The 2027 budget will increasingly rely on consumption taxes, which are borne mainly by citizens, while in the distribution of public funds, investments in physical infrastructure continue to have priority, compared to relatively low funding for education and health.
While consumers will contribute more to increasing fiscal revenues, public services that directly impact the quality of life and human capital development are not benefiting from the same rate of expansion of funds.
According to fiscal indicators from the 2027 draft budget, out of every 100 lek of tax revenue that the government expects to collect in 2027, about 42 lek will come from VAT and excise duties alone, compared to 40 lek in 2026.
In contrast, the share of corporate income tax will decrease from 7.6% of total revenues to 7.3% next year. Of the estimated 55.4 billion lek in additional tax revenues, 34.3 billion lek, or 62%, is expected to come from VAT and excise duties alone, taxes that are collected directly on consumption and passed on to prices.
On the other side of the budget, public spending is projected to increase by 69.3 billion lek compared to 2026, reaching 976.1 billion lek, a figure that approaches the value of 10 billion euros for the first time.
Over a third of this increase will go towards capital investments, which increase by 14.4%, reaching 201.5 billion lek. Meanwhile, funding for some education and health programs is growing more slowly than the projected 3% inflation rate, limiting the real strength of the funds available for these services.
This disparity in funding rates is particularly important for our country, which is facing population decline, emigration, and labor shortages.
Albania continues to devote 20% of public resources to capital investments, much more than comparable countries in the region, while education, health and social protection receive a very low weight.
According to the World Bank, during the period 2015–2024, these three sectors together absorbed just over half of public spending in Albania, compared to 56% in the Western Balkans and 71% in the European Union.
Even in social protection, a significant portion of the additional funds for pensioners will be distributed through bonuses, which do not constitute a permanent increase in the basic pension. Meanwhile, the financing of healthcare and basic education remains under pressure from rising costs and needs.
Sipas ekspertit të ekonomisë, Pano Soko, buxheti vijon të mbështetet në një model fiskal që rëndon kryesisht mbi konsumin dhe punën, ndërsa nuk adreson mjaftueshëm taksimin e pasurisë dhe luftën kundër evazionit fiskal të grupeve të mëdha ekonomike.
“Barra fiskale vijon të rëndojë mbi konsumin e gjerë dhe punën e ndershme, duke anashkaluar taksimin real të pasurisë dhe mbylljen e shtigjeve të evazionit tek oligopolet”, shprehet z. Soko.
Sipas tij, edhe investimet publike mbeten të përqendruara kryesisht në infrastrukturën rrugore, me kosto të larta për kilometër dhe me ndikim shpesh të diskutueshëm në produktivitetin afatgjatë të ekonomisë.
Ndërkohë, sektorë thelbësorë si arsimi, shëndetësia dhe bujqësia vijojnë të kenë financim të pamjaftueshëm.
Ekspertët shprehin shqetësimin se modeli i shpërndarjes së buxhetit shfaq deformim të raportit ndërmjet kontributit fiskal të qytetarëve dhe përfitimit që ata marrin përmes shërbimeve publike.
Rritet pesha e taksave mbi konsumatorët, ulet ajo mbi fitimin e bizneseve
Buxheti i vitit 2027 do të mbështetet gjithnjë e më shumë te taksat mbi konsumin, ndërsa pesha e tatimit mbi fitimin e bizneseve në të ardhurat fiskale do të vijë në rënie.
Sipas treguesve fiskalë të projektbuxhetit 2027, të ardhurat nga TVSH-ja dhe akcizat do të zënë 41.7% të totalit të të ardhurave tatimore, pa përfshirë kontributet shoqërore dhe shëndetësore, nga 40.3% që parashikohen për vitin 2026.
Në vlerë absolute, qeveria parashikon të mbledhë 356 miliardë lekë nga TVSH-ja dhe akcizat në vitin 2027, nga 321.7 miliardë lekë në vitin 2026, me një rritje prej 34.3 miliardë lekësh, ose 10.7%. Tatimi mbi fitimin e kompanive pritet të sjellë 62.1 miliardë lekë, nga 60.7 miliardë lekë në vitin 2026, me rritje prej vetëm 2.2%.
Diferenca është e ndjeshme edhe në kontributin që këto kategori do të japin në shtesën e të ardhurave fiskale. Nga rritja prej rreth 55.4 miliardë lekësh e të ardhurave tatimore në vitin 2027, rreth 34.3 miliardë lekë, ose 62%, pritet të sigurohen vetëm nga TVSH-ja dhe akcizat.
Tatimi mbi fitimin do të kontribuojë me rreth 1.35 miliardë lekë, ose vetëm 2.4% të shtesës së parashikuar.
TVSH-ja, e cila është burimi më i madh i të ardhurave tatimore, përfshihet në çmimet e mallrave dhe shërbimeve dhe përballohet në një masë të konsiderueshme nga konsumatorët.
E njëjta gjë vlen edhe për akcizat mbi karburantet, duhanin dhe pijet alkoolike. Për rrjedhojë, një pjesë e rëndësishme e financimit të buxhetit sigurohet përmes shpenzimeve të përditshme të familjeve.
Rritja e të ardhurave nga këto tatime lidhet pjesërisht me ndryshimin e normave tatimore që u bënë në Paketën Fiskale 2027. Arkëtimet buxhetore nga taksat mbi konsumin, ashtu si edhe vitet e shkuara, po vijnë në një masë të madhe nga rritja e çmimeve.
Shqipëria, më e varur nga taksat mbi konsumin se mesatarja europiane
Struktura e të ardhurave fiskale në Shqipëri ndryshon ndjeshëm nga ajo e vendeve të Bashkimit Europian, ku një pjesë më e madhe e financimit të buxheteve sigurohet nga tatimet mbi punën dhe kapitalin.
Sipas të dhënave më të fundit të Eurostat për strukturën e taksave, në vitin 2024 tatimet mbi konsumin përbënin mesatarisht 26.8% të të ardhurave tatimore në BE. Për shembull, të ardhurat nga TVSH-ja në 27 vendet e BE-së zunë në vitin 2024 rreth 18.3% të të ardhurave tatimore, teksa në Shqipëri pesha e TVSH-së në të ardhurat tatimore është më shumë se 30%.
Në Shqipëri, vetëm TVSH-ja dhe akcizat parashikohet të sigurojnë 41.7% të të ardhurave tatimore në vitin 2027. Diferenca prej rreth 15 pikësh përqindjeje kundrejt mesatares europiane është domethënëse.
Sipas OECD-së, në vitin 2023, tatimi mbi fitimin përbënte mesatarisht 11.9% të të ardhurave tatimore në vendet anëtare, kundrejt 7.3% që parashikohet për Shqipërinë në vitin 2027.
Edhe struktura e tatimeve në vendet e OECD-së tregon një mbështetje më të shpërndarë mes burimeve të financimit. Në vitin 2023, TVSH-ja përfaqësonte mesatarisht 20.5% të të ardhurave tatimore, ndërsa taksat e tjera mbi mallrat dhe shërbimet 10.8%.
Së bashku, këto kategori siguronin 31.3% të të ardhurave, krahasuar me 41.7% që Shqipëria pret të mbledhë vetëm nga TVSH-ja dhe akcizat.
Gjysma tjetër e të ardhurave, nga puna dhe taksat e tjera
Përveç tatimeve mbi konsumin dhe fitimin, rreth 51% e të ardhurave tatimore të parashikuara për vitin 2027 pritet të sigurohen nga burime të tjera. Pjesën më të rëndësishme e përbëjnë kontributet e sigurimeve shoqërore dhe shëndetësore, si dhe tatimi mbi të ardhurat personale.
Në vitin 2027, të ardhurat nga tatimi mbi të ardhurat personale parashikohen në 107.4 miliardë lekë, ndërsa kontributet shoqërore dhe shëndetësore në rreth 210.3 miliardë lekë. Të marra së bashku, këto dy kategori përfaqësojnë rreth 37% të të ardhurave tatimore.
Në të ardhurat tatimore shtesë prej 55 miliardë lekësh, tatimet mbi punën përllogariten në 17.3 miliardë lekë, duke kontribuar me 31% të shtesës.
Një pjesë e këtyre detyrimeve paguhet drejtpërdrejt nga punonjësit, ndërsa një pjesë nga punëdhënësit. Parashikimet e buxhetit tregojnë se rritja e arkëtimeve fiskale në vitin 2027 do të mbështetet kryesisht te konsumi, ndërsa kontributi relativ i tatimit mbi fitimin do të vazhdojë të zvogëlohet.
Rishpërndarja defektoze
Buxheti i vitit 2027 parashikon një rritje të ndjeshme të shpenzimeve publike, por shpërndarja e fondeve vijon të favorizojë investimet në infrastrukturën fizike dhe forcat e luftimit, ndërsa arsimi, shëndetësia dhe zhvillimi i kapitalit njerëzor mbeten relativisht të nënfinancuara.
Nga rreth 69 miliardë lekë shtesë që qeveria planifikon të shpenzojë vitin e ardhshëm, mbi 25 miliardë lekë do të shkojnë për rritjen e investimeve kapitale. Në të kundërt, financimi i disa shërbimeve bazë rritet më ngadalë se inflacioni, duke kufizuar mundësitë për përmirësimin real të tyre.
Sipas projektbuxhetit, shpenzimet publike pritet të arrijnë në 976.1 miliardë lekë në vitin 2027, nga 906.8 miliardë lekë në planin e rishikuar të vitit 2026. Rritja prej 69.3 miliardë lekësh, ose 7.6%, krijon hapësirë për financim shtesë në ekonomi, por përparësitë e shpërndarjes tregojnë se investimet fizike vazhdojnë të marrin një pjesë të konsiderueshme të burimeve të reja.
Investimet kapitale parashikohen në 201.5 miliardë lekë, me një rritje prej 14.4% krahasuar me vitin 2026, pothuajse dyfishin e ritmit të zgjerimit të shpenzimeve të përgjithshme. Ato do të përfaqësojnë rreth 20.6% të buxhetit dhe 6.9% të Prodhimit të Brendshëm Bruto.
Pjesa më e madhe e investimeve orientohet drejt infrastrukturës së transportit, energjisë, mbrojtjes dhe projekteve të tjera ndërtimore. Në listën e projekteve me financim të brendshëm dhe të huaj, Ministria e Infrastrukturës dhe Energjisë administron rreth 75 miliardë lekë vitin që vjen, me rritje vjetore 23%, ndërsa Ministria e Mbrojtjes ka një buxhet prej 76 miliardë lekësh, me rritje vjetore 11%.
Vetëm për transportin rrugor janë planifikuar 35 miliardë lekë, për hekurudhat rreth 9.4 miliardë lekë dhe për transportin detar 10 miliardë lekë. Projekti i Portit të ri Tregtar në Porto Romano merr rreth 9.9 miliardë lekë financim në vitin 2027.
Këto investime mund të përmirësojnë lidhjet e transportit dhe kapacitetet logjistike, por përqendrimi i fondeve në projekte të mëdha fizike krijon një kontrast me ritmin e financimit të sektorëve që ndikojnë drejtpërdrejt në cilësinë e fuqisë punëtore dhe produktivitetin afatgjatë.
Për z. Soko, veçanërisht tek arsimi, për të cilin financimi prej 2.3% të Prodhimit të Brendshëm Bruto mbetet më pak se gjysma e objektivit prej 5%, të premtuar prej vitesh.
Sipas tij, ky nivel është shumë më i ulët se mesatarja rajonale dhe nuk u përgjigjet nevojave për reformimin cilësor të shkollave dhe universiteteve. Shpenzimet e ulëta për kërkim dhe zhvillim dëshmojnë gjithashtu mungesën e një vizioni për formimin e një fuqie punëtore të kualifikuar, çka, sipas ekspertit, është një nga faktorët që nxit largimin e të rinjve jashtë vendit.
Një situatë të ngjashme ai evidenton edhe në shëndetësi, ku financimi prej vitesh luhatet në 2.9-3.1% të PBB-së, kundrejt një niveli prej rreth 7% që z. Soko e konsideron të nevojshëm.
Eksperti thekson se një pjesë e rëndësishme e fondeve shtesë shkon për pagesat e kontratave koncesionare dhe Partneriteteve Publike-Private, duke kufizuar burimet që mund të përdoren drejtpërdrejt për shërbimet shëndetësore.
Për pasojë, qytetarët vijojnë të përballojnë nga të ardhurat e tyre një pjesë të konsiderueshme të kostove të shërbimeve dhe medikamenteve bazë.
Arsimi dhe shëndetësia, rritja e financimit gati sa inflacioni
Ekonomia e vendit dhe të ardhurat buxhetore kanë vijuar të rriten vit pas viti, mirëpo ato nuk kanë pasur një shpërndarje të barabartë ndërmjet sektorëve.
Për vitin që vjen, shpenzimet buxhetore do të rriten mesatarisht me 7%, teksa shpenzimet për arsimin dhe shëndetësinë rriten me vetëm 4%. Ndërsa investimet kapitale do të shënojnë rritje vjetore prej 14.4% në buxhetin e vitit 2027, financimi i programeve të arsimit dhe shëndetësisë zgjerohet me ritme shumë më të ulëta, pak më shumë se inflacioni.
Krahasuar me planin e këtij viti, financimi i Ministrisë së Arsimit në vitin 2027 është rritur me rreth 2.7 miliardë lekë, ose 4%. Rreth 1.2 miliardë lekë nga kjo shtesë shkojnë për arsimin universitar, ndërsa financimi i arsimit bazë dhe parashkollor ka rritje shumë më të ulët, me vetëm 1.6%.
Kjo shpërndarje është veçanërisht e rëndësishme në kushtet kur Shqipëria po përballet me tkurrjen e popullsisë, emigracionin dhe mungesën e punonjësve të kualifikuar.
Investimi në arsimin e hershëm, cilësinë e mësimdhënies dhe formimin profesional është rruga kryesore për të përmirësuar produktivitetin e brezave që hyjnë në tregun e punës. Sipas Bankës Botërore, Shqipëria shpenzon për edukimin e hershëm vetëm rreth 0.08% të PBB-së, një nivel afërsisht dhjetë herë më i ulët se mesatarja e vendeve të OECD-së.
Situatë e ngjashme vërehet në financimin e shërbimeve shëndetësore. Sipas tabelave të projektbuxhetit, fondi i sigurimeve shëndetësore, që financon shërbimet shëndetësore, parashikohet të rritet nga rreth 69.3 miliardë lekë në vitin 2026 në 70.3 miliardë lekë në vitin 2027, ose vetëm 1.5%. Kjo rritje është sa gjysma e inflacionit të parashikuar.
Financimi i shëndetësisë duhet të përballojë jo vetëm nevojat për infrastrukturë dhe pajisje, por edhe kostot e personelit mjekësor, barnave, materialeve dhe trajtimit të pacientëve. Ndërkohë, projektbuxheti parashikon rritje të volumit të shërbimeve spitalore dhe trajtimeve të specializuara gjatë viteve të ardhshme.
Diferenca mes rritjes së fondeve për infrastrukturë dhe pajisje luftarake ngre shqetësimin se zgjerimi i kapaciteteve fizike mund të mos shoqërohet me të njëjtin përmirësim të shërbimeve, pa një kapital njerëzor të përgatitur dhe të arsimuar.
Pabarazia në shpërndarjen e fondeve është veçanërisht e dukshme në bujqësi.
Sipas z. Soko, megjithëse sektori gjeneron rreth 15% të PBB-së dhe punëson mbi 30% të fuqisë aktive punëtore, ai përfiton vazhdimisht më pak se 0.6% të PBB-së nga buxheti i shtetit.
Kjo mungesë mbështetjeje, sipas tij, po kontribuon në tkurrjen e blegtorisë, braktisjen e tokës bujqësore dhe rritjen e varësisë nga importet e produkteve ushqimore bazë.
“Në thelb, ky buxhet konsolidon privilegjet e sektorëve të lidhur ngushtë me kontratat shtetërore, ndërsa lë pa mbrojtje dhe pa perspektivë shtyllat e mirëqenies qytetare”, shtoi ai.
2027 pa rritje të përgjithshme pagash, pensionistët mesatarisht 1,500 lekë shtesë në muaj
Buxheti i vitit 2027 parashikon rritje të të ardhurave dhe shpenzimeve publike në nivele rekord, si dhe zgjerim të deficitit buxhetor, por pa një rritje të përgjithshme të pagave në administratën publike, ndërsa fondet shtesë për pensionet dhe bonuset përkthehen në një përfitim teorik mesatar prej rreth 1,500 lekësh në muaj për pensionistët e pleqërisë.
Rritja e të ardhurave do të mbështetet edhe nga paketa e re fiskale, e cila parashikon ndryshime në tatimin mbi dividendin, Tatimin mbi Vlerën e Shtuar dhe taksa të tjera, duke rritur barrën fiskale për kategori të caktuara biznesesh dhe konsumatorësh.
Megjithatë, zgjerimi i burimeve financiare në dispozicion të qeverisë nuk do të shoqërohet me një rritje të përgjithshme të pagave të administratës. Fondi i pagave për vitin 2027 parashikohet në rreth 122 miliardë lekë, vetëm 1.7% më shumë se në vitin 2026, ose një shtesë prej rreth 2 miliardë lekësh.
Kjo shënon ngadalësim të fortë krahasuar me vitin 2026, kur fondi i pagave u rrit me 12.8%, ose rreth 13 miliardë lekë. Përjashtim bëjnë kategori të veçanta, si punonjësit e Policisë së Shtetit, për të cilët parashikohen rritje të diferencuara të pagave.
Nga ana tjetër, për pensionistët, fondet e parashikuara për politikat e reja dhe bonuset rriten nga 11.6 miliardë lekë në vitin 2026 në 24 miliardë lekë në vitin 2027.
Shtesa prej 12.3 miliardë lekësh, nëse do të shpërndahej në mënyrë të barabartë mes rreth 673 mijë pensionistëve të pleqërisë që priten vitin e ardhshëm, do të përfaqësonte mesatarisht 1,529 lekë në muaj, ose rreth 18,350 lekë në vit për pensionist.
Por kjo shumë nuk është e barasvlershme me rritjen e përhershme të pensionit mujor. Nga financimi shtesë, 10 miliardë lekë shkojnë për rritjen e fondit të bonusit dhe vetëm 2.35 miliardë lekë për politikat e reja të pensioneve.
Rreth 81% e shtesës financiare lidhet kështu me bonusin, ndërsa vetëm 19% me politikat e reja të pensioneve.
Edhe pse buxheti parashikon më shumë para për pensionistët, pjesa dërrmuese e financimit shtesë nuk përfaqëson automatikisht një rritje të përhershme të pensionit bazë. Përfitimi konkret do të varet nga mënyra e shpërndarjes së fondeve dhe kategoritë përfituese.
Deficiti në rritje për 2027, ndërsa qeveria nuk realizon shpenzimet e planifikuara
Qeveria ka planifikuar të rrisë më tej deficitin buxhetor në vitin 2027, në 68.2 miliardë lekë, nga 63.7 miliardë lekë që është programuar për vitin 2026, ndonëse të dhënat e realizimit të buxhetit tregojnë se institucionet nuk po arrijnë të shpenzojnë fondet që kanë në dispozicion.
Në fund të nëntëmujorit 2026, buxheti regjistroi një suficit rekord prej 70.3 miliardë lekësh, rreth 45 miliardë lekë më shumë se niveli i planifikuar. Rreth 95% e kësaj diference erdhi nga mosrealizimi i shpenzimeve dhe vetëm 5% nga të ardhurat shtesë.
Për të realizuar deficitin e programuar vjetor prej 63.7 miliardë lekësh, qeveria duhet të kalojë nga suficiti prej 70.3 miliardë lekësh në fund të shtatorit në një deficit prej 134 miliardë lekësh vetëm gjatë tre muajve të fundit të vitit.
Megjithëse përqendrimi i shpenzimeve në fund të vitit është karakteristikë e buxhetit, përmasat e diferencës ngrenë pikëpyetje mbi realizueshmërinë e programimit fiskal.
Kontradikta bëhet më e dukshme tek investimet publike. Për vitin 2027, qeveria synon t’i rrisë ato me rreth 22 miliardë lekë, duke i çuar në 201.5 miliardë lekë, ndërkohë që në nëntëmujorin e vitit 2026 kishte realizuar vetëm 75.2% të planit të investimeve kapitale.
Planifikimi i një deficiti më të lartë nominal nuk përbën në vetvete problem për qëndrueshmërinë fiskale, pasi pesha e tij ndaj PBB-së mbetet rreth 2.3%.
Por të dhënat e ekzekutimit të buxhetit shtrojnë një pyetje më thelbësore: Sa realiste është të programohen vazhdimisht më shumë shpenzime dhe financime, kur një pjesë e fondeve të miratuara nuk arrin të kthehet në investime dhe shërbime publike?
Paaftësia për të ekzekutuar buxhetin u thellua më tej këtë nëntëmujor, duke vënë në pikëpyetje synimet e qeverisë për të rritur më tej barrën fiskale dhe të ardhurat buxhetore nëpërmjet saj, në një kohë kur aftësia për të shpenzuar këto fonde po përkeqësohet vit pas viti.
Qeveria, në vend që të rregullojë këtë anomali dhe t’i kthejë taksat në shërbime dhe investime për qytetarët, ka vendosur ta gjuajë sërish topin në njërin krah, duke rritur më tej barrën fiskale për vitin që vjen, të cilën do të duhet ta përballojnë qytetarët dhe ekonomia.
Ndonëse në Paketën e re Fiskale të vitit 2027 parashikohet ulja e TVSH-së së ushqimeve nga 20% në 6%, rritja e TVSH-së nga 20% në 21% për të gjitha produktet e tjera pothuajse e amortizon këtë ulje. Gjithashtu, bizneset do të tatohen për dividendin me 15%, nga 8% aktualisht.
Por, teksa qeveria po e rrit barrën fiskale në nivelin më të lartë në rajon, në anën tjetër po shfaqet defektoze në realizimin e shpenzimeve publike, duke u përkeqësuar vit pas viti.
Të dhënat historike tregojnë se raporti mes të ardhurave dhe shpenzimeve ka ndryshuar ndjeshëm. Në nëntëmujorin e vitit 2019, për çdo 100 lekë të mbledhura, qeveria shpenzonte rreth 101 lekë. Në vitin 2026, për çdo 100 lekë të ardhura shpenzohen vetëm 89 lekë.
Ndërsa shteti arrin të arkëtojë fondet e planifikuara nga taksat dhe burimet e tjera, një pjesë e shpenzimeve të programuara nuk realizohet brenda periudhës, duke shtyrë edhe efektet që këto fonde do të kishin në ekonomi.
Përmasat e mosrealizimit kundrejt planit ngrenë pikëpyetje mbi cilësinë e programimit buxhetor dhe aftësinë e institucioneve për të ekzekutuar fondet brenda afateve.
Ndryshe nga kursimet që mund të vijnë prej uljes së kostove administrative apo përmirësimit të eficiencës së shpenzimeve, mosrealizimi i investimeve publike sipas kalendarit të programuar krijon efekte negative në ekonomi.
Funds planned for roads, waterworks, schools, hospitals and other public infrastructure aim to finance projects that generate economic activity during construction, improve services and productivity, and promote economic growth in the long term.
If in the past, the main challenge of public finances was securing sufficient revenues to cover expenditures, data from recent years shifts attention mainly to the capacity to realize programmed expenditures and especially to the effectiveness of funds spent./Monitor.al/
