Nga Enzo Cannizzaro
Sulmi i përbashkët i Shteteve të Bashkuara dhe Izraelit kundër Iranit përbën një shkelje të qartë të së drejtës ndërkombëtare. Përdorimi i forcës, në formën dhe shkallën e realizuar, ndalohet nga e drejta ndërkombëtare dhe nga Karta e Kombeve të Bashkuara, konkretisht nga neni 2, paragrafi 4.
Karta parashikon vetëm një përjashtim: të drejtën e vetëmbrojtjes ndaj një sulmi të armatosur. Edhe nëse pranohet një interpretim më i zgjeruar, që përfshin kërcënimin e menjëhershëm të një sulmi, rasti konkret nuk duket të përmbushë këto kritere. Programi bërthamor iranian është nën mbikëqyrjen e Agjencisë Ndërkombëtare për Energjinë Atomike (AIEA) dhe dyshimet – edhe nëse konsiderohen të besueshme – se ai mund të përdoret në të ardhmen për ndërtimin e armëve bërthamore, nuk justifikojnë një ndërhyrje të njëanshme ushtarake. Nëse ky program do të përbënte një kërcënim real për paqen, çështja duhej të ishte referuar në Këshillin e Sigurimit të OKB-së.
Operacioni i ndërmarrë nuk synon vetëm neutralizimin e një kërcënimi bërthamor. Është deklaruar hapur se objektivi përfshin edhe ndryshimin e regjimit në Iran. Megjithëse regjimi iranian ka qenë objekt kritikash të forta për shkelje të të drejtave të njeriut, ndërhyrja për ndryshim regjimi nuk gjen legjitimitet juridik në të drejtën ndërkombëtare. Historia ka treguar se ndërhyrjet e justifikuara me motive humanitare shpesh shoqërohen me interesa gjeopolitike dhe me standarde të dyfishta, duke prodhuar destabilizim të thellë në vendet ku ndërhyhet. Shembuj të tillë janë parë edhe në ndërhyrje të mëparshme në rajone të tjera.
Përveç dimensionit ndërkombëtar, sulmi ngre edhe pikëpyetje serioze në planin e së drejtës kushtetuese amerikane. Sipas Kushtetutës së Shteteve të Bashkuara (neni I, seksioni 8), shpallja e luftës është kompetencë e Kongresit. Megjithatë, në praktikë është krijuar një prirje për t’i deleguar ekzekutivit operacione ushtarake të kufizuara, që nuk cilësohen formalisht si luftë.
Rasti i Iranit, për nga shkalla dhe intensiteti, vështirë se mund të konsiderohet operacion i vogël apo i përkohshëm. Bëhet fjalë për veprime masive, me humbje njerëzore dhe me rrezik për zgjatje në kohë. Transferimi i një pushteti të tillë në duart e ekzekutivit cenon parimet themelore të kushtetutave liberale, të cilat mbështeten në vendimmarrjen e përfaqësuesve të zgjedhur të popullit.
Enzo Cannizzaro është profesor i së Drejtës Ndërkombëtare dhe të Bashkimit Evropian në Universitetin “La Sapienza” të Romës./ La Repubblica
