Nga Neli Demi
Kur Edi Rama flet për integrimin europian, nuk flet vetëm për një proces politik e burokratik. Ai flet si njeriu që ka marrë përsipër ta mishërojë vetë Europën por jo gjithmonë si horizont, shpesh si kundërfigurë. Në fillim të qeverisjes së tij, retorika ishte e thjeshtë: BE ishte modeli, udhërrëfyesi, dritarja e vetme e së ardhmes. Shqipëria duhej të transformohej që të përshtatej me “shtëpinë e madhe europiane”.
Sot, gjuha e tij ka ndryshuar. Rama nuk i mëshon më veçoritë kulturore të integrimit apo burokracisë europiane. Ai përdor një ton tjetër: sikur Shqipëria të ketë përqafuar tashmë thelbin e BE-së, ndërsa Bashkimi Evropian mbetet vonuesi, penguesi, “rrugëdalja” që nuk hapet. Në këtë zhvendosje, integrimi bëhet më shumë një skenë e brendshme sesa një proces ndërkombëtar.
Kjo strategji nuk është e rastësishme. Ajo lidhet me rolin që Rama i ka dhënë vetes në këto 12 vite: rolin e përvetësuesit të gjithçkaje. Ai nuk është vetëm kryeministër; është gjithashtu komentatori kryesor i futbollit kombëtar, kuratori i artit publik, arkitekti i qyteteve, kritik i medieve, interpretues i kulturës, madje edhe arbitri i së bukurës e së shëmtuarës. Rama ka ndërtuar një sistem ku ai nuk është thjesht në krye të qeverisë, por edhe në krye të narrativës që e shpjegon këtë vend.
Në këtë kuptim, edhe integrimi europian nuk është më një proces institucional me shumë aktorë si shoqëria civile, opozita, administratat e niveleve të ndryshme, media por një projekt që buron e mbaron te Rama. Ai është interpretuesi, mbrojtësi dhe, në të njëjtën kohë, kritiku i tij. Në vend që të artikulojë një vizion të hapur për shoqërinë shqiptare, ai i flet drejtpërdrejt një publiku të brendshëm që gjithnjë e më shpesh ushqen skepticizëm ndaj BE-së. Kështu, Rama pozicionohet si njeriu që “na ka futur tashmë në Europë” me reformën, me artin, me urbanizimin ndërkohë që Europa e jashtme vonon dhe zhgënjen.
Kjo përvetësim i integrimit shërben si mekanizëm i dyfishtë: së pari, i lejon Ramës të ruajë simpati te publiku euroskeptik që rritet për shkak të lodhjes nga pritja; së dyti, e bën atë të pazëvendësueshëm brenda skenës politike, sepse në një vend ku çdo gjë kanalizohet përmes tij, nuk mbetet hapësirë për një opozitë reale. Opozita e brendshme, shoqëria civile, intelektualët kritikë nuk kanë më një fjalë autonome: Rama i ka përthithur si “temë” për të demonstruar aftësinë e tij për t’i interpretuar dhe shpesh ridrejtuar.
Në këtë mënyrë, Rama nuk është më thjesht kryeministri që udhëheq Shqipërinë drejt BE-së. Ai është vetë përfaqësuesi i Shqipërisë si subjekt politik, kulturor dhe estetik. Dhe në këtë logjikë, çdo deklaratë e tij për Europën nuk është vetëm diplomaci por është në thelb një akt pushteti brenda, një mënyrë për të rikonfirmuar se Shqipëria flet vetëm me një zë: të tijin.
