Në një editorial të përbashkët të publikuar në Frankfurter Allgemeine Zeitung (FAZ), Kryeministri i Shqipërisë Edi Rama dhe Presidenti i Serbisë Aleksandar Vučić, propozojnë një qasje të re strategjike për avancimin e procesit të zgjerimit të Bashkimit Europian.
Propozimit të tyre qëndron ideja e një integrimi të përshpejtuar të vendeve kandidate të përgatitura në tregun e brendshëm të BE-së dhe në hapësirën Shengen, pa cenuar balancën ekzistuese institucionale të Unionit. Pra, pa të drejta vetoje, pa komisionerë shtesë dhe pa prekur strukturat vendimmarrëse.
Për kryeministrin Rama dhe Presidentin Vuçiç, kjo formulë do të mundësonte përfitime të drejtpërdrejta për qytetarët, duke forcuar njëkohësisht pozicionin ekonomik dhe gjeopolitik të BE-së.
EDITORIALI I PLOTË
”Ne i kuptojmë shqetësimet. Por, zgjerimi është në interesin e të gjithëve.
Që nga rënia e Murit të Berlinit, vështirë se diçka e ka ndryshuar Bashkimin Evropian aq sa zgjerimi i tij. Duke zgjeruar institucionet, rregullat dhe tregjet e saj me anëtarë të rinj, BE-ja ndihmoi në ankorimin e demokracisë, stabilitetit dhe prosperitetit në pjesë të mëdha të kontinentit.
Asnjë instrument tjetër politik nuk e ka ndryshuar Evropën në mënyrë më të thellë ose më paqësore. Por, që nga viti 2013 asnjë anëtar i ri nuk është bashkuar me BE-në. Edhe pse kjo nuk pasqyron domosdoshmërisht një mungesë angazhimi, por një mjedis më kompleks – reforma të brendshme, tensione gjeopolitike, kufizime institucionale dhe shqetësime legjitime në shtetet anëtare – e vërteta e ashpër mbetet: ky realitet i trishtueshëm dhe dekurajues ka vazhduar për një kohë shumë të gjatë.
Arritjet e projektit evropian janë të pamohueshme.
Asnjë brez evropianësh nuk kanë përjetuar një paqe të tillë, një lëvizshmëri dhe prosperitet të tillë. Zgjerimi luajti një rol qendror në këtë duke zgjeruar një komunitet të bazuar në demokraci, sundim të ligjit dhe shkëmbim ekonomik.
Në pjesën tonë të Evropës, Ballkanin Perëndimor – një rajon i rrethuar gjeografikisht nga BE-ja dhe historikisht i lidhur me fatin e Evropës – perspektiva e anëtarësimit mbetet motori më i fortë për reforma, investime dhe pajtim.
BE-ja vazhdon të jetë fuqimisht e angazhuar përmes mbështetjes financiare, dialogut politik dhe integrimit sektorial.
Jemi mirënjohës për këtë. Por, efekti transformues i një anëtarësimi të plotë nuk është realizuar ende. Është koha e duhur që BE-ja të kuptojë se ekziston një vijë e re fronti për investime në forcën e BE-së në Ballkanin Perëndimor.
Shumë evropianë po pyesin nëse BE-ja mund të funksionojë ende në mënyrë efektive me shumë më tepër anëtarë. Shqetësimet në lidhje me vendimmarrjen, ekuilibrin institucional dhe kohezionin politik janë legjitime.
Politikanët kryesorë në Paris, Berlin dhe gjetkë kanë theksuar se reformat e brendshme të BE-së mund të jenë të nevojshme për të siguruar që një BE e zgjeruar të mbetet e aftë për veprime vendimtare.
Ne nuk jemi naivë.
Këto argumente kanë peshë. Ne kemi mësuar – shpesh në një mënyrë të vështirë – sa e vështirë është të bindësh të gjitha shtetet anëtare të përshpejtojnë proceset tona të pranimit dhe sa lehtë mund të bllokohet progresi, shpesh për arsye të rrënjosura në konsideratat politike të brendshme të shteteve anëtare.
Megjithatë, t’u thuash anëtarëve të ardhshëm se duhet të presin për reformat e BE-së përpara se të bashkohen do të ishte e barabartë me mbylljen e derës: edhe më shumë fjalime solemne në të cilat riafirmohet një angazhim për pranimin e anëtarëve të rinj, ndërsa në fakt ndodh pak ose asgjë.
Kjo do të ishte e gabuar, kundërproduktive dhe madje e rrezikshme në këto kohë. Ne jemi plotësisht të vetëdijshëm se rruga drejt anëtarësimit kërkon reforma të thella dhe shpesh të dhimbshme, përputhshmërinë me standardet e BE-së në pothuajse çdo fushë të jetës publike.
Kjo është e kushtueshme dhe politikisht e vështirë – por ndërmerret sepse qëllimi ia vlen.
Dy vendet tona dhe i gjithë rajoni – me të gjitha dallimet dhe sfidat e tyre të përbashkëta – kanë ndryshuar në mënyra që do të kishin qenë të paimagjinueshme një dekadë më parë.
Megjithatë, reformat dhe progresi nuk mund të bazohen vetëm në besim. Në pjesë të Ballkanit Perëndimor, entuziazmi për BE-në vazhdon pavarësisht zhgënjimeve të dhimbshme.
Shqiptarët janë dhe mbeten optimistë.
Serbët janë më skeptikë.
Por, në rajon ka një emërues të përbashkët: njerëzit duhet të shohin se procesi është i besueshëm dhe anëtarësimi është i arritshëm në një kohë të arsyeshme.
E kemi shkruar këtë artikull së bashku sepse e pranojmë se Evropa sot ndjek dy qëllime po aq legjitime: vendet kandidate po kërkojnë një mënyrë realiste për anëtarësim të plotë.
Shtetet anëtare duan të ruajnë aftësinë dhe unitetin e BE-së.
Ky tension nuk duhet të jetë domosdoshmërisht një dilemë me shumë zero. Me imagjinatë dhe vullnet politik, kjo mund – po dhe duhet – të bëhet një mundësi strategjike.
Kjo është arsyeja pse ne po bëjmë thirrje për një integrim të përshpejtuar të vendeve kandidate të përgatitura në tregun e brendshëm dhe zonën Schengen.
Kjo mund të sjellë përfitime të prekshme për qytetarët, duke forcuar njëkohësisht pozicionin ekonomik dhe gjeopolitik të BE-së pa e rënduar arkitekturën e vendimmarrjes së BE-së dhe pa ndryshuar ekuilibrin e saj institucional.
Kjo nuk do të thoshte as të drejta vetoje, as komisionerë shtesë, anëtarë të Parlamentit Evropian apo ndryshime në strukturat e votimit.
Jemi të bindur se kjo do të lehtësonte shqetësimet e atyre shteteve anëtare që ngurrojnë të zgjerohen në një zgjerim më të madh – jo të gjitha sepse do të ishte shumë më e lehtë për ta që ta paraqisnin procesin në mënyrë bindëse për publikun e tyre.
Zgjerimi i BE-së nuk ka qenë kurrë një akt bamirësie.
Ishte një investim i dobishëm për të dyja palët. BE-ja fitoi tregje, talent, thellësi strategjike dhe stabilitet politik. Anëtarët e rinj fituan prosperitet, siguri dhe një zë në formësimin e Evropës.
Mbi të gjitha, paqja në kontinentin tonë ka vazhduar të fitojë terren – në një shkallë të paparë më parë në historinë evropiane.
Kundërshtarët e Evropës jetojnë me narrativa rënieje dhe përçarjeje. Forca e Evropës gjithmonë vinte nga aftësia e saj për të shndërruar krizat në integrim dhe diversitetin në unitet.
Kapitulli tjetër i kësaj historie nuk është shkruar ende. Me një dizajn të kujdesshëm, besim të ndërsjellë dhe guxim të ri politik, kjo mund të bëhet një histori e re suksesi evropiane – jo vetëm për Ballkanin Perëndimor, por për Evropën në tërësi.
