VNA sjell këtë herë në rubrikën “Histori të harruara” një dokument arkivor të janarit 1991, që dëshmon një nga përpjekjet e para serioze për rikthimin e jetës fetare në Shqipëri pas dekadash ndalimi total.
Në një moment kur vendi po dilte nga izolimi komunist dhe feja sapo po njihej sërish me ligj, Kryepeshkopata Orthodhokse Shqiptare në Amerikë i dërgoi një letër zyrtare Presidentit Ramiz Alia, duke kërkuar hapjen e kishave dhe krijimin mbi baza të qëndrueshme të Kishës Ortodokse Autoqefale të Shqipërisë.
Letra mban datën 19 janar 1991 dhe është firmosur nga Artur E. Liolin, Kryetar i Kishës, me bekimin dhe përkrahjen e Metropolitan Theodosius, locum tenens i Kryepeshkopatës Shqiptare në Amerikë.
I dashur Z. President,
“Në dritën e ndryshimeve kushtetuese të shpallura për lejimin e krijimit të institucioneve fetare, do të dëshiroja t’ju informoj lidhur me angazhimin tonë për të afirmuar nevojën e krijimit mbi një bazë të qëndrueshme të Kishës Ortodokse Autoqefale të Shqipërisë.
Gjithashtu, dëshirojmë të ndihmojmë Kishën Ortodokse në Shqipëri, duke ofruar konsultim dhe bashkëpunim me agjencitë përkatëse qeveritare, në fushat e ndihmës humanitare, zhvillimit shpirtëror dhe drejtimit liturgjik, për të mirën e besimit dhe të kombit shqiptar.
Me lutjet tona për një përgjigje të favorshme, mbetem me respekt,
Artur E. Liolin”
Përgjigjja e Ramiz Alisë (26 janar 1991)
“Shumë i nderuari Artur E. Liolin,
Lexova me respekt letrën që më dërguat. E vlerësoj interesimin që si patriot tregoni për krijimin e Kishës Ortodokse Autoqefale të Shqipërisë.
Në kushtet që feja dhe institucionet fetare në vendin tonë u njohën me ligj, është e drejtë që besimtarët të mendojnë edhe për organizimin e tyre. Mirëpo, duke qenë se së shpejti do të miratohet Kushtetuta, çështja që ngrini do të zgjidhet pas kësaj, edhe për besimet e tjera fetare. Miratimi i Kushtetutës do të krijojë kushte për bashkëpunim me ju dhe për kishën që kryesoni.
Ju përshëndes,
Ramiz Alia
Tiranë, 26.01.1991”
