Megjithëse tingujt tronditës dhe skenat e përgjakshme nuk duken si mënyra më e mirë për t’u qetësuar, studimet e reja tregojnë se filmat horror mund të shërbejnë si terapi gjatë periudhave të ankthit.
Kur ishte 16 vjeç, një autore kujton se një mbrëmje filmash me miqtë u kthye në makth kur në ekran u shfaq The Exorcist. Për dy orë ajo qëndroi me duar mbi sy, duke pyetur veten se si dikush mund të argëtohej me diçka aq tronditëse. Kjo pyetje, siç rezulton, ka intriguar filozofë dhe psikologë për shekuj.
Sipas logjikës, frika është ndjesi që evolucioni na e ka dhënë për të shmangur rrezikun. Por ndërsa afrohet Halloween, miliona njerëz kërkojnë vetë ndjesinë e frikës, përmes filmave që rrisin rrahjet e zemrës. Ky është “paradoksi i tmerrit”, siç e quan kërkuesi Mark Miller nga Universiteti Monash në Australi: “Jemi ndërtuar për t’u larguar nga gjërat e frikshme, por jemi tërhequr prej tyre.”
Pse na pëlqen të frikësohemi?
Psikologi Coltan Scrivner nga Universiteti Shtetëror i Arizonës, autor i librit Morbidly Curious: A Scientist Explains Why We Can’t Look Away, ka studiuar këtë fenomen. Ai thekson se tregimet horror janë po aq të vjetra sa vetë gjuha, me shembuj që datojnë që nga Epi i Gilgameshit 4,000 vjet më parë.
Sipas tij, frika e përjetuar në mënyrë të sigurt përmes historive ose filmave na ndihmon të kuptojmë botën dhe të përgatitemi për rreziqe reale. Studimet e tij tregojnë se shikuesit e filmave horror ndahen në tre grupe:
“Adrenaline Junkies”, që kërkojnë ndjesinë fizike të frikës.
“White Knucklers”, që nuk e pëlqejnë frikën, por ndihen të fuqizuar pasi e përballojnë.
“Dark Copers”, që përdorin filmat horror për të përballuar ankthin ose për të reflektuar mbi botën reale.
Horror si “ushtrim” për trurin
Gjatë pandemisë së Covid-19, studiuesit zbuluan se njerëzit që shikonin filma horror ishin më të qëndrueshëm emocionalisht dhe përballonin më mirë pasiguritë. Arsyeja lidhet me mënyrën si funksionon truri: ai simulon situata për të parashikuar rreziqet. Filmave horror u besohet se ndihmojnë këtë proces – si një “stërvitje” për të menaxhuar frikën dhe pasigurinë.
Nga ekrani në terapi
Studime të tjera kanë përdorur lojëra të frikshme për trajtimin e ankthit. Një video-lojë holandeze, MindLight, ndihmoi fëmijët të mësonin të qetësohen përballë frikës: kur fëmija ruan qetësinë, përbindëshat në lojë shndërrohen në kotele. Rezultatet ishin po aq efektive sa terapitë klasike të sjelljes.
Sipas Scrivner, filmat horror mund të kenë efekt të ngjashëm: “Ato na lejojnë të përjetojmë frikën në mënyrë të kontrolluar, duke ushtruar aftësinë për të rregulluar emocionet.”
Pra, ndoshta nuk është ide e keqe të përballesh me një film horror – me kusht që ta zgjedhësh me kujdes. Siç sugjeron Scrivner, filloni me libra ose filma të butë që ndodhen pak përtej zonës suaj të rehatisë.
Në fund të fundit, frika e përjetuar në mënyrë të sigurt mund të sjellë… qetësi.
