Nga Muriel
Sali Berisha tha se Partia Demokratike “nuk ka qenë, nuk është dhe nuk do të jetë
kurrë parti e oligarkëve”.
Është një fjali që funksionon në podium. Ka vetëm një problem: “kurrë”.
Sepse “kurrë” të detyron të hapësh arkivin. Privatizimet, koncesionet, financimet,
licencat. Të shohësh kush u rrit nën cilën qeveri dhe, sidomos, kush vazhdoi të rritej
pasi qeveria ndryshoi.
Aty historia bëhet shumë më pak e pastër.
Edi Rama nuk e shpiku oligarkinë shqiptare. E zgjeroi, e sofistikoi dhe, në shumë sektorë, e ktheu në mënyrë qeverisjeje: PPP, koncesione shumëvjeçare, investitorë
strategjikë, kulla, resorte, porte, aeroporte dhe kontrata që e lidhin shtetin me të njëjtat interesa private për dekada.
Por marrëdhënia mes pushtetit dhe parasë së madhe nuk filloi në vitin 2013.
Dhe këtu fillon problemi i Berishës.
Disa nga biznesmenët më të fuqishëm të Shqipërisë së sotme u rritën edhe kur PD ishte në pushtet. Morën koncesione, licenca, privatizime apo pozicione të
rëndësishme në sektorë strategjikë. Pastaj erdhi Rama dhe një pjesë e tyre vazhdoi përpara.
Kjo nuk provon korrupsion. Provon diçka tjetër: kapitali i madh shqiptar ka mësuar prej kohësh të mos varet nga rezultati i zgjedhjeve.
Rezart Taçi është rasti që e bën më të vështirë versionin e Berishës.
Në vitin 2008, gjatë qeverisjes së PD-së, u privatizua 85 për qind e ARMO-s, kompanisë strategjike të rafinimit të naftës. Raporti BTI i vitit 2012 shkruante më
pas për vendime në favor të kompanisë dhe për mbështetje financiare të Taçit ndaj partisë në pushtet, veçanërisht në periudha zgjedhore, si dhe për afërsinë e tij publike me kryeministrin dhe familjen e tij.
Nuk është provë penale dhe nuk duhet trajtuar si e tillë.
Por është më shumë se mjaftueshëm për të pyetur: nëse një marrëdhënie e tillë mes biznesit, privatizimit strategjik dhe politikës nuk hyn në diskutimin për oligarkinë,
atëherë çfarë hyn?
Pastaj është Bashkim Ulaj.
Kompani të lidhura me grupin e tij hynë në projekte e koncesione edhe gjatë qeverisjes Berisha. Në javët e fundit të asaj qeverie u miratua kontrata për
hidrocentralet në Valbonë.
Erdhi Rama.
Ulaj mbeti. Gener 2 vazhdoi të zgjerohej dhe të merrte pjesë në projekte të mëdha.
Atëherë, i kujt është oligarku?
Ndoshta pyetja është e gabuar. Ndoshta kapitali i madh shqiptar ka kuptuar diçka përpara nesh: partitë duhet të luftojnë me njëra-tjetrën; kapitali duhet të ruajë
marrëdhënie me të dyja.
Në The Godfather Part II, Michael Corleone thotë se miqtë duhen mbajtur afër dhe armiqtë edhe më afër. Politika shqiptare duket se ka versionin e saj: kundërshtarët mbaji larg; kapitalin gjithmonë afër.
Shefqet Kastrati tregon të njëjtën vazhdimësi. Në fund të qeverisjes Berisha, terminali privat i grupit Kastrati në Vorë mori statusin e zonës së përhershme doganore. Qeveria Rama e anuloi vendimin. Më pas terminali u rikthye në sistem.
Berisha iku. Rama erdhi. Kapitali mbeti.
Edhe Samir Mane kërkon kujdes. Berisha ka refuzuar publikisht ta quajë oligark, duke thënë se Mane nuk i kishte kërkuar favore. Dhe ka një pikë ku Berisha ka të
drejtë: nuk bëhesh oligark vetëm sepse je i pasur.
Por edhe historia e Balfin kalon nëpër disa qeveri. Në vitin 2013 grupi mori kontrollin e kompanisë që zotëronte koncesionin e kromit në Bulqizë dhe më pas u zgjerua
shumë më tej.
Këtu lind pyetja që politika shqiptare shmang prej vitesh: ku mbaron sipërmarrësi i suksesshëm dhe ku fillon oligarku?
Problemi nuk fillon domosdoshmërisht kur biznesmeni shkel ligjin. Fillon kur bëhet aq i fuqishëm sa nuk ka më nevojë ta shkelë. I mjafton të ketë forcën për të ndikuar
mënyrën si shkruhen rregullat.
Atëherë pasuria bëhet pushtet.
Dhe këtu PD duhet të jetë e kujdesshme me moralin që predikon.
Një opozitë nuk mund të denoncojë paradite oligarkët që punojnë me qeverinë dhe pasdite të kërkojë mirëkuptimin e të njëjtit kapital në dreka, darka apo kafe larg syrit
të publikut. Nëse takime të tilla zhvillohen me njerëz që kanë interesa të mëdha te kontratat dhe vendimet e shtetit, ato duhen bërë transparente.
Sepse opozita nuk duhet të jetë thjesht qeveria e ardhshme në pritje. Duhet të jetë alternativa ndaj mënyrës si qeveriset.
Nëse ndryshojnë vetëm njerëzit që ulen në tavolinë, por marrëdhënia mes politikës dhe kapitalit mbetet e njëjtë, nuk kemi ndryshim sistemi.
Kemi vetëm ndryshim kamarierësh në të njëjtën tavolinë.
Në The Godfather, pushteti vjen me ofertën që nuk mund ta refuzosh. Në demokracitë e kapura është më elegante. Nuk nevojitet kërcënimi. Mjaftojnë
kontrata, koncesioni, financimi dhe aksesi.
Sidomos aksesi.
Sepse ai është valuta që nuk figuron në bilancet e partive.
Prandaj, kur fjalët bëhen shumë të bukura, mbetet një rregull i vjetër: ndiq paranë.
Kush e financoi partinë? Çfarë marrëdhënie kishte me shtetin? Çfarë mori para financimit dhe çfarë mori pas tij? Kontratë? Koncesion? Licencë? Privatizim?
Këto nuk janë akuza. Janë pyetje që një demokraci duhet t’i bëjë.
Dhe pastaj vjen prova e vërtetë.
Nëse nesër PD vjen në pushtet, a do t’i hapë kontratat? A do t’i auditojë PPP-të? A do t’i publikojë financuesit e saj dhe takimet e qeveritarëve me biznesmenët që kanë
interesa te shteti?
Mbi të gjitha: a do të prekë interesat e një biznesmeni që e ka ndihmuar politikisht, nëse interesi publik e kërkon?
Aty ndahet një parti anti-oligarkike nga një parti që përdor oligarkinë si slogan.
Sepse është shumë e lehtë të luftosh oligarkun e kundërshtarit.
Është shumë më e vështirë të luftosh sistemin që mund të financojë nesër ty.
Kjo nuk e shfajëson Ramën. Përkundrazi. PPP-të, koncesionet, investitorët strategjikë dhe përqendrimi i kapitalit gjatë qeverisjes së tij meritojnë një audit shumë më të thellë.
Por Berisha nuk mund ta luftojë sistemin duke i ndryshuar datën e lindjes.
Sepse oligarkia shqiptare nuk ka nevojë për teserë partie.
Ka nevojë për akses.
Qeveritë ndryshojnë. Kryeministrat ndryshojnë. Ministrat ikin. Oligarkët mbeten.
Dhe prova e PD-së nuk është sa fort e shqipton sot fjalën “oligark”.
Është nëse nesër do të jetë e gatshme t’u mbyllë derën edhe atyre që sot mund t’ia hapin asaj.Sepse, në fund, lufta kundër oligarkisë nuk matet me konferencat e shtypit.
Matet me tavolinat ku vendos të mos ulesh.
