Nga Vehap Kola
Deklarata e gazetarit Andi Bushati se myslimanët shqiptarë “sillen si një minorancë e tredhur” kërkon më shumë se një reagim emocional në studio televizive. Ajo kërkon një analizë të ndershme mbi kontekstin në të cilin kjo shumicë fetare ka jetuar dhe vepruar për dekada.
Myslimanët shqiptarë, ndonëse numerikisht shumicë, janë trajtuar shpesh jo si shumicë kulturore, por si subjekt potencial rreziku. Në debatin publik dhe në praktikën institucionale, identiteti mysliman është lidhur vazhdimisht me fjalë si “radikalizëm”, “ekstremizëm”, “rrezik” dhe “terrorizëm”. Kjo nuk është perceptim i izoluar, por një klimë e ndërtuar për vite me radhë.
Rasti i aktivistit Baki Goxhaj – i cili u përfshi në protesta për Gazën dhe u trajtua nga struktura të sigurisë si problematik – është vetëm një shembull i debatit të tensionuar mes shprehjes së bindjes politike dhe dyshimit institucional. Përballë kësaj klime, shumë drejtues fetarë kanë zgjedhur heshtjen, shpesh si strategji mbijetese në një ambient ku çdo zë mund të etiketohet.
Për analistët është e lehtë të kërkojnë protesta masive. Por është më e vështirë të pranohet se sfera publike shqiptare nuk ka qenë gjithmonë neutrale ndaj myslimanëve. Për 30 vite, narrativa dominante ka prodhuar një figurë të myslimanit si “për t’u monitoruar”. Edhe vetë Bushati, në shkrime të mëparshme, ka paralajmëruar për rrezikun e “islamikëve” që mund të imponojnë sheriatin – një gjuhë që kontribuon në këtë klimë dyshimi.
Nuk mund të injorohet fakti që për vite me radhë janë investuar energji, projekte dhe fonde në “parandalimin e radikalizmit”, duke krijuar një ndjenjë survejimi kolektiv. Kur një komunitet përballet vazhdimisht me dyshim, ai fillon të vetëdisiplinohet. Shmang ekspozimin publik, kalkulon çdo fjalë dhe e përjeton identitetin si kosto.
Ky është fenomeni që sociologët e quajnë internalizim i stigmës. Nuk është mungesë guximi, por mekanizëm mbijetese në një ambient ku theksimi i identitetit fetar perceptohet si risk për karrierën, integrimin apo sigurinë personale.
Në vend që të akuzohen myslimanët për “tredhje”, ndoshta duhet pyetur: çfarë ambienti kemi ndërtuar? A kemi reaguar me të njëjtin patos kur institucionet e sigurisë kanë trajtuar myslimanët me dyshim, siç reagojmë kur preken figura politike?
Myslimanët shqiptarë nuk janë një shumicë e tredhur. Ata janë një komunitet që ka mësuar, përmes përvojës, se rënia në sy si mysliman ka çmim. Dhe derisa ky çmim të ulet, heshtja do të mbetet jo shenjë dobësie, por simptomë e një klime që ende nuk është e barabartë për të gjithë.
