Erërat e pakëndshme nuk janë vetëm një shqetësim i përkohshëm për hundën. Studimet tregojnë se ato mund të ndikojnë në trupin dhe mendjen tonë, duke shkaktuar simptoma që shkojnë nga të përzierat dhe dhimbjet e kokës deri te stresi dhe çrregullimet e gjumit.
Shpesh njerëzit i konsiderojnë erërat e këqija si diçka subjektive ose të parëndësishme. Megjithatë, kërkimet shkencore tregojnë se ndotja nga aromat mund të ketë ndikime reale në cilësinë e jetës dhe në shëndetin e komuniteteve që jetojnë pranë landfillëve, fabrikave apo impianteve të trajtimit të mbetjeve.
Një sistem paralajmërimi i trupit
Ndjesia e nuhatjes ka evoluar edhe si një mekanizëm mbrojtës biologjik. Sipas studiuesve të Institutit Karolinska në Suedi, sistemi i nuhatjes funksionon si një alarm që na paralajmëron për rreziqe në mjedis – për shembull ushqime të prishura ose gazra të rrezikshëm.
Truri reagon ndaj aromave në mënyrë shumë të shpejtë: sinjalet përpunohen brenda rreth 300 milisekondave nga momenti që i thithim përmes hundës. Për këtë arsye, njerëzit reagojnë instinktivisht duke u larguar nga një erë e keqe.
Efektet në shëndet
Studimet kanë lidhur ekspozimin e vazhdueshëm ndaj erërave të pakëndshme me një sërë problemesh shëndetësore, përfshirë:
• dhimbje koke
• të përziera dhe të vjella
• vështirësi në frymëmarrje
• shqetësime të gjumit
• stres dhe ankth
Një arsye e mundshme është se aromat e forta mund të aktivizojnë nervin vagus, i cili lidh trurin me sistemin tretës dhe mund të shkaktojë ndjesinë e të përzierave.
Ndikimi në jetën e përditshme
Erërat e vazhdueshme mund të detyrojnë njerëzit të ndryshojnë mënyrën e jetesës – për shembull të mbajnë dritaret mbyllur edhe në ditë të nxehta, të shmangin aktivitetet jashtë ose takimet sociale. Këto ndryshime mund të ndikojnë negativisht në shëndetin fizik dhe mendor.
Në shumë qytete, studimet tregojnë gjithashtu se zonat me të ardhura më të ulëta janë më shpesh pranë landfillëve, inceneratorëve ose industrive që prodhojnë erëra të forta.
Kur nuhatja nuk funksionon
Megjithëse erërat e këqija janë të pakëndshme, një ndjesi e mirë nuhatjeje është një tregues i rëndësishëm i shëndetit. Rreth 5% e njerëzve vuajnë nga anosmia, pra mungesa e nuhatjes, dhe kjo lidhet me probleme si ulja e oreksit dhe dietë më e dobët.
Studimet sugjerojnë gjithashtu se tek të moshuarit një ndjesi e dobët e nuhatjes lidhet me 46% rrezik më të lartë vdekjeje brenda 10 viteve, shpesh për shkak të sëmundjeve kardiovaskulare ose neurodegjenerative si Alzheimer dhe Parkinson.
Në fund, edhe pse një erë e keqe mund të na bezdisë, ajo është gjithashtu një shenjë se sistemi ynë i nuhatjes po funksionon dhe po na paralajmëron për rreziqe në mjedis.
