Pirja e duhanit është një nga zakonet më të dëmshme për shëndetin dhe një nga më të vështirat për t’u braktisur. Edhe pse shumica e njerëzve e dinë se cigaret lidhen me sëmundje të rënda si kanceri, goditjet në tru dhe infarktet, varësia që krijon nikotina e bën lënien e duhanit jashtëzakonisht të vështirë.
Studimet tregojnë se deri në dy të tretat e njerëzve që provojnë një cigare bëhen përkohësisht duhanpirës të përditshëm, ndërsa më pak se një në pesë persona që përpiqen ta lënë duhanin arrijnë ta bëjnë me sukses. Shumë njerëz përpiqen disa herë – madje dhjetëra herë – para se të arrijnë ta braktisin përfundimisht.
Si krijon varësi nikotina
Kur një person thith tymin e cigares, në mushkëri futet një përzierje e nikotinës, irrituesve dhe substancave kancerogjene. Nikotina përthithet shumë shpejt në gjak dhe arrin në tru brenda 10 deri në 20 sekondash.
Ajo aktivizon qendrat e shpërblimit në tru, duke nxitur çlirimin e dopaminës dhe serotoninës, substanca që krijojnë ndjesinë e kënaqësisë. Në të njëjtën kohë, nikotina stimulon gjëndrat mbiveshkore duke çliruar adrenalinë dhe hormone të tjera që japin një ndjesi të përkohshme energjie.
Por efekti zgjat pak. Pas rreth 20 minutash, niveli i nikotinës fillon të bjerë dhe shfaqen shpejt simptomat e mungesës, duke e shtyrë duhanpirësin të ndezë një cigare tjetër.
Ndikimi në shëndet
Pirja e duhanit lidhet me shumë probleme shëndetësore:
• rrezik më i lartë për infarkt dhe goditje në tru
• rritje të rrezikut për kancer
• dëmtime të mushkërive dhe sistemit imunitar
• probleme me fertilitetin dhe shëndetin oral
• plakje më të shpejtë dhe rënie të funksioneve njohëse.
Monoksidi i karbonit në tymin e cigares zëvendëson oksigjenin në gjak, duke e detyruar zemrën të punojë më shumë. Ndërkohë, enët e gjakut ngurtësohen dhe rritet rreziku i formimit të pllakave yndyrore.
Studimet tregojnë se mesatarisht duhanpirësit jetojnë rreth 10 vjet më pak se njerëzit që nuk pinë duhan.
Si mund të lihet duhani
Edhe pse është e vështirë, lënia e duhanit sjell përmirësime të shpejta për shëndetin. Disa nga metodat më të përdorura për ta braktisur përfshijnë:
• copëzat ose çamçakëzët me nikotinë, që ulin gradualisht varësinë
• cigaret elektronike, që shmangin shumë nga substancat toksike të duhanit
• medikamentet varenicline dhe cytisine, që bllokojnë receptorët e nikotinës në tru dhe zvogëlojnë simptomat e varësisë.
Megjithatë, edhe me këto ndihma, studimet tregojnë se vetëm rreth 14% e njerëzve arrijnë ta lënë duhanin me sukses në përpjekjen e parë.
Ekspertët theksojnë se varësia nga nikotina është shumë e fortë – në disa raste më e fortë se ajo nga droga si heroina apo kokaina. Prandaj, dështimi në përpjekjen e parë nuk duhet të demoralizojë askënd.
Mesazhi i specialistëve është i qartë: mos hiqni dorë nga përpjekja për ta lënë duhanin – edhe nëse duhet të provoni shumë herë.
