Nga Ersi Leka
Drafti i ri i Kodit Penal është prezantuar si një hap gjigant përpara, një reformë historike që do të modernizojë sistemin e drejtësisë dhe do ta sjellë Shqipërinë më afër standardeve europiane. Por, përtej retorikës zyrtare, po del qartë një pyetje e madhe: a kemi përballë një reformë për qytetarin, apo një mjet të ri për pushtetin?
Në sipërfaqe, risitë janë të dukshme. Të miturit deri në 21 vjeç trajtohen ndryshe, viktimat marrin më shumë të drejta, dhe për disa vepra parashikohen alternativa ndaj burgimit. Ka edhe kriminalizim të veprave të reja – nga krimet kibernetike te ndotja mjedisore – që pasqyrojnë sfidat e kohës. Në letër, ky është një hap përpara.
Por nën këtë sipërfaqe, drafti mbart rreziqe serioze. Kryeprokurori i Përgjithshëm e ka quajtur me të drejtë një dokument “me tendencë represive”, që shton potencialin e kriminalizimit të individit. Juristët flasin për gjuhë të paqartë, nene të mbivendosura dhe hapësira të mëdha për abuzim. Kur ligji është i paqartë, pushteti fiton. Dhe ky është thelbi i problemit.
Më alarmante janë nenet që parashikojnë burg për “tallje të udhëheqësve politikë” apo “përbuzje të simboleve shtetërore”. Këto janë reminishenca të kodeve totalitare, ku shteti nuk ndëshkon krimin, por heshtjen e kritikës. Në një vend ku korrupsioni është i përhapur dhe liria e shprehjes është shpesh e vetmja armë e qytetarëve, këto dispozita janë një thikë mbi demokracinë.
As procesi nuk ka qenë më transparent. Drafti është përgatitur pa një përfshirje të gjerë të institucioneve të drejtësisë, pa SPAK-un, pa prokuroritë, pa shoqërinë civile. Një kod penal që prek jetën e çdo qytetari po vjen nga një proces i mbyllur politik. Dhe kur procesi është i mbyllur, produkti i tij është i dyshimtë.
Kodi Penal nuk është thjesht një ligj tjetër. Ai është kushtetuta e dytë e shtetit, arma më e fortë që shteti ka në dorë ndaj qytetarëve. Nëse ky kod përdoret për të mbrojtur shoqërinë, do të jetë një hap historik drejt Europës. Por nëse përdoret për të mbrojtur pushtetin, atëherë do të kemi legjitimuar një instrument represiv që do të rëndojë mbi demokracinë shqiptare për dekada.
E ardhmja e këtij Kodi do të tregojë nëse Shqipëria është gati të ndërtojë një drejtësi europiane, apo do të vazhdojë të prodhojë ligje që shërbejnë pushtetit e jo qytetarëve.
