Akademia Mbretërore Suedeze e Shkencave ka vendosur t’i japë Çmimin Sveriges Riksbank për Shkencat Ekonomike 2025, në kujtim të Alfred Nobelit, Joel Mokyr, Philippe Aghion dhe Peter Howitt, “për shpjegimin e rritjes ekonomike të udhëhequr nga inovacioni”, duke ia ndarë gjysmën Mokyr-it “për identifikimin e parakushteve për një rritje të qëndrueshme nëpërmjet përparimit teknologjik” dhe gjysmën tjetër Aghion dhe Howitt, “për teorinë e rritjes së qëndrueshme përmes shkatërrimit krijues.”
Fituesit kanë treguar se si teknologjitë e reja mund të çojnë drejt një rritjeje ekonomike të qëndrueshme.
Në dy shekujt e fundit, për herë të parë në histori, bota ka përjetuar rritje të qëndrueshme ekonomike. Kjo ka nxjerrë një numër të madh njerëzish nga varfëria dhe ka hedhur themelet e mirëqenies sonë. Fituesit e sivjetshëm në shkencat ekonomike — Joel Mokyr, Philippe Aghion dhe Peter Howitt — shpjegojnë se si inovacioni siguron shtytjen për përparime të mëtejshme.
Teknologjia përparon me shpejtësi dhe ndikon mbi të gjithë ne, me produkte dhe metoda të reja prodhimi që zëvendësojnë ato të vjetrat në një cikël të pandërprerë. Kjo është baza e një rritjeje ekonomike të qëndrueshme, që përkthehet në një standard jetese më të lartë, shëndet dhe cilësi më të mirë jete për njerëzit në mbarë botën.
Megjithatë, nuk ka qenë gjithmonë kështu. Përkundrazi — stagnimi ka qenë norma në pjesën më të madhe të historisë njerëzore. Megjithëse herë pas here ndodhnin zbulime të rëndësishme që përmirësonin jetesën dhe të ardhurat, rritja gjithmonë ngecte.
Joel Mokyr ka përdorur burimet historike për të zbuluar arsyet se pse rritja e qëndrueshme u bë norma e re. Ai ka treguar se, në mënyrë që inovacionet të kenë sukses si proces vetë-nxitës, nuk mjafton vetëm të dimë që diçka funksionon — duhet gjithashtu të kemi shpjegime shkencore përse funksionon. Kjo pjesë shpesh mungonte para revolucionit industrial, duke e bërë të vështirë ndërtimin mbi zbulimet dhe shpikjet e reja. Mokyr gjithashtu thekson rëndësinë e një shoqërie që është e hapur ndaj ideve të reja dhe që lejon ndryshimin.
Philippe Aghion dhe Peter Howitt kanë studiuar gjithashtu mekanizmat që qëndrojnë pas rritjes së qëndrueshme. Në një artikull të vitit 1992, ata ndërtuan një model matematikor për atë që quhet shkatërrim krijues: kur në treg hyn një produkt më i ri dhe më i mirë, kompanitë që shesin produkte më të vjetra humbasin. Inovacioni është krijues sepse sjell diçka të re, por gjithashtu është shkatërrues, sepse teknologjia ekzistuese bëhet e vjetruar.
Fituesit tregojnë në mënyra të ndryshme se shkatërrimi krijues krijon konflikte që duhet të menaxhohen në mënyrë konstruktive. Nëse kjo nuk ndodh, inovacioni mund të bllokohet nga ndërmarrjet e vendosura dhe grupet e interesit që ndihen të kërcënuara nga ndryshimi.
