the liberal criticism of the Ancien Régime was generally correct, and the reforms that liberals demanded in 1788 and early 1789 were largely in line with liberalism/libertarianism.
But by the early 1790s, the revolution was engulfed by sentiments such as nationalism, which led to demands for greater political centralization, and by the politics of discontent, which centered on the revenge of the lower classes against the ruling classes of the old regime. By 1791, the “moderate” liberal wing of the revolution had fallen into the minority and played a minor role in the de facto government of the French republic. Indeed, counterrevolutionary groups, such as the Vendée rebels and dissident supporters of French federalism, were operating much more in the spirit of libertarianism than the revolutionaries themselves.
Liberal apologists for the revolution may also point to the Declaration of the Rights of Man and of the Citizen as evidence of the revolution's embrace of liberalism. In practice, however, the Declaration did nothing to actually limit the power of the French state, and the behavior of the revolutionaries made it clear that the liberal statements contained in the Declaration were, in practice, little more than empty slogans.
Është e lehtë të kuptohet pse disa mbështetës modernë të liberalizmit/libertarianizmit mund të jenë ende të paqartë rreth natyrës së revolucionit. Në vitet e para të revolucionit, libertarianët amerikanë si Tomas Xheferson dhe Tomas Pejn kryesisht mendonin se revolucioni ishte liberal. Në anën franceze, mbrojtësi i madh i Revolucionit Amerikan, Markezi de Lafajet, u bashkua me revolucionarët në fazat e hershme. Megjithatë, deri në vitin 1792, liberalët tashmë kishin humbur pushtetin në atë masë sa Lafajet u detyrua të shkonte në mërgim. Pamfletisti i madh liberal Tomas Pejn u arrestua si armik i revolucionit dhe mezi i shpëtoi ekzekutimit në vitin 1794.
Pra, kaq përsa i përket “revolucionit liberal”. Në fund, Revolucioni Francez nuk solli liri, vetëvendosje apo ndonjë prej zhvillimeve që konsiderohen karakteristika të triumfit të liberalizmit. Në të vërtetë, vetë libertarianët francezë të shekullit XIX, si i madhi Gustav dë Molinar, do të arrinin ta shihnin saktë revolucionin për atë që ishte: pak më shumë se një transferim pushteti nga një klasë sunduese te një tjetër, ndërkohë që shteti francez u centralizua dhe u fuqizua.
Liberalizmi i ndërprerë dhe dështimi i reformës
Ralf Rajko, historiani i madh libertarian i mendimit politik europian, thotë për Revolucionin Francez: “Kur diskutojmë historinë e liberalizmit, ka një sërë faktorësh që e shtrembërojnë. Njëri ndër ta është që Revolucioni Francez të konsiderohet, qoftë edhe në thelb, një revolucion liberal. Po, në fund pati disa reforma liberale. Toleranca fetare, për shembull, dhe barazia e klasave përpara ligjit. Por këto ishin reforma që tashmë kishin hyrë në rrugën e tyre. Këto ishin reforma drejt të cilave monarkia franceze po afrohej, nuk ishte diçka që do të ndodhte brenda dy vitesh. Nga ana tjetër, çfarë bëri Revolucioni Francez? Ai solli njëzet e pesë vjet luftë, e cila përfundoi vetëm me Vaterlon, kështu që në shumë aspekte e shtyu reformën prapa. Duhet të pyesësh veten nëse përshpejtimi i ritmit të reformës, i reformave të nevojshme dhe liberale, ia vlente atë që duhej të përballonin.”
Periudha e reformës ishte në thelb periudha liberale e Revolucionit, e cila ishte forcuar gjatë viteve 1780, por tashmë po largohej nga pushteti deri në vitin 1790. Ideologjia liberale kishte fituar terren në Francë për vite përpara vitit 1789 dhe kjo pasqyrohet në reformat e propozuara në vitin 1787 në Asamblenë e të Shquarve. Këto përfshinin heqjen e tarifave të brendshme dhe krijimin e asambleve të zgjedhura të provincave. Në disa raste, të Shquarit madje kërkonin lehtësimin drastik të sistemit ekzistues korporatist, sipas të cilit grupet me lidhje politike përjashtoheshin nga taksat, duke ua lënë barrën e taksave njerëzve më të zakonshëm.
Thirrje të ngjashme për reforma u shfaqën në listat e ankesave të përpiluara nga tri Shtresat në Francë në fillim të vitit 1789. Reformatorët kërkonin t’u jepnin fund privilegjeve të veçanta politike dhe financiare të të pasurve dhe klerit. Veçanërisht, shumë anëtarë të fisnikërisë dhe klerit ishin të hapur ndaj reformimit të sistemit tatimor, në mënyrë që barra tatimore të shpërndahej në mënyrë më të barabartë midis klasave zyrtare. Po ashtu, shumë nga fisnikëria dhe kleri mbështesnin zgjerimin e përfaqësimit politik për Shtresën e Tretë, e cila përfaqësonte klasat e mesme borgjeze.
Në këtë pikë, revolucioni ishte ende një çështje liberale dhe “përfaqësimi” politik ende konsiderohej diçka që u takonte anëtarëve më produktivë të shoqërisë, konkretisht, pronarëve të pasurive brenda fisnikërisë dhe borgjezisë. Nuk kishte ende votim universal.
Gjithashtu, gjatë kësaj periudhe reformatorët ekonomikë, si A.R.J. Turgo, po kërkonin më shumë liberalizëm ekonomik përmes kufizimeve më të mëdha mbi shpenzimet qeveritare. Për më tepër, reformatorët liberalë përgjithësisht supozonin se monarkia do të vazhdonte dhe se reforma do të vinte përmes krijimit të një monarkie kushtetuese dhe një pushteti ekzekutiv të kufizuar. Në shumë raste, pushteti politik do të decentralizohej, me kompetenca të ndara midis shtetit qendror dhe asambleve rajonale të zgjedhura.
Si ilustrim i mënyrës se si u zhvillua reforma në sferën politike, mund të vërejmë se liberali kryesor i vitit 1789 mund të ketë qenë Konti dë Mirabo, i cili ishte në favor të një monarkie kushtetuese të stilit britanik. Në të vërtetë, simpatia e Mirabos për monarkinë franceze ishte aq e madhe sa ai zhvilloi bisedime sekrete me mbretin Luigji XVI gjatë viteve të para të revolucionit. Për këtë arsye, Mirabo më vonë u denoncua nga radikalët dhe u shpall tradhtar.
Në fakt, rasti i Mirabos tregon se si monarkia franceze e ktheu revolucionin kundër liberalëve. Reformatorët liberalë kishin qenë kryesisht në favor të reformimit të monarkisë dhe jo të shfuqizimit të saj. Dhe dukej se kishte vullnet të mjaftueshëm politik për reforma aq sa, nëse monarkia do të bashkëpunonte, forcat e reformës brenda Shtresës së Tretë, klerit dhe fisnikërisë mund ta kishin parandaluar shfaqjen e republikës radikale.
Por mbreti refuzoi të pranonte kufizime të rëndësishme mbi pushtetin e tij dhe kundërshtoi çdo gjë përtej një reforme të butë kushtetuese. Kjo u dha revolucionarëve radikalë justifikimin që u nevojitej për të pretenduar se monarkia duhej përmbysur në mënyrë që të arrihej ndonjë reformë e vërtetë e shtetit francez të falimentuar dhe të korruptuar.
Kështu, falë kokëfortësisë së monarkut, liberalët ishin dominues në revolucion vetëm gjatë muajve të parë dhe me shumë gjasë e humbën pushtetin deri në fund të vitit 1789. Deri në fund të vitit 1791, “revolucioni” liberal i stilit të Mirabos ishte fshirë. Fraksioni i ashtuquajtur i moderuar, Zhirondinët, u konfirmua si pakicë brenda Konventës Kombëtare me zgjedhjet e gushtit 1791, ndërsa radikalët Montagnardë kontrollonin një shumicë relative të vendeve.
Zhirondinët u bënë gjithnjë e më pak të rëndësishëm me kalimin e kohës. Masakrat e shtatorit të vitit 1792 ilustruan radikalizimin e lëvizjes reformuese franceze në një luftë civile dhe revolucion. Elementët më radikalë u nxitën edhe më tej nga shpallja e luftës së Republikës kundër Austrisë në prill 1792. Siç ndodh gjithmonë, lufta e radikalizoi popullsinë dhe siguroi një justifikim për ligjin ushtarak dhe zbatimin e një shteti policor. Kështu, me ardhjen e luftës, revolucioni dhe lufta civile në vend u bënë paranojakë rreth ndërhyrjes së huaj dhe “armiqve të revolucionit”.
Ndërkohë, revolucioni po zhvillohej në dy fronte të tjera dhe gjithashtu në mënyra që praktikisht nuk kishin fare lidhje me liberalizmin. Këto ishin kryengritja urbane e turmave të Parisit, e cila e shtyu agjendën e saj radikale përmes Komunës së fuqishme të Parisit, dhe më pas revolucioni fshatar, në të cilin fshatarët e panë revolucionin si një mundësi për të larë hesapet e vjetra me një klasë sunduese që fshatarët, ndonjëherë me të drejtë, e shihnin si shtypëse.
Në librin e tyre të vitit 1965, “The French Revolution” (revolucioni francez), historianët Fransua Fure dhe Denis Rishe e përmbledhin kompleksitetin e revolucionit dhe mungesën e një qëllimi liberal unifikues pas tij në këtë mënyrë: “Revolucioni paqësor i udhëhequr nga juristët, fisnikët liberalë dhe priftërinjtë në Asamblenë e Shtresave kishte dështuar; revolucioni i Iluminizmit, për të cilin ishte ëndërruar në shekull, po bllokohej nga mbreti. Një rrugë tjetër duhej të shfaqej. Për historianin është joshëse t’i interpretojë trazirat e verës së vitit 1789 si një varg ngjarjesh të pavarura të frymëzuara nga një objektiv i përbashkët politik: kryengritja e Parisit dhe revolucioni komunal që ndoqi shembullin e deputetëve, dhe revolta fshatare që i dha goditjen përfundimtare regjimit të vjetër. Megjithatë, t’i shohësh këto ngjarje si një komplot të së keqes, siç i shihte aristokracia, ose si një domosdoshmëri të pashmangshme, siç e shihnin Patriotët, do të ishte një thjeshtim i tepërt. Nuk kishte një ´Revolucion´ të vetëm në verën e vitit 1789 dhe as nuk kishte thjesht një varg revolucionesh të ndërlidhura. Në fakt, ndodhi një ndërthurje e tre revolucioneve të veçanta dhe pothuajse të njëkohshme, të cilat përmbysën plotësisht kalendarin e reformatorëve të ndriçuar: revolucioni i deputetëve në Asamblenë e Shtresave, revolucioni urban dhe revolucioni fshatar. Vetëm i pari ishte rezultat i një mendimi politik të përgjegjshëm të zbatuar për ndërtimin e një shoqërie të re. Revolucionet e tjera ishin një përzierje nostalgjie për të kaluarën dhe vizionesh apokaliptike për të ardhmen. Ato i detyroheshin po aq ëndrrave të vjetra mijëvjeçare të të varfërve sa edhe ideve të filozofëve të Iluminizmit. Mbi të gjitha, ato zbuluan një aspekt të ri të krizës që po minonte regjimin e vjetër: padurimin e popullsisë dhe dhunën që ajo ishte e gatshme të përdorte.”
Fure dhe Rishe na tregojnë se kur reformatorët u mblodhën në Paris për Asamblenë e Përgjithshme në vitin 1789, ata “kishin ardhur nga provincat e tyre për të reformuar shtetin dhe për t’i dhënë atij një kushtetutë”. Ata kishin shpresuar ta bënin këtë “me bashkëpunimin e mbretit”. Këta reformatorë shumë shpejt e gjetën veten në pakicë dhe në mëshirën e fraksioneve shumë më radikale. Për Fure dhe Rishe, ideja se këto fraksione radikale ishin rezultat i një evolucioni të natyrshëm të liberalizmit, megjithatë, ishte e pabazë.
Ata vërejnë se shumë nga metodat dhe idealet e turmës së Parisit mund të gjendeshin në sjelljen politike franceze, e cila tashmë ishte vendosur mirë në disa pjesë të shoqërisë fshatare gjatë shekullit XVIII. Ndër revolucionarët e punëtorëve të Parisit dhe fshatarëve ruralë, kthesa drejt dhunës dhe unitetit të detyruar nuk ishte e re, por thjesht ishte “ringjallur nga revolucioni”.
Maksimilian Robespjeri, udhëheqësi i radikalëve, ishte një politikan i talentuar dhe i aftë në shfrytëzimin e fuqisë së turmave revolucionare, pavarësisht shpërfilljes së ideologjisë liberale. Kështu, Montagnardët, të cilët vështirë se ishin pasardhësit ideologjikë të reformatorëve të vitit 1789, u bënë përfundimisht forca e vërtetë politike pas revolucionit dhe terrorit. Shumica e elementëve liberalë të mbetur brenda revolucionit u shkatërruan përfundimisht nga Montagnardët, të cilët në vitin 1793 çuan shumë prej zhirondinëve në gijotinë. Në atë kohë, zhirondinët tashmë ishin tkurrur në një pakicë të vogël, ndoshta jo më shumë se rreth dy duzina deputetësh të çorganizuar brenda asamblesë kushtetuese.
Duke pasur parasysh të gjitha këto, nuk është për t’u habitur që revolucioni nuk arriti të jepte rezultate që mund t’i quanim liberale. Siç sugjeron Raiko, fakti që gjatë fillimit të shekullit XIX Franca bëri disa hapa në drejtim të liberalizmit vështirë se është dëshmi se kjo ndodhi si rrjedhojë e revolucionit. Siç kemi parë, reformat liberale në Francë tashmë kishin hyrë në rrugën e tyre dhe ato mund të thuhet se ato ishin prapësuar nga revolucioni, i cili gjatë viteve 1790 e kishte kthyer Francën në një shtet të sigurisë kombëtare dhe që rezultoi në shtetin policor të Napoleonit.
Edhe lëvizja drejt tolerancës fetare përfundoi në teprime antiliberale. Në të vërtetë, legjislacioni revolucionar mbi Kishën as që mund të quhej liberal në aspektet themelore. Ai shkoi shumë përtej çështjes së tolerancës fetare. Ai sulmoi lirinë e fjalës duke ndaluar betimet monastike. Ai i detyroi klerikët të bënin një betim bindjeje ndaj shtetit. Ai ndaloi lirinë e organizimit duke ndaluar krijimin vullnetar të shtëpive dhe shoqatave fetare. Shteti shpronësoi pronat private të Kishës dhe i shiti ato për të financuar më shumë shpenzime qeveritare.
Raiko me gjasë ka të drejtë kur sugjeron se luftërat revolucionare franceze dhe luftërat napoleonike që rezultuan prej tyre çuan në prapësimin e reformave liberale me dekada.
Siç ndodh pothuajse gjithmonë kudo, luftërat e forcojnë shtetin, rrezikojnë pronën private dhe pakësojnë liritë civile. Sigurisht kjo ishte e vërtetë edhe gjatë njëzet viteve pas ngritjes së radikalëve në Francë. Në atë masë që Franca filloi të ngjante më shumë me një shoqëri vërtet liberale dekada pas sundimit të Napoleonit, mund të vërejmë se korrelacioni vështirë se provon shkakësinë. Revolucioni kishte më shumë gjasa të ishte një devijim nga zhvillimi i liberalizmit në Francë dhe jo shkaku i tij.
Fakti që revolucionarët justifikuan terrorin e tyre dhe politikat e shtetit policor nën flamurin e liberalizmit vështirë se e bën revolucionin me të vërtetë liberal. Realiteti fatkeq i “lirisë” fetare nën republikë, e karakterizuar kryesisht nga fanatizmi i dhunshëm antiklerikal, ndihmon për ta ilustruar këtë.
Raiko vëren: “Ne e shohim më tej mungesën e liberalizmit te revolucionarët në faktin se ´Deklarata e të Drejtave të Njeriut dhe të Qytetarit´ e revolucionarëve francezë nuk është aspak aq e pakushtëzuar sa “Bill of Rights” amerikan (Akti i të drejtave). Deklarata franceze thotë, për shembull, se do të ketë liri mendimi, madje edhe për fenë, ´brenda kufijve të ligjit´. Ata nuk arritën kurrë në pikën amerikane [siç tregohet nga “Bill of Rights” amerikan], që Kongresi nuk duhet të miratojë asnjë ligj që lidhet me vendosjen e një feje apo që ndalon ushtrimin e lirë të saj.”
Brenda Deklaratës vërejmë fjalët e dykuptimta: “Këta kufij [mbi të drejtat individuale] mund të përcaktohen vetëm me ligj.” Në praktikë, kjo do të thotë se shteti francez mund të ruante për vete të drejtën për të kufizuar lirinë e mendimit dhe fesë për sa kohë që “ligji” mundësonte kufizime të tilla. Në praktikë, për shkak se revolucionarët përgjithësisht besonin se asnjë pushtet nuk duhej të ishte jashtë kufijve të legjislaturës së mbledhur, asnjë e drejtë nuk ishte realisht e mbrojtur nga shteti dhe “ligji”. Nuk është për t’u habitur që shumica e të drejtave natyrore u shpërfillën plotësisht sa herë që regjimi në pushtet mendonte se ato përbënin pengesë për shtetin.
Sulmi i revolucionarëve ndaj decentralizimit dhe vetëvendosjes
Mospërfillja e revolucionarëve ndaj “të drejtave të njeriut” është plotësisht e dukshme në mënyrën se si ata trajtuan ata që i konsideronin “kundërrevolucionarë”. Për shembull, me shpërthimin e “revoltës federaliste” në vitin 1793, ata që kundërshtonin centralizimin në rritje të pushtetit politik francez u konsideruan tradhtarë të republikës dhe republika e vuri Terrorin në zbatim kundër këtyre “kundërrevolucionarëve”.
Është ironike, megjithatë, se në argumentimin e tyre kundër abuzimeve të shtetit francez, ishin kundërrevolucionarët ata që iu referuan Deklaratës së të Drejtave të Njeriut.
Historiani Bill Edmonds shkruan se rezistenca federaliste “bazohej … në teorinë e Deklaratës së të Drejtave të Njeriut dhe të Qytetarit, dhe në veçanti në të drejtën për t’i rezistuar shtypjes, të shpallur nga neni dy”. Revolucionarët, jo çuditërisht, e shpërfillën Deklaratën dhe vendosën dënime të ashpra ndaj “rebelëve”, duke dërguar shumë prej tyre në gijotinë.
Konflikti midis republikës dhe separatistëve në Vende ilustron më tej se sa shumë liberalizëm gjendej te kundërrevolucionarët në krahasim me mbështetësit e revolucionit francez gjoja liberal. Rebelët e Vendes kërkonin të praktikonin fenë e tyre lirisht dhe të mos detyroheshin të shërbenin në ushtri. Republika, në të kundërt, kërkonte të diktonte kushtet në çdo cep të Francës. Në vitin 1793, fshatarët në rajonin e Vendes u kishin rezistuar urdhrave të shtetit pasi ishin detyruar të kryenin shërbimin ushtarak dhe pasi kleri lokal ishte larguar me forcë nga pozicionet e tij nga legjislacioni francez antiklerikal.
Duke ilustruar më tej mungesën e liberalizmit të vërtetë te revolucionarët francezë, ata kishin vendosur forma të reja agresive të rekrutimit masiv të popullsisë. Si përgjigje, njerëzit e Vendes dëbuan trupat republikane dhe kërkuan vetëqeverisje në çështjet e shërbimit ushtarak dhe praktikave fetare. Përgjigjja e revolucionarëve ndaj kërkesës së njerëzve të Vendes për vetëqeverisje ishte brutale dhe përbën një nga kapitujt më të përgjakshëm të Mbretërimit të Terrorit.
Pra, edhe një herë, zbulojmë se ishin kundërrevolucionarët ata që mishëronin më mirë vlerat liberale të pushtetit të kufizuar të shtetit dhe vetëqeverisjes. Revolucionarët, nga ana tjetër, përqafuan centralizimin, rekrutimin e detyruar, shtetin policor dhe sundimin nga një elitë e largët.
Është gjithashtu e rëndësishme se impulsi revolucionar për të shtypur të gjitha përpjekjet drejt vetëvendosjes lokale lindi nga shtysa nacionaliste e revolucionit drejt centralizimit më të madh të pushtetit shtetëror. Ndryshe nga revolucionarët amerikanë, të cilët vërtet kishin përqafuar decentralizimin, vetëvendosjen dhe një shtet qendror të dobët, shteti francez u përqendrua në shpalljen e Francës si të pandashme.
Edmonds vëren se “sulmi ndaj unitetit të Republikës ishte shpallur krim kapital më 25 shtator 1792”. Kjo e ilustron më tej mungesën e liberalizmit të vërtetë në qendër të revolucionit.
Në shekullin XIX, libertariani i madh Gustav dë Molinar vuri në dukje se këmbëngulja e revolucionarëve për unitet dhe centralizim të shtetit francez konfirmonte se revolucioni kishte qenë një përpjekje oligarkike për të ruajtur privilegjin ekonomik të klasës sunduese dhe, për rrjedhojë, nuk ishte një revolucion liberal në asnjë kuptim domethënës.
Barra tatimore
Së fundi, duhet të vihet në dukje edhe se Revolucioni Francez nuk e uli as barrën tatimore për popullin e Francës. Apologjetët e revolucionarëve shpesh pretendojnë se revolucioni solli lehtësim nga taksat jashtëzakonisht të padrejta të regjimit të vjetër. Megjithatë, kjo nuk ishte ajo që ndodhi dhe në këtë mënyrë shohim më tej mashtrimin e idesë së “revolucionit liberal”.
Në kërkimin e tij mbi fituesit dhe humbësit e revolucionit, historiani D.M.G. Sathërlend shkruan: “Eliminimi i privilegjit tatimor [për fisnikërinë dhe klerin] nuk çoi në uljen e taksave, gjë që të gjithë e kishin shpresuar në vitin 1789. As shfuqizimi i feudalizmit nuk ia transferoi të ardhurat njerëzve që punonin tokën. Fituesi i qartë ishte zakonisht shteti, sepse taksat më të larta e tejkaluan çdo përfitim që mund t’u kishte ardhur pronarëve të tokave.” Sathërlend zbulon se gjatë revolucionit shteti francez hoqi dy forma të mbledhjes së të ardhurave që sot mund t’i quanim taksim. Këto ishin e dhjeta dhe “detyrimet zakonore” seigneuriale. Detyrimet zakonore shkonin te zotërinjtë lokalë. E dhjeta i shkonte Kishës.
The abolition of dues and tithes still left the state-monopolized taxes and rents fully in place. Moreover, taxes were quickly raised to replace the tithes and dues, leaving the overall tax burden even higher than before, in many cases. Sutherland goes on to note that in the first period when compulsory rents were adjusted after the abolition of tithes, taxpayers “saw rents rise more than the value of the tithes.”
In other words, the reduction of old decentralized taxes was completely replaced, and even more so, by new taxes that enriched the central state. Now, payments to decentralized authorities such as the Church, which used tithe funds for local relief of the poor, the salary of the parish priest, and the maintenance of the parish church, were “diverted to the state,” instead of going to local institutions.
Now, instead of going to building local infrastructure and helping the poor, tax revenues went to Paris to finance wars. Although the old quasi-feudal obligations had been abolished, Sutherland says that “the state continued to be a ruthless and unstoppable interloper in the tenant-landlord relationship.”
The republic's main concern was to ensure that the central state got its share, and there was enthusiasm for intervening in local affairs to ensure that this happened. Furthermore, in this vein, Sutherland notes that "tax increases during the Revolution were often staggering... the increase in direct taxation between 1788 and 1791 ranged from 85 percent to 160 percent..."
Instead of significantly reducing the overall tax burden, the revolution largely enriched the state by reorganizing dues and tithes. Now the ruling class of Paris, the new class of revolutionaries, received a larger share of the national wealth than would have ever been thought possible before the revolution.
The fruits of liberalism?
So how exactly was the French Revolution, to use Boaz’s words, among the “triumphs of liberalism”? These “triumphs” included higher taxes, state control over religious institutions, more military conscription, the reign of terror, more wars, and the growth of the police state. If this represents a major victory for liberalism, then it is hard to imagine what would constitute a failure.
