“Dita e fundit e njerëzimit nuk mund të parashikohet me datë, por trajektorja drejt vetëshkatërrimit është më e mundshmja,” thotë Dr. Luke Kemp nga Qendra për Studimin e Rrezikut Ekzistencial në Universitetin e Kembrixhit. Në librin e tij të ri Goliath’s Curse, që i mori shtatë vjet për ta shkruar, Kemp analizon ngritjen dhe rënien e mbi 400 shoqërive njerëzore në 5,000 vite.
Ai del në përfundimin se njerëzit janë natyrshëm të barabartë, por shoqëritë shemben nga elitat e pasura e të etura për status. Ndryshe nga kolapsi i shoqërive të mëparshme, që shpesh përmirësonte jetën e njerëzve të zakonshëm, kolapsi i sotëm do të ishte global dhe shkatërrimtar, për shkak të ndërlidhjes ekstreme të civilizimit modern, krizës klimatike, armëve bërthamore, inteligjencës artificiale dhe korporatave të papërgjegjshme.
Kemp shmang vetë termin civilizim, që sipas tij është propagandë e elitave sunduese. Në vend të kësaj, ai përdor termin Goliath për të përshkruar perandoritë dhe mbretëritë e dhunshme, patriarkale dhe të ndërtuara mbi dominimin: shteti mbi qytetarin, i pasuri mbi të varfërin, burri mbi gruan, zotëria mbi skllevërit.
Ai identifikon tri “karburante të Goliath-it”: (1) drithërat, që mund të kontrollohen dhe magazinohen, duke u bërë bazë për tatime dhe grumbullim pasurie; (2) armët që përqendrohen në duart e pakicës; dhe (3) toka e “kafazuar” nga barriera natyrore, që pengon popullsitë të ikin nga tiranët – si në rastin e Egjiptit të lashtë.
Sipas Kemp, historitë e Goliath-ëve janë histori të krimit të organizuar: grupe që fitojnë monopole përmes dhunës. Por të gjitha Goliath-et janë të mallkuara nga pabarazia: ajo e bën një shoqëri më të brishtë përballë sëmundjeve, luftës, degradimit mjedisor dhe vendimmarrjes së dobët nga elitat e korruptuara.
Ai thotë se rëniet e mëdha historike – nga Perandoria Romake te dinastia Han në Kinë – paraprihen gjithmonë nga rritje ekstreme e pabarazisë. Pas shembjes së Romës, njerëzit u kthyen në bujqësi dhe u bënë më të gjatë dhe më të shëndetshëm, thotë ai.
Por sot, kolapsi do të ishte global dhe pa kthim. Ne nuk mund të kthehemi te bujqësia apo mbledhja e frutave – jemi shumë të specializuar dhe të varur nga një sistem planetar. Dhe ndryshe nga shpatat e dikurshme, tani kemi armë bërthamore, AI vdekjeprurëse dhe rreziqe të dizajnuara nga korporata dhe elita të fuqishme.
Kemp thotë se liderët e sotëm janë përfaqësimi në këmbë i triadës së errët: Trump si narcisist, Putin si psikopat i ftohtë, dhe Xi Jinping si manipulator makiavelist. Njësoj si algoritmet dhe korporatat që amplifikojnë tiparet më të këqija të natyrës njerëzore.
Por ka një rrugë shpëtimi. “Mos u sill si një idiot” është një nga këshillat themelore të Kemp. Ai propozon ndërtimin e shoqërive realisht demokratike, përmes asambleve qytetare dhe jurive të mbështetura nga teknologjia. Shoqëritë më demokratike, thotë ai, janë më të qëndrueshme ndaj krizave.
Po ashtu, duhet të vendoset një tavan për pasurinë – ai sugjeron 10 milionë dollarë – për të frenuar kapjen e sistemit politik nga super të pasurit. “Pse duhet të lejojmë një pakicë të mbajë llogari përmes pasurisë në kurriz të planetit?”
Kemp i përgjigjet kritikëve që e akuzojnë për ideologji të majtë: “Demokracia nuk është monopol i të majtës. Mbajtja e korporatave përgjegjëse për dëmet që shkaktojnë nuk është ideologji – është ndershmëri ekonomike.”
Ai e mbyll me një mesazh për individët: “Rënia nuk shkaktohet vetëm nga strukturat, por nga zgjedhjet që bëjmë. Nëse do të shpëtosh botën, hapi i parë është të mos e shkatërrosh atë. Pra: mos u bëj një dreq.”
Libri “Goliath’s Curse” nga Luke Kemp është publikuar më 31 korrik nga Viking Penguin në Britani.
Artikulli orgigjinal
