Kafeina është një nga substancat stimuluese më të përdorura në botë, e pranishme natyrshëm në kafe dhe çaj, si dhe e shtuar në pije energjike dhe pije të gazuara. Për shumë njerëz, ajo është mënyra më e shpejtë për të luftuar lodhjen dhe për të rritur përqendrimin. Por çfarë ndodh kur konsumohet në sasi të tepërta?
Debati është rindezur së fundmi në SHBA, pasi një markë limonade u tërhoq nga tregu për shkak të përmbajtjes së lartë të kafeinës, edhe pse thuhej se ishte brenda kufijve të rekomanduar ditorë. Rasti ka ngritur pikëpyetje mbi sigurinë e kafeinës dhe faktin nëse burimi i saj ka rëndësi.
Si vepron kafeina në trup
Kafeina vepron duke bllokuar adenozinën, një substancë natyrale që ndihmon trupin të qetësohet dhe të përgatitet për gjumë. Duke penguar këtë proces, kafeina rrit vigjilencën, përqendrimin dhe energjinë. Ajo gjithashtu stimulon neurotransmetues si dopamina dhe adrenalina, duke e bërë trurin më aktiv.
Efekti i saj fillon rreth 20 minuta pas konsumimit dhe arrin kulmin brenda një ore, ndërsa mund të zgjasë në trup deri në 12 orë, në varësi të individit.
Përfitimet shëndetësore
Studime të shumta tregojnë se konsumimi i moderuar i kafeinës – veçanërisht përmes kafesë – lidhet me përfitime shëndetësore. Një analizë e mbi 200 studimeve ka zbuluar se 3–4 filxhanë kafe në ditëshpesh shoqërohen me më pak rreziqe sesa përfitime.
Kafeina është lidhur me:
• ulje të rrezikut për diabet tip 2,
• sëmundje të zemrës,
• disa lloje kanceri,
• depresion,
• dhe deri në 60% ulje të rrezikut për Alzheimer.
Megjithatë, disa nga përfitimet e kafesë nuk lidhen drejtpërdrejt me kafeinën, por me përbërës të tjerë si polifenolet dhe acidi klorogjenik.
Kur kafeina bëhet problem
Problemet nisin kur sasia e kafeinës tejkalon kufijtë e rekomanduar. Simptomat e mbidozimit përfshijnë:
• ankth dhe nervozizëm,
• të përziera,
• dhimbje koke,
• rrahje të çrregullta të zemrës,
• pagjumësi,
• dhe në raste ekstreme, aritmi dhe kriza paniku.
Pijet energjike janë veçanërisht shqetësuese, pasi disa prej tyre përmbajnë deri në 500–600 mg kafeinë, shpesh të kombinuara me stimulatorë të tjerë që rëndojnë sistemin nervor dhe kardiak.
Sa kafeinë është e sigurt?
Autoriteti Evropian i Sigurisë Ushqimore (EFSA) rekomandon:
• jo më shumë se 400 mg kafeinë në ditë për të rriturit e shëndetshëm,
• jo më shumë se 200 mg në një dozë të vetme.
Për gratë shtatzëna, kufiri rekomandohet 200 mg në ditë, pasi kafeina kalon placentën dhe lidhet me rrezik më të lartë për komplikacione gjatë shtatzënisë. Ajo kalon edhe në qumështin e gjirit dhe foshnjat nuk janë në gjendje ta metabolizojnë.
Ndikimi në gjumë dhe varësia
Kafeina jo vetëm që e vështirëson fjetjen, por redukton edhe gjumin e thellë. Ekspertët këshillojnë që doza e fundit e kafeinës të merret të paktën 8 orë para gjumit.
Përdorimi i përditshëm mund të çojë në varësi fizike. Simptomat e tërheqjes – si dhimbje koke, lodhje dhe irritim – mund të shfaqen vetëm 6 orë pas ndërprerjes, madje edhe tek ata që konsumojnë rreth 100 mg në ditë.
Dallimet individuale
Reagimi ndaj kafeinës ndryshon nga personi në person, kryesisht për shkak të gjenetikës. Disa njerëz e metabolizojnë shpejt, ndërsa të tjerë e mbajnë në trup për shumë orë. Kjo shpjegon pse disa përfitojnë nga kafeina, ndërsa të tjerë përjetojnë efekte anësore si tension i lartë apo ankth.
Këshilla e ekspertëve
Ekspertët këshillojnë konsum të moderuar dhe të vetëdijshëm. Shenja më e qartë se keni tejkaluar kufirin nuk është nervozizmi, por pagjumësia.
“Refuzoni kafenë pas darkës dhe zgjidhni pa kafeinë,” rekomandojnë specialistët. “Gjumi është thelbësor për shëndetin e trurit.”
