lShërbimet inteligjente serbe kanë testuar pajisje zanore me fuqi të lartë mbi qen, në bashkëpunim me shërbimin famëkeq rus të sigurisë, sipas dokumenteve qeveritare të siguruara nga POLITICO.
Dokumentet konfirmojnë se administrata e presidentit Aleksandar Vučić ka kryer eksperimente me altoparlantë me intensitet të lartë, të njohur ndryshe si “topa zanorë”, dy javë pasi një protestë antiqeveritare në Beograd u ndërpre nga ajo që protestuesit e përshkruan si një shpërthim zanor paralizues.
Testimi i përbashkët i armëve zanore mbi kafshë nxjerr në pah thellësinë e bashkëpunimit të sigurisë mes Rusisë — kundërshtarit më agresiv të BE-së — dhe Serbisë, një vend kandidat për anëtarësim në BE, por me proces të bllokuar dhe me një qeveri që përballet me sfida serioze.
Pajisjet Long-Range Acoustic Devices (LRAD) tregtohen për komunikim në distanca të gjata, por kur përdoren nga afër mund të shkaktojnë dëmtime të dëgjimit. Ato janë raportuar gjithashtu se shkaktojnë dhimbje koke, marramendje dhe të përziera. Qeveria serbe ka mohuar përdorimin e tyre kundër demonstruesve.
Serbia po përjeton lëvizjen më të madhe protestuese të dekadave të fundit. Prej më shumë se një viti, dhjetëra mijëra qytetarë — herë pas here qindra mijëra — kanë dalë në rrugë në mbarë vendin, duke organizuar protesta të rregullta kombëtare që pasqyrojnë rritjen e zemërimit ndaj qeverisë.
Më 15 mars 2025, gjatë një prej protestave më të mëdha, një zhurmë e fortë dhe shurdhuese përshkoi bulevardin kryesor të Beogradit, duke shkaktuar panik dhe duke detyruar turmën të kërkonte strehim. Video të filmuara nga kënde të ndryshme tregojnë sesi tronditja përhapet në turmën e dendur përpara se njerëzit të largohen me vrap. Protestuesit që u paraqitën në urgjencat e Beogradit raportuan të përziera, të vjella, dhimbje koke dhe marramendje, duke përshkruar një tingull si “një grup motoçiklistësh” ose “një lokomotivë” që po vinte drejt tyre.
Pasi fillimisht hodhi poshtë akuzat se autoritetet kishin përdorur një top zanor, Vučić deklaroi se “do të kryhet një hetim i plotë brenda 48 orëve dhe më pas të gjithë ata që janë përgjegjës për këto fabrikime dhe gënjeshtra brutale do të mbahen përgjegjës para autoriteteve”. Edhe ministri i Brendshëm, Ivica Dačić, mohoi çdo shkelje, duke këmbëngulur se Serbia “nuk ka përdorur asnjë mjet të paligjshëm, përfshirë një të ashtuquajtur top zanor”.
Një muaj pas protestës, agjencia serbe e inteligjencës, BIA, publikoi një raport të porositur nga Shërbimi Federal i Sigurisë i Rusisë (FSB), i cili pretendonte se pajisjet me decibel të lartë “nuk u përdorën gjatë protestave” dhe se nuk kishte pasur ndikim masiv “psikologjik, moral apo fizik” mbi njerëzit.
Ministria e Brendshme e Serbisë nuk iu përgjigj kërkesës për koment.
Testimi mbi kafshë
Sipas dokumenteve të siguruara nga POLITICO, testet mbi kafshë u kryen si pjesë e hetimit pas protestës dhe u përgatitën nga BIA dhe një ministri qeveritare. Qëllimi ishte të vlerësohej nëse simptomat e raportuara nga protestuesit përputheshin me efektet e topave zanorë, të cilët zyrtarët serbë kishin pranuar më herët se policia i posedon.
Rreth dy javë pas protestës, specialistë të inteligjencës serbe dhe ruse mblodhën një grup qensh në një qendër testimi të BIA-s për të vlerësuar “efektin e emetuesve mbi objekte biologjike”. Qentë u zgjodhën për shkak të “ndjeshmërisë së tyre të lartë ndaj efekteve akustike”.
Kafshët u ekspozuan ndaj dy modeleve LRAD — LRAD 100X MAG-HS dhe LRAD 450XL — të prodhuara nga kompania amerikane Genasys, në distanca prej 200, 150, 100, 50 dhe 25 metrash.
Fletë-teknikat e këtyre modeleve tregojnë se ato mund të lëshojnë tinguj deri në 150 decibel, e barabartë me zhurmën e një motori avioni gjatë ngritjes. Dokumentet sugjerojnë gjithashtu se testet mund të jenë kryer pa miratimet e nevojshme ligjore për eksperimentet mbi kafshë.
“Ministria e Bujqësisë, Pylltarisë dhe Menaxhimit të Ujërave… nuk ka informacion nëse janë kryer teste mbi efektet e LRAD 100H dhe LRAD 450XL, si dhe teste të tjera mbi qen,” thuhet në dokumente. “Kjo ministri nuk ka marrë kurrë një kërkesë për miratim për kryerjen e testeve mbi kafshë dhe, për rrjedhojë, nuk është nxjerrë asnjë vendim që t’i miratojë ato.”
Avokati serb për të drejtat e njeriut, Danilo Ćurčić, deklaroi se qentë “janë nënshtruar eksperimenteve ose abuzimit”, sipas përcaktimeve të Ligjit për Mirëqenien e Kafshëve në Serbi. Ai theksoi se ligji kërkon që eksperimentet mbi kafshë të regjistrohen paraprakisht dhe të miratohen nga organet kompetente, përfshirë një komision etike, dhe ndalon shprehimisht testimin e armëve dhe pajisjeve ushtarake mbi kafshë.
Radomir Lazović, politikan i opozitës, i cilësoi testet si “pjesë e një fushate të Aleksandar Vučić për të mbuluar përdorimin e topave zanorë kundër qytetarëve të tij gjatë protestave të marsit”.
“Nga viti i kaluar, mijëra njerëz i ndjenë në trupat e tyre efektet masive të kësaj arme zanore,” tha ai.
Në raportin për eksperimentet mbi qentë, FSB-ja këmbënguli se: “Gjatë transmetimit të sinjaleve bazë dhe testuese, objektet biologjike (qentë) nuk ndjenë shqetësim (ndryshime në sjellje) në distancat e testuara. Qentë u kontrolluan tre ditë pas testeve dhe nuk shfaqën asnjë ndryshim në gjendjen e tyre.”
